انتقادات از وضعیت فرهنگی بالا میگیرد
فرهنگ؛ در سراشیبی؟
فرارو- محمد نوین؛ این روزها بازار انتقاد از وضعیت فرهنگی کشور داغ داغ است و نقد رفتارها و اندیشههای سردمداران فرهنگ، شدت گرفته است. هر چند عرصه گسترده فرهنگ، همواره در مسیر تندترین انتقادها قرار داشته، ولی از ابتدای سال جاری، زمزمههایی شنیده میشود مبنی بر اینکه خانه فرهنگ از پایبست ویران شده و در سراشیبی سقوط قرار گرفته است.
دامنه انتقادات از فرهنگ و مسؤولان فرهنگی، وسعت یافته و طیف منتقدان فرهنگی روز به روز گستردهتر میشود. از هفته گذشته نیز سکان انتقادات به دست چند تن از کارگردانها و نویسندگان افتاده است. هفته پیش، در مراسم بزرگداشت نویسندهای صاحبنام، نقدهایی چنین مطرح شد و امروز نیز یکی از کارگردانهای فیلمهای ارزشی در آستانه اکران اثرش، مسؤولان فرهنگی را به باد انتقاد گرفت و از بیتوجهی آنان به فیلمهای ارزشی گله کرد.
روزهای ابتذال و فرهنگ رو به اضمحلال
در بزرگداشتی که به پاس قدردانی از سیدمهدی شجاعی برپا شد، سخنانی مطرح گشت که تاحدی کمسابقه بود. این نویسنده متعهد کشور شرایط فرهنگی کشور را بسیار وخیم توصیف کرد. به عقیده وی،افرادی که امروز پستهای فرهنگی و اجرایی را بر عهده دارند كمترین بویی از فرهنگ نبردهاند؛ این افراد دست به سانسور آثار نویسندگان و فیلمسازانی میزنند كه فرزندان اصلی انقلاب هستند و این اتفاقات وحشتناك است بدون شك نشانگر مسیر انحطاط فرهنگ است.
شجاعی، گستره نقد خود را از حیطه اختصاصی به فرهنگ عمومی کشاند و رخدادهای پیشآمده در چند سال اخیر را مایه تنزل فرهنگی کشور دانست. او علاوه بر فرهنگ در معنای خاص، فرهنگ عمومی جامعه یعنی جهانبینی، اندیشه، آداب و رسوم و . . . را اسیر این تنزل خواند و به طور کلی از دوران ابتذال فرهنگی اظهار نگرانی کرد.
این نویسنده همچنین گفته است: «در حوزه ممیزی در سیستم جدید از من خواستهاند تمام واژههای شراب را از كتابهایمان حذف كنیم و به جای آن نوشیدنی قرار دهیم! حال تصور كنید اگر بخواهیم حافظ را با این وصف منتشر كنیم، چه اتفاقی میافتد. من حتی فكر میكنم قرآن هم در شرایط موجود قابل چاپ نباشد!»
در بخش دیگری از این مراسم مجید مجیدی از مخالفت مسؤولان با ساخت مستندی درباره استان سیستانوبلوچستان صحبت كرد و گفت: «در سفری كه به این استان داشتم، بعد از مشاهده فجایع اجتماعی آن خواستم مستندی بسازم كه با مخالفت مسؤولان مواجه شدم؛ اما پس از پیگیریهای بسیار شجاعی و مرحوم آوینی، بالاخره این كار انجام شد.»
جلوس آقازادهها بر کرسی پستهای فرهنگی
پدیده «آقازادههای فرهنگی» نیز عنوان تازهای است که هفته گذشته یکی از نخبگان کشور از آن سخن به میان آورد. این پدیده به گوشهای از معضلات فرهنگی کشور اشاره دارد که همان تصدی فرزندان مسؤولان بر پستهای مختلف فرهنگی است. افرادی که در اصطلاح «آقازاده« نام دارند، با سرعتی عجیب، پلههای پیشرفت عرصه فرهنگ را دو تا یکی طی کرده و عهدهدار مسؤولیتهای حساس فرهنگی میشوند.
در حالی که بسیاری از این «تازه مدیران» نه از تجربههای لازم برخوردارند و نه پشتوانهای کافی برای مدیریت دارند. در واقع این گروه تنها پشتوانه و سرمایهشان همان عنوان «آقازاده» بودن است، که همواره با خود یدک میکشند؛ عنوانی که برایشان اعتبار، درآمد و مقام میآورد و برای فرهنگ کشور، ماحصلی جز خسران ندارد.
قابل توجه مسوولان
سیدمهدی شجاعی در بخشی از سخنان گلایهآمیزش نسبت به شرایط فرهنگ و ممیزی غیرمنطقی آثار، به دیدارش با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد و گفت: «متوجه شدم گویا ایشان خیلی اهل این حرفها و در جریان موضوع نیستند. یعنی اگر ایشان را جای وزیر نفت و با كشاروزی هم میگذاشتیم، فرقی نمیكرد.»
البته این تنها نظر یک نویسنده نیست، پای درد و دل بسیاری از اهل فرهنگ که بنشینی، سخنان کم و بیش مشابهی میشنوی. بسیاری از نویسندگان و هنرمندان از بیتوجهی و دخالتهای غیرموجه و بیش از حد در زمینه فعالیتشان گله دارند. آنها که زبان به نقد گشودهاند نیز، با بیتفاوتی مواجه شده و دریافتهاند که مرغ این روزهای وزارت فرهنگ و متصدیان فرهنگی، یک پا بیشتر ندارد.
برخی از فعالان در این زمینه، فعالیت وزارت ارشاد را کاملاً تبلیغاتی میدانند. آنها بر این باورند که بسیاری از والیان فرهنگی کشور اصلاً دغدغه فرهنگ ندارند. چرا که آنان نسبت به اتفاقات مهم این عرصه واکنش نشان نمیدهند، ولی در برابر مسائل حاشیهای، جزئی و گاه معمولی، به شدت حساساند؛ گویا مأموریتشان این است که مرکب فرهنگ را به سمت ناکجاآباد هدایت کنند.