يك ادعا و چند فرضيه
حبيب ساساني*
هفته قبل امریکا اعلام کرد که نقشه طراحی ترور سفیر عربستان در این کشور که قرار بود ازسوی بخش برون مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران یعنی سپاه قدس و توسط یک کارتل دارویی مکزیکی اجرا شود را کشف کرده است.
دلیل امریکا برای دست داشتن ایران در این قضیه اعتراف شخصی به نام منصور ارباب سیار میباشد که ظاهرا اصالت ایرانی داشته و بیش از پانزده سال تبعه کشور امریکا محسوب میشود.
انعکاس این خبر در رسانههای جهان باز تاب گستردهای داشته به گونهای که افزایش موضع گیری برخی از کشورها و حتی کشورهایی مانند ژاپن را نیز پی داشته است.
از اینرو به نظر میرسد که امریکا توانسته از حیث رسانهای ان را در سطح وسیعی پوشش خبری دهد به گونهای که در صدر اخباری قرار گیرد که رسانههای جهان بر ان مانور رسانهای داده وبه عنوان یکی از اخبار اصلی بدان بپردازند.
اما آنچه که در این میان جای تعجب داشته تشکر مسوولان عربستان سعودی از مسوولان امنیتی امریکاست که بیانگر پذیرش بیچون و چرای طراحی ترور توسط ایران میباشد که از منظر حقوقی وسیاسی و روابط دیپلماتیک میان کشورها نیز جای تامل دارد. چرا که طرح این مساله از سوی امریکا همانگونه که مقامات کشورمان بیان کردهاند تنها در حد ادعا بوده وبه عنوان یک اتهام از منظر حقوق بین الملل قابل پی گیری میباشد.
در این باره فرضیههایی میتوان طرح نمود که عبارتند از:
۱- حضور ایران در منطقه ونقشی که برای به دست گرفتن رهبری منطقهای ایفا میکند و نفوذی که به تبع ان برای ایران شکل گرفته زمینه نگرانی کشورهای منطقه وقدرتهای جهانی نظیر امریکا وانگلیس را بیش از بیش فراهم کرده است.
طرح پروژه ایران هراسی از سوی این کشورها در راستای تضعیف جایگاه منطقهای ایران و درگیر نمودن کشورهای منطقه با ایران میباشد و اینکه چالش اصلی در منطقه چالش ایران با کشورهای عربی است در راستای همین هدف میباشد. از اینرو به نظر میرسد ادعای طرح ترور سفیر عربستان از سوی ایران میتواند تا حدودی به این ایده که از ایران باید ترسید جامه عمل بپوشاند.
در واقع کشورهای عربی منطقه با پذیرش این مساله ایران را در نقطه مقابل سیاستهایشان دیده و ایران را به عنوان عامل اصلی بیثبات کننده منطقه میپذیرند و در سیاستهایشان با ایران تجدید نظر به وجود خواهند اورد.
۲- اسراییل در منطقه به کانون بحرانی تبدیل شده است به گونهای که هر سیاست منطقهای وجهانی میان کشورها درراستای نوع برخورد ویا تعامل با این رژیم تعریف شده است.
این مساله نیز کاملا اشکار است که علی رغم نامشروع بودن این رژیم در منطقه برخی از کشورهای عربی روابط اقتصادی وتجاری وسیاسی با اسراییل دارند وبا مسامحه عمل مینمایند وملاحظاتی را مد نظر دارند.
طرح مسایلی مانند هولوکاست از سوی ایران ویا حذف کامل رژیم صهیونیستی از جغرافیای منطقه حتی مورد پسند برخی از سیاستمداران عرب منطقه نیز واقع نگردید و کماکان ایران را به نوعی به بحران سازی متهم میکنند.
ازاینرو این ادعا از سوی امریکا این فرضیه راکه کانون بحرانی از اسراییل باید به سمت ایران هدایت شده و کشورهای منطقه ایران را به عنوان نقطه کانونی بحران بپذیرند نه اسراییل میتواند کمک کند. کما اینکه موضع گیری سران برخی از کشورهای عرب منطقه درقبال این ادعای اثبات نشده امریکا تا حدودی صحت این مدعا را ثابت میکند.
۳-سیاستمدارن امریکایی بر این اعتقادند که شکل گیری انقلابهای منطقه علی رغم ادعای ایران مبنی بر بیداری اسلامی به دلیل نوع شعارها وخواستههایی که انقلابیون منطقه بیان میکنند در راستای ان چیزی است که امریکا به دنبال ان بوده است.
طرح خاورمیانه بزرگ مبتنی بر تشکیل نظامهای مردمسالار که از دوره بوش و بر اساس طرح وزیر امور خارجهاش یعنی کاندو لیزا رایس پی گیری میشد در این مقطع زمانی در حال به وجود امدن است.
سرنگونی حاکمان مستبد و تشکیل شوراهای ملی در برخی از این کشورها وهچنین اقدام برخی دیگر از حکام برای تعدیل ساختار سیاسی با اصلاحات در قانون اساسیشان همه نشانههایی بر شکل گیری دموکراسی منطقهای است که انتظار میرفت مردم عرب زودتر از اینها اقدام میکردند اما کم اگاهی از یکسو و از سوی دیگر فشار واختناق سیاسی موجود این فرصت را به مردم برای اعتراض و سرنگونی نظامهای دیکتاتوری منطقه نمیداد.
در مقابل این ادعا نیز طرح میشود که ایران نیز در صدد ان است تا انقلابهای منطقه را باعنوان بیداری اسلامی به نفع خودش مصادره کند و سرنگونی حاکمان همسو با رژیم صهیونیستی و یا برپایی نماز و طرح شعارهای عدالت خواهانه از سوی مردم را دلایلی بر بیداری اسلامی میداند.
از اینرو از همان ابتدا سیاست ایران بر حمایت از انقلابات منطقه استوار بوده وحاکمان منطقه را به پرهیز ازخشونت توصیه نموده و مسلما این امر نیز مطلوب حاکمان نبوده و نخواهد بود واز اینرو ایران را متهم به دخالت در امورداخلی کشورهای منطقه نموده وبه بحران سازی متهم نمودهاند.
این همان چیزی است که از مدتها قبل امریکا واسراییل بر آن مانور تبلیغاتی داده و ایران را متهم به حمایت از جریانات افراطی در درون این کشورها وتحریک انان علیه نظامهای سیاسی منطقه نمودند.
فی الواقع طرح ادعای ترور سبب گرددید تا این کشورها بیش از پیش ایران را حامی گروههای تروریستی منطقه دریابند و مسلما بعد از تحولات در صورت ثبات سیاسی در این قبیل از کشورها موضع گیری سیاسیشان علیه ایران متفاوتتر از گذشته خواهد بود.
۴- قرار است که آژانس بین المللی انرژی اتمی در جدیدترین گزارشش مساله نظامی بودن برنامه هستهای ایران را عنوان نماید. اوباما نیز در تازهترین موضع گیریاش بعد از طرح ادعای ترور از بازرسان بین المللی خواسته است تا گزارشهای محرمانهشان را درباره ایران افشا کنند.
از سوی دیگر همگام با امریکا اجماعی میان برخی دیگر از کشورهای اروپایی برای تحمیل فشارهای سیاسی بیشتر بر ایران مشاهده میشود. چینش این پازلها در کنار یکدیگر که بیانگر هماهنگی و اجماع علیه ایران میباشد نشانهای است بر استفاده ابزاری از این ادعا برای تحت تاثیر قرار دادن فعالیتهای هستهای ایران و متوقف نمودن ان و در صورت عدم همراهی ایران اماده نمودن افکار عمومی و یا حتی به خدمت گرفتن این کشورها برای حمله احتمالی به تاسیسات زیر بنایی هسته ایران.
۵- تحولات انقلابی منطقه دامنگیر متحد استراتژیک ایران در منطقه یعنی سوریه نیز گردید. برخی از تحلیلگران بر این اعتقادند که صرف نظر از اینکه جمهوری اسلامی ایران اتفاقات کشور سوریه را به عوامل خارج از کشور نسبت دهد و یا اینکه ان را در راستای مطالبات بخشی از مردم این کشور بر ضد سیاستای بشار اسد بداند که خواستار اصلاحاتی در این کشور میباشند به هر حال این کشور نیز از تیررس تحولات سیاسی در امان نماند.
اما این ادعا از سوی کشورهای عربی وغیر عرب منطقه (ترکیه) و همگام با کشورهای غربی و اسراییل طرح میشود که دخالت ایران و حمایتهای نظامی و مالی ایران در این کشور تا کنون مانع سقوط بشار اسد گردیده است.
در مقابل کشورهای عرب منطقه بیمیل نخواهند بود تا نظام سوریه نیز در معرض سقوط قرار گرفته و معادله سیاسی منطقه به تبع این سقوط نیز با میدان داری کشورهایی مانند ترکیه و عربستان تغییر کند.
به نظر میرسد طرح این ادعا شاید سبب تغییر جهت ایران در قبال سوریه و راضی شدن به اصلاحات اساسی و یا حتی جایگزینی در این کشور گردد.
البته این نکته را نیز نباید از یاد برد که در کنار این مفروضات ناکارایی و غیر موثر بودن بخشی از تصمیم سازیهای سیاسی در عرصه سیاست خارجی را در ایجاد چنین نگرشهایی نباید نادیده انگاشت.
*مدرس دانشگاه وکارشناس مسایل سیاسی و بین الملل (sasani_habib@yahoo. com)