شكوه هاي دردآور يك هنرمند مسلمان و اهل بصيرت:
سيد مهدي شجاعي:در سرآشيبي اضمحلال فرهنگي هستيم
سيدمهدي شجاعي، نويسنده متعهد و نام آشناي ادبيات انقلاب، وضعيت فرهنگي كشور را نگرانكننده و در سراشيبي توصيف كرده است.
شجاعي روز گذشته در شهر كتاب مركزي تهران گفت: « آنچه اين روزها من را بيشتر از همه چيز اذيت ميكند وضعيت فرهنگ كشور است، نبايد از فاجعهاي كه در حال حاضر در فضاي فرهنگي كشور در حال وقوع است غافل بمانيم، به اعتقاد من ما در سراشيبي و اضمحلال قرار گرفتهايم و اين تنزل فرهنگي درهمه بخشهاي عمومي جامعه وجود دارد، چند سال بعد اين روزها را دوره ابتذال معرفي ميكنند.»
دشمن كنار دست مديران است
مراسم بزرگداشت و مرور كارنامه سيدمهدي شجاعي روز سهشنبه 12 مهرماه با حضور سيدمهدي شجاعي، مجيد مجيدي، رضا اميرخاني و صابر امامي در شهركتاب مركزي برگزار شد. در اين مراسم شجاعي در صحبتهايش به بيان علل اين تنزل فرهنگي پرداخت و گفت: «اگر بپرسيم چرا به اينجا رسيديم همه يك جواب واحدي دارند و آن دشمن است، گمان ميكنيم اگر همه چيز را گردن دشمن بيندازيم مشكلاتمان حل ميشود، اما واقعيت اين نيست، ما خودمان بيشتر از همه مقصريم.
من هم براي اينكه به كسي برنخورد از ضمير « دشمن» استفاده ميكنم. يكي از بزرگترين علل اين تنزل فرهنگي اين است كه امروزه دروغ سكه رايج كشور است، افراد با دروغ رشد ميكنند و كسي كه اين سكه را ندارد دچار انزوا ميشود. وقتي يك مقام ارشد اجرايي دروغ بگويد اين اخلاق به بخشهاي ديگر جامعه تسري پيدا ميكند ونتیجه این میشود که برسیم به این وضعی که امروز شاهد آنیم. وقتی شاهد هستیم که امروز ارزش و ضدارزش جای خود را عوض میکند، شک نکنید که سراشیبی سقوط در کشور آغاز میشود که شده است.»
شجاعی ادامه داد: اینكه ما دشمن را با فرمولهای ساده و ابتدایی تعریف كنیم، سادهلوحانه است.
درست است كه حضرت امام(ره) زمانی موضوع دشمنشناسی را مطرح كرد، اما نباید از یاد ببریم كه چارچوبهای حضور دشمن همواره ثابت نمیماند.
دشمن امروز در كنار مدیران ماست و با آنها تصمیمسازی میكند و این باعث میشود بلاهایی كه ما خودمان بر سر خودمان میآوریم، بسیار بیشتر از آن چیزی باشد كه گفته میشود دشمن در حال آوردن بر سرماست.
اسلام را نبايد فداي منافع حزبي كرد
شجاعي يكي ديگر از دلايل بحران فرهنگي را چنين توضيح داد: « توسل به عوامفريبي از ديگر علل سقوط فرهنگي ماست، اين روزها اسلام را وسيله فريفتن مردم قرار دادند و در راه منافع شخصي خودشان خلاف دين و اسلام عمل ميكنند. با اين رفتار جوانان را از دين فراري دادهاند. رفتارهايي كه به نام دين امروزه در كشور در حال انجام است در هيچ كجاي دين جايي ندارد و سالها طول ميكشد تا همه چيز به جاي خودش برگردد.»
شجاعي از نالايقي مديران اجرايي صحبت كرد و اين موضوع را هم يكي از علتهاي تنزل فرهنگي ناميد و گفت:«ما در معرض جديترين آسيبها قرار گرفتهايم. افرادي پستهاي فرهنگي و اجرايي را بر عهده دارند كه بويي از فرهنگ نبردهاند، اين افراد دست به سانسور آثار نويسندگان و فيلمسازاني ميزنند كه فرزندان اصلي انقلاب هستند، اين اتفاقات وحشتناك است و اين مسير بدون شك مسير انحطاط است.»
