كنارهگيري محترمانه از قدرت
روبرت سوتان
شايد تحولات اخير دنياي عرب چندان به مذاق بعضي مديران عامل باسابقه خوش نيامده باشد. حتي اگر آنها كوچكترين نقطه اشتراكي با حسني مبارك يا معمر قذافي نداشته باشند يا حتي اگر جزو شايستهترين و خيرانديشترين افراد هم باشند ممكن است با مشاهده اينكه چگونه پايههاي قدرت به آساني به لرزه درميآيند، هراسان شوند.
ممكن است از مشاهده تمايل مفرط انسان به قدرت و متوسل شدن حاكمان به انكار واقعيت، فريب، خشونت و ساير رفتارهاي عجيب در زماني كه مخالفتها علني ميشوند، حيرت كنند.
نمونههايي مانند اين نشان ميدهند هنگام خواري، عمل كردن به اين نصيحت بديهي تا چه حد دشوار است: اگر شكست اجتنابناپذير است، تنها راهبرد درست، حفظ آبرو است. نحوه عمل در ماهها و هفتههاي پاياني قدرت، تاثير زيادي بر ذهنيتي دارد كه از خود بر جاي ميگذاريد.
در واقع طبق پژوهشهاي دانيل كانمن، برنده جايزه نوبل نشان ميدهند كه عملكرد اين دوره، اثر تعيينكنندهاي دارد. وي با انجام مجموعهاي از آزمايشها دريافت كه خاطرات افراد از اتفاقها در حساسترين لحظات (چه خوب، چه بد) و سرانجام آنها شكل ميگيرد. اين قانون «نقطه اوج و پايان» حاوي پيامي براي تمام مديراني است كه يا بركنار شده يا با ميل خود از قدرت كناره گرفتهاند. از آنجايي كه در روزهاي پاياني فرصتي براي جبران گذشتهها نداريد، اگر ميخواهيد از شما به نيكي ياد كنند، بايد خداحافظي به ياد ماندني داشته باشيد.
آيا بهعنوان خودشيفتهاي خودپسند در يادها خواهيد ماند يا خادمي فداكار؟ اگر روزهاي پاياني را به لاف زدن درباره دستاوردها، رانتخواري و سوءاستفاده از قدرت بگذرانيد، بدون شك مديران، همكاران، كارفرماها، مراجعهكنندگان و مشتريها، شما را با صفت نخست به ياد ميآورند. ولي اگر از تمام كساني كه شما را ياري دادهاند قدرداني كنيد، از مشتريان بخواهيد به سازمان وفادار بمانند و حتي دست دوستي به سمت رقيبان قديمي دراز كنيد، با صفت دوم از شما ياد خواهند كرد.
فراموش نكنيد همه نگاهها به سمت شماست تا ببينند چگونه با جانشينتان رفتار ميكنيد. صداقت شما در معرض قضاوت است. زبان بدن، فاصله ايستادن، خالصانه بودن لبخند و واكنشهايي كه در برابر سخنان جانشينتان نشان ميدهيد (مانند علاقهمندي، بيحوصلگي يا تكبر) از ديد هيچكس پنهان نميماند. در مواردي خاص مانند بركناري از مقام مدير ارشد، همه نگاهها به اين موضوع معطوف ميشود كه آيا رفتار او با جانشينش تغيير كرده يا هنوز مانند يك زيردست با وي رفتار ميكند؛ براي مثال حرفش را قطع ميكند، رشته كلام را به دست ميگيرد يا اصرار دارد همچنان تصميم نهايي را خودش بگيرد.
ديويد كلي، يكي از مديران عامل سابق شركت آيديو، من را بسيار تحت تاثير قرار داد. كمي بعد از آنكه از مقامش كناره گرفت و تيم براون مديرعامل شد، در يكي از همايشهاي برونسازماني آيديو شركت كردم. تغيير رفتار ديويد بسيار به چشم ميآمد؛ وي تمام آن سه روز را در انتهاي اتاق ايستاده بود، با دقت گوش ميكرد و به ندرت نظر ميداد. اين رفتار با آنچه بيشتر از وي ديده بودم كاملا متفاوت بود. وي ميگفت: «الان نوبت تيم است و من نبايد مزاحمش شوم.»
هنوز اين ماجرا را به ياد دارم و دربارهاش حرف ميزنم، ساير كاركنان آيديو هم اين رفتار خوشايند ديويد را به ياد دارند. گمان ميكنم اين ماجرا نمونهاي عالي براي قانون «نقطه اوج و پايان» است؛ زيرا همه ما ذهنيتي مثبت از ديويد داريم. خداحافظي آرام وي از قدرت، نقشش را به عنوان بنيانگذار و مدير ارشد سابق آيديو پررنگتر كرد.