پویایی انباشتگی و وضعیت بانکها
همه چیز بزرگتر از آن خواهد بود که از بین برود
فارن پالیسی
پویایی انباشتگی باعث بهبود وضع بانکها ميشود، اما این دلیل نميشود که این امر برای ما هزینه در بر نداشته باشد.
تا سال 2025 به این باور ميرسیم که در هر تلاش بشری، انباشتگی وجود خواهد داشت.
ساکنان سیلیکون والی از حدود نیم قرن پیش با این قانون که گوردون مور به نام خودش ثبت کرد (قانون مور: هر دو سال یک بار تعداد ترانزیستورهایی را که میتوان روی یک چیپ جا داد، دو برابر میشود.م) آشنا بودند و از همان زمان افزایش نمایی متراکم شدن و کوچک شدن پردازشگرهای کامپیوتری و تبدیل آنها به میکروچیپهای کوچک - موتور محرک تبدیل جوانها به میلیونرهای بزرگ- و همچنین کاهش قیمت این پردازشگرها را پیشبینی میکردند. اما همه انسانها، از پل کروگمن (که تحقیقات او در زمینه سود تجاری ناشی از تمرکز جغرافیایی باعث نوبل گرفتن او شد) تا سرآشپزان فرانسوی (که ماهرانه از اسانس یک قطعه کره باز هم اسانسگیری ميکنند) تا بساز بفروشها (که نیازی به توضیح ندارند) یاد گرفتهاند که در دنیای واقعی انباشتگی وجود دارد. بر اساس گزارش بانک جهانی در سال 2009، نیمی از تولید ناخالص ملی جهان در تنها 5/1 درصد از کل خاک کره زمین انجام گرفته است.
مهاجرت جهانی به شهرهای متراکم و پرجمعیت، حداقل بعد از جنگ جهانی دوم، در هر دهه هزارها میلیارد دلار به GDP جهانی اضافه کرده است. بازار جهانی راه مشابهی را برای رسیدن به تمرکز بیشتر دنبال ميکند. بانک پرداختهای جهانی گزارش داده است که در طول دهه گذشته ارزش بازار جهانی مشتقات از 100 هزار میلیارد دلار به 600 هزارمیلیارد دلار رسیده است، در حالی که خروجی اقتصاد جهانی در مدت زمان مشابه تقریبا دو برابر شده است. در حال حاضر 10 بانک بزرگ آمریکا 11 هزارمیلیارد دلار از کل سرمایه 13 هزار میلیارد دلاری بانکی کشور را دارا هستند؛ سرمایه 5 بانک بزرگ فرانسه برابر 325 درصد از تولید ناخالصی ملی فرانسه است. بزرگتر از آن که از بین برود؟ درست است، مگر اینکه بخواهید مراکز مالی خود را ضعیف کنید. اما انباشتگی پیامدهایی هم دارد.
جای دادن بیش از نیمی از جمعیت و تولید جهان در منطقهاي نسبتا کوچک که بیشترش هم ساحلی است، بدین معناست که هزینههای بلایای طبیعی به طرز حیرتانگیزی افزایش پیدا ميکند. به عنوان نمونه زلزلهای همانند آنچه در ژاپن اتفاق افتاد حدود 300 میلیارد دلار خسارت مالی بر جای گذاشت؛ حدود 15 سال آینده یک زلزله یا توفان حدود بیش از 1 هزار میلیارد دلار خسارت مالی به بار خواهد آورد. جهانی را تصور کنید که خسارت مالی ناشی از یک جنگ تمام عیار یا افتادن یک بمب اتمی متوسط در یک شهر بزرگ را بتوان با یک توفان که تنها چند روز قبل ميتوان متوجه آن شد یا یک زلزله که تنها چند ثانیه قبل از وقوع ميتوان آن را پیشبینی کرد، مقایسه كرد.
به همین صورت ميتوانیم فجایع اقتصادی بزرگتر و گستردهتری را در نظر بیاوریم. دارایی خالص را به عنوان یک سرزمین، بخش صنعت را به عنوان مکان، و تراکم ریسک مالی را در نظر بگیرید. جمعآوری همه اینها در کنار هم به معنی تولید بیشتر است، اما این معنا را هم ميدهد که ما داریم به توفانهای اقتصادی خوشامد ميگوییم. چگونه ممکن است که قسط عقبافتاده یک کارگر ساده در کالیفرنیا باعث به خطر انداختن 16 هزار میلیارد دلار در بازار مالی جهانی شود و خیلیها را نیز از کار بیکار نماید؟ شما ممکن است این سوال را هم در ذهن داشته باشید که چگونه لگد زدن یک گاو به یک فانوس در طویلهاي در خیابان دی کوون باعث آتشسوزی عظیم سال 1871 شیکاگو شد.
افزایشنمایی انباشتگی فناوری اطلاعات و وابستگی به آن در جهان امروز نیز، عواقب مشابهی را در پی دارد. سقوط ناگهانی ششم ماه مه سال 2010 را که در آن توفانی تمام عیار از الگوریتمهای تجاری که سریعتر از یک چشم به هم زدن رخ داد؛ یک سفارش بزرگ اما بیموقع فروش الکترونیکی، و بازاری بیثبات باعث شدند که شاخص صنعتی داو جونز در کمی بیشتر از 10 دقیقه 700 واحد سقوط كند-که در کل تاریخ داو جونز در مرتبه اول بزرگترین سقوطها در طول یک روز قرار دارد- تصور كنيد این رکود تنها در عرض چند دقیقه بهبود یابد. یا پایین آمدن سرور «ابر» آمازون را در نظر بگیرید که باعث شد محققان دپارتمان تحقیقات انرژی آمریکا برای چند روز آفلاین باشند.
در هر دو مورد لازم نیست که شما حتما یک متخصص شبکه باشید تا این سوال را بپرسید: زمانی که «فناوری اطلاعات» از ما حفاظت ميکند، پس چه کسی از «فناوری اطلاعات» محافظت ميکند. آیا ما همه تخممرغهای اقتصاد جهانی را در بزرگترین سبد الکترونی که تاکنون ساخته شده است قرار دادهایم؟ اهمیت دادن به پویایی انباشتگی باعث ميشود که نه تنها بتوان سودهای آن را تحت کنترل در آورد، بلکه هزینههایش را نیز مدیریت کرد؛ درست است! این هزینهها را ميتوان مدیریت کرد.
تکنولوژی این امکان را ميدهد که ابر شهر بسازیم، و در عین حال بلایای گسترده شهری مانند آتشسوزی را در گذشته مدفون کنیم. حالا که ما ابر شهرهایی با ریسک مالی بالا ميسازیم، نیازمند آن هستیم که به همان تعداد لوازم جلوگیری از یک رکود مالی را که ممکن است یک سوم شهر را از بین ببرد، تهیه كنيم. حسابهای پس انداز از «تجارتهای انبوه» شکایت ميکنند: تعداد زیادی از سرمایهگذاران و بورسبازها، در یک زمان، سهامها، اوراق بهادار و کالاهای یکسانی ميخرند، بنابراین ترس از بالا رفتن احتمال رکود بازار، باعث ميشود که سرمایهگذاران همان چیزها را در همان زمانها عرضه كنند.
اما آیا نشانی در بازارهای مالی وجود دارد که بگوید «اگر بیش از 140 حساب پس انداز و بانک در یک زمینه سرمایهگذاری کنند خطرناک و غیر قانونی است؟» یادگرفتن فنون زندگی کردن همراه با ریسکهای انباشتگی، نیازمند آن است که قبول كنيم انباشتگی همین جاست و قصد رفتن هم ندارد - که البته مفید هم هست. مردم دوست دارند به انباشتگی به عنوان یک مشکل نگاه کنند، این جمله را هر فردی که در لاگوسیا جاکارتا در ترافیک مانده باشد تایید ميکند.
اما اگر انباشتگی فقط مخصوص شهرهای بزرگ، با آن آپارتمانهای کوچک و گران و همچنین ترافیک وحشتناک باشد، این ابر شهرها خیلی وقت پیش باید از هم ميپاشیدند. اما به جای از هم پاشیدن، این ابر شهرها روز به روز بزرگتر و پرجمعیتتر ميشوند و با اینکه هزینه زندگی در حال افزایش روزافزون است، مهاجرت گستردهاي به اطراف شهر مشاهده نشده است.
به طور مشابه، ممکن است بزرگترین بانکها و شبکههای اطلاعاتی بزرگتر از آنی باشