تلویزیون، مميزيهاي سليقهاي و بيتوجهي به مخاطب
53 سال پيش مثل امروز، يازدهم مهر 1337 ساعت پنج بعدازظهر روز جمعه بود كه نخستين برنامه تلويزيوني ايران از فرستنده دو كيلوواتي با سيستم 525 خطي كه بالاي ساختمان هتل هيلتون نصب شده بود؛ به خانه ايرانيها آمد. شايد هيچكدام از كساني كه آن روز اين امواج را به خانههاي چند صد نفر پايتختنشين روانه كردند، گمانش را هم نداشتند روزي اين امواج عضوي از اعضاي خانوادهها شود.
حالا هفتشبكه رسمي داخلي و هفتشبكه بينالمللي كنار شبكههاي تازهواردي كه هر روز به تعداد آنها اضافه ميشود، آن فرستنده كوچك را به مجموعه بزرگي تبديل كرده كه در انحصار دولت است. اما هر چقدر اين مجموعه گستردهتر ميشود، حساسيتهاي آن هم گسترش مييابد. حساسيتهايي كه در سالهاي اخير شكلهاي عجيب و غريبي گرفته است و به جاي سختگيري به محتوا، بيشتر تحتتاثير جوي است كه در حاشيه فيلمها قرار ميگيرد.
موضوع مهمي كه وجود دارد، اين است كه تلويزيون ايران به عنوان رسانه ملي هنوز براي فيلمهايي كه از شبكههاي مختلف پخش ميشود هيچ محدوديتي ندارد و درجهبندي سني در آثاري كه از اين رسانه پخش ميشود، وجود ندارد. همين موضوع در چند ماه گذشته باعث بروز مشكلاتي شده است. نمونه زندهاش خودكشي دوپسر نوجوان بعد از ديدن مجموعههاي ماورايي ماه مبارك رمضان بود.
مميزيهاي سليقهاي مشكل هنرمندان
يكي از مشكلاتي كه در سالهاي اخير گريبان تلويزيون را گرفته مميزي و سختگيري است كه بعد از ساخت مجموعههاي تلويزيوني به آنها گرفته ميشود. به نظر ميرسد كه يك قانون مصوب در اين مجموعه وجود ندارد. در سالهاي اخير كارگردانان سرشناسي راه جامجم را پيش گرفتهاند و مجموعههاي تلويزيوني ساختهاند. مجموعههايي كه به جز يكي، دو تاي آنها همه با مشكل روبهرو شده است. فيلمنامهنويسان، منتقدان و تهيهكنندگان محتاط بودن مديران گروه فيلم و سريال براي ساخت مجموعههاي متفاوت و فراهم نبودن شرايط مالي مساعد را مشكلات برنامهسازان تلويزيوني ميدانند.
حسن فتحي و محمدرضا هنرمند، دو كارگرداني بودند كه با توجه به پيشينه خوب ساخت چندين مجموعه موفق در چند سال گذشته، دست به ساخت آثار تلويزيوني زدند. اما دو مجموعه آشپزباشي و تلخ و شيرين اين دو كارگردان با مميزي زيادي روبهرو شد. اين اتفاق البته در زمان پخش مجموعه در مسير زايندهرود به كارگرداني حسن فتحي هم رخ داد. نكته قابل توجه در مميزي اين آثار و آثار ديگري كه در چند سال گذشته به تيغ مميزان رسانه ملي سپرده شده بيشتر از آنكه به مضمون فيلم مربوط باشد. هراس مسوولان رسانه ملي از واكنشهايي بود كه ممكن بود به اين رسانه از سوي گروههاي اجتماعي و قوميتهاي ايراني به وجود بيايد. در حقيقت مسوولان رسانه ملي به جاي مخاطبان خود تصميم گرفتهاند و با نگاهي از بالا تصميم به مميزي آثار گرفتهاند. نكتهاي كه باعث شده برخي از برنامهسازان اين رسانه گمان كنند كه با آنها مانند انسانهاي بالغ رفتار نميشود.
حسن هدايت، كارگردان سريال «كارآگاه علوي» معتقد است سنگ بناي صداوسيماي ما از همان اول، چرخه معيوبي بوده كه هنوز هم ادامه دارد. او به ايسنا گفته: «يك نمونه آن، اين است كه تشكيلاتي با اين عظمت و حساسيت هفتماه است كه بودجه ندارد. »
تلويزيون اينترنتي
اين روزها در كنار توسعه شبكه تلويزيوني كشور نخستين شبكه تلويزيوني يكپارچه متعامل ايراني - منظور تلويزيون اينترنتي - با نام «شيما» به عنوان اولين شبكه تلويزيوني مبتني بر آي.پي در ايران راهاندازي شد. براساس اخبار منتشر شده درباره شبكه شيما، اين شبكه اينترنتي از سوي سازمان صدا و سيماي كشور در ۲۵ مركز مخابراتي در مناطق دو و هشت مخابرات استان تهران راهاندازي شده و بهزودي تمام سطح شهر تهران و پس از آن در مراكز استانها و سپس در تمامي شهرهاي كشور، خدمات اين شبكه در دسترس قرار ميگيرد. البته راهاندازي اين شبكه در حالي صورت گرفته كه سرعت اينترنت در ايران بسيار كم است و مشخص نيست با توجه به تعداد كم كاربران اينترنتي و سرعت پايين اينترنت در ايران، راهاندازي چنين تلويزيوني چه شكلي پيدا ميكند. هرچند تلويزيون ايران هم كه راهاندازي شد بيش از 100مخاطب نداشت. شايد در 53 سال آينده اين شبكه اينترنتي همه گير شود.