به بهانه اولين سال درگذشت هانيبالالخاص
آلبرت كوچويي- چون روايت زندگي پل استر در کتاب او با نام بخور و نمير يا دست به دهان را ميخوانم، سماجت و پايداري و گستاخياش را براي داشتن يک زندگي سالم ميبينم، به ياد دردانه هنرهاي تجسمي، هانيبالالخاص ميافتم که پزشکي را رها ميکند که ميپندارد مرد اين راه نيست. آنچه پدر ميخواست و به سوداي آن او را تا به ينگه دنيا راهي کرده بود.
چنين بود پل استر جز آنکه به همه ترفندها براي زنده ماندن دست زد و الخاص هم همه ترفندها را در تابلوها زد. براي پايداري براي بقا...در انستيتو آرتشيکاگو، نام مينويسد و هنر ميخواند و به پدر حکايت را مينويسد و در کمال ناباوري ميبيند که پدر خشم نميکند و ميگويد خرسندم که به بلوغ فکر دست يافتهيي. نقاشيات را بخوان. در دهه 30 خورشيدي به ميهن بازميگردد. در برهوت هنر در ايران، نگارخانه گيلگمش را در جنوب تهران راه مياندازد، از نخستينها. دلباختگي به مردم و انديشه هنر براي مردم او را واميدارد تا نخستين نمايشگاهش را به سوداي کشاندن عوام به نگارخانه، برپا کند.
مجموعهيي از شعرهاي حافظ که به تصوير کشيده بود. روزي در خلوتش پرسيدم، بهترين نقدي که درباره کارهايت شده به گمانت کدام است؟ گفت: نقد يک کلاهشاپويي که آمد به نمايشگاهم و بعد از گشتي و ديدن شعرها گفت: نقاش اينها شماييد؟ گفتم: بله. گفت: مقصودت از اين فلان و شعرها چيست؟ اين بهترين و درستترين نقد کارهايم بود.و اين شوخطبعي و رندي الخاص بود که سراسر زندگي 80 سالهاش را پوشانده بود، همان رندي و لودگياي که در حافظ ديد و در عبيد زاکاني. در دهه 40 بود که هزلهاي عبيد زاکاني را نقاشي کرد، در قابهايي به تماشا گذاشت در نگارخانه سيحون. قابها کليد داشتند و بايد به تنهايي باز ميکرديد، هزل عبيد را ميخوانديد و نقاشي الخاص را، و غشغش ميخنديديد و در قاب را قفل ميکرديد.
صف تماشاگران تا صدها متر به خيابان کشيده بود. پاسبانها و دستفروشها هم در صف بودند. اين نهايت خواست الخاص بود که هنر را براي مردم ميخواست. در اوج پيکار «ايسم»ها در هنر، تا به هنر آبستره با انتزاع در دهه 50 که هنرمندان براي غور در آنها، سر و دست ميشکستند، به امپرسيونيسم، فوويسم، دادائيسم و جز اينها، هانيبالالخاص به سادهترين شکل و مکتب نقاشي يعني فيگوراتيو رو آورد و جسورانه پيروان آن مکاتب هنر براي هنر را به سخره گرفت. همچنين در نقد نقاشيهايش در روزنامه کيهان آن روزگار، کارنامهيي براي هنرمندان نوشت. تني چند را تجديد و بسياري را مردود کرد، با نمرههاي پايين.
هنوز نقاشان نامداري هستند که رنجيده از نمرهدهي الخاصاند. جسور و گستاخ بود، در نقاشي و در زندگي هم...گيلگمشي بيبابک که همه خوانها را درنورديد تا که به حيات ابدي دست يابد که در نقاشي يافت.اين جسارت و بيباکي، اين سادگي و اين لودگي در روايتها و قصههايي که نقاشي ميکرد، از بومها ميبارد. همان جسارتي که با دستي که ميلرزيد، تا پايان زندگي، در چهار سالگي در برابر چشمان حيرتزده پدر، نقاشي ميکند که پدر بگويد، با اين دستهاي لقوهيي ميخواهي نقاش شوي و هانيبال ميگويد البته... اسطورهها و حماسهها را نقاشي کرد و برتر از همه، حماسههاي آشوري را، رنجنامه زندگي آشوري، از خيزش امپراتوري و سقوط و تا به قرن بيستم...سرخوشانه زيستن، سرزنده بودن، خصيصهيي بود که در روزهاي پايان زندگي هم او را رها نکرد.
در آخرين گپ و گوي من و او در خانهاش در انبوه تابلوهايش، رنجور و تکيده ميگويد: «آنا را جهاني کردم. اين هم آناي آشوريها... با تابلويي از او. دلباخته فرهنگ و زبان آشوري بود. آخر از تبار اديالخاص و ژانالخاص بود، از مفاخر ادبيات آشوري. مردان و زنان اندکي هستند که توانستهاند از سايه پدران و مادران بزرگ خود سر برآرند. هانيبال الخاص، از جمله آنها بود. از سايه پدر و عمو درآمد و برترين شد. در رثاي مرگ پدر، يک شمايل ميکشد و جلال آلاحمد چون آن را ميبيند، ميگويد: آشوري، تو را چه به شمايلکشي و ميخندد.به سيمين دانشور همسرش اما ميگويد: اين آشوري، نقاشي را ميفهمد. هانيبالالخاص قصهيي دارد که رنگ و بوي سياسي دارد.
در دهه 50، به هنگامي که مبارزان، به ستيز برخاسته بودند، نوشت: براي بچههايم جوجهيي خريدم. با انديشه کودکانهشان آن را در قفسي و دانه و آب دادند. بزرگ شد و بزرگ. روزي که ميخواستند آن را بيرون بياورند، بزرگتر از آني بود که بتوان در قفس نگاه داشت، قفس را ميشکسته تا جوجه رها شود.هانيبالالخاص هم به بزرگياي رسيده بود که در هيچ چارچوبي نميگنجيد... و نگنجيد...