وی ادامه داد: راه پیش روی ما بسیار بیشتر از راه طی شده است و بالاتر از آن منزلت و رسالتی است كه باید به واسطه این راه طی شود؛ چرا كه من وقتی به افق پیش رویم نگاه میكنم، تازه متوجه میشوم كه چقدر راه را باختهایم و چقدر سرمایه از دست دادهایم.
اين افراد مقصر نيستند، چون جايگاهي ندارند
نویسنده كتاب «سقای آب و ادب» افزود: ما در حال حركت در سراشیبی اضمحلال فرهنگی هستیم. اگر از منظر 50 سال آینده به این جریان فرهنگ در كشورمان نگاه كنیم، آنگاه متوجه خواهید شد كه آنچه رخ داده و به ویژه آنچه در چند سال اخیر رخ داده است تا چه اندازه مایه تنزل فرهنگی ما بوده است و كاش این فرهنگ كه میگویم، فرهنگ به معنی خاص آن بود! متاسفانه این اتفاق در فرهنگ عمومی یعنی در جهانبینی، اندیشه، آداب و رسوم و ... رخ داده و این همه، آن چیزی است كه شاكله یك ملت را تشكیل میدهد و من نگرانم كه این جریان در نهایت به یك دوره انحطاط و ابتذال فرهنگی منجر شود.
وی تصریح كرد: «در حوزه امور فرهنگی شاید تصور شود كه این اتفاقات بر اساس نادانی و بیتجربگی در حال رخ دادن است، اما وقتی این اتفاقات در گذر سالها در كنار هم قرار میگیرد، متوجه میشویم كه یك طراحی هوشمندانه پشت این ماجراست و ما در معرض جدیترین آسیبها قرار داريم و مثلا وقتی ما به این روند در قالب امری مثل ممیزی كتاب انتقاد میكنیم، فكر میكنند كه گیر ما در خود امر ممیزی است و یا شخص خاصی.»
شجاعی ادامه داد: «این افراد مقصر نیستند؛ چون كه جایگاهی ندارند. در حوزه ممیزی در سیستم جدید از من خواستهاند تمام واژههای شراب را از كتابهایمان حذف كنیم و به جای آن نوشیدنی قرار دهیم! حال تصور كنید اگر بخواهیم حافظ را با این وصف منتشر كنیم، چه اتفاقی میافتد. من حتی فكر میكنم قرآن هم با این وزن در شرایط موجود قابل چاپ نباشد! يا به من میگویند از زبان رئیس جمهور آمریكا هم حتی نباید در ایران كلمه اسرائیل بیرون بیاید و در كتاب چاپ شود.
به من میگویند كه چرا در كتاب شما فرعون، دیالوگهای ضدتوحیدی دارد. این مثالها به نظر من اتفاق نیست. یك مدیریت و سیاستگذاری ویژه پشت آن است كه باعث میشود آثار افرادی مثل امیرخانی، كمال تبریزی، رسول صدرعاملی و محمدرضا بایرامی و احمد دهقان در ارشاد خاك بخورد و البته كسی نیست پاسخ بدهد كه بهراستی ممیزهای ارشاد چقدر بیشتر از این افراد درد دین و انقلاب دارند؟»
وی با اشاره به دیدار خود با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز گفت: با شخص وزیر در این رابطه صحبت كردم، اما متوجه شدم گویا ایشان خیلی اهل این حرفها و در جریان موضوع نیستند. یعنی اگر ایشان را جای وزیر نفت و با كشاروزی هم میگذاشتیم، فرقی نمیكرد.
وضعيت فعلي باعث افتخار نيست
شجاعی در ادامه با اشاره به اینكه آنچه به عنوان دین در حال ارائه است، آنی نیست كه حقیقت دین باشد، افزود: اصلیترین وظیفه هنرمندان و اهالی قلم، معرفی ماهیت دین است. ما چیزهایی را از دل اسلام درآوردیم كه در اسلام نبوده است و این تعریف از دین، طبیعی است كه ما را به انحطاط میرساند.
وی افزود: این مایه افتخار نیست كه كسی در حوزه موسیقی مسئول باشد و بگوید كه من از بچگی از صدای شجریان خوشم نمیآمد. اینها اتفاقی نیستند. این یعنی حركت هوشمندانه ما در راه حركت به سمت اضمحلال و هر كدام از ما باید به سهم خود نقشی در جلوگیری از آن داشته باشیم. تعریف ما از دین این روزها شده بالا رفتن از دیوار خانه مردم به بهانه جمعآوری ماهواره. كجای فرهنگ اهل بیت (ع) چنین كاری ارائه شده است؟ در هیچ كجای تاریخ و سیره اهل بیت (ع) اجازه این كار داده نشده است.
شجاعی با اشاره به اینكه باید در تعاریفمان تجدید نظر كنیم، افزود: هنر به واسطه الهام هنرمند است كه دینی و غیردینی میشود و لذا هر اتفاق هنری كه در هنرمند رخ دهد؛ چه بفهمد و چه نفهمد از آن خداست. ما به هر پدیده شگفتی كه در تاریخ بپردازیم، آن پدیده در جای خود است و ما هم در جای خودمان و این یعنی هر لحظه ماییم كه برای رسیدن به اصل آن پدیده باید رشد كنیم.
شجاعي در پايان صحبتهايش اصليترين وظيفه نويسندگان را پناه بردن به اهل بيت و دين دانست و گفت:« اصليترين وظيفه نويسندگان نشان دادن ماهيت واقعي دين است، ما بايد تلاش كنيم به دين و اهل بيت پناه ببريم چون به جز اينها چيز ديگري وجود ندارد.»
نگذاشتند درباره سيستان مستند بسازم
در بخش ديگري از اين مراسم مجيد مجيدي از مخالفت مسئولان با ساخت مستندي درباره استان سيستانوبلوچستان صحبت كرد و گفت: « در سفري كه به اين استان داشتم، بعد از مشاهده فجايع اجتماعي آن خواستم مستندي بسازم كه با مخالفت مسئولان مواجه شدم؛ اما پس از پيگيريهاي بسيار شجاعي و مرحوم آويني، بالاخره اين كار انجام شد.»
مجيدي كه در چند فيلم سينمايي با شجاعي همكاري كرده، درباره ساخت فيلم «بچههاي آسمان» گفت: «وقتي ميخواستم اين فيلم را بسازم بنياد سينمايي فارابي، وزارت ارشاد ، صداوسيما و حوزه هنري حاضر به حمايت و سرمايهگذاري نشدند و در آخر من ساخته شدن اين فيلم را مديون همكاري و حمايتهاي شجاعي ميدانم.» مجيدي درباره همكاري و رابطهاش با شجاعي هم صحبت كرد و درباره شخصيت وي گفت: «شخصيت شجاعي ويژگيهاي مهمي دارد كه يكي از آنها ازخودگذشتگي براي به وجود آمدن امكان رشد ديگران است؛ امروز افراد سرآمد بسياري در ادبيات ما هستند كه روزي ناشناخته بودند و شجاعي آنها را شناسايي كرد و تواناييهاي آنها را باور داشت.»
هر ظاهر مذهبي، الزاما ديني نيست
همچنين در اين مراسم، رضا اميرخاني نويسنده هم صحبت كرد و در سخنانش به مرور كارنامه شجاعي پرداخت. اميرخاني با اشاره به ادبيات مذهبي وي گفت: «ادبیات مذهبی به اعتقاد من با ادبیات دینی متفاوت است. هر اثر مذهبی الزاما اثری دینی نیست. در برجستهترین آثار شجاعی ائمه معصومین (ع) دستمایه خلق اثر قرار گرفتهاند، اما آنچه او را برتر از سایرین قرار میدهد در نوع نگاه و ارتباط زندگی ایشان با این سوژهها بازمیگردد. معتقدم درام به شکل غربی خود حول زندگی معصومین (ع) امکان شکلگیری ندارد؛ چون نویسنده آن باید با نوعی همذاتپنداری با شخصیتهای آن برای خلق آنها بپردازد.
در واقع، درام حاصل اشراف بر فراتر از خود است. شجاعی هرگز بر پایه اثر داستانی از معصومان درام خلق نکرده و تفاوت عمده او با سایرین نیز در این نکته است. ما در آثار شجاعی با یک راوی فروتن روبروییم که در قیاس با معصومین (ع) جای خود را میداند و این تفاوت او با بقیه کسانی است که داستان ائمه (ع) را مینویسند.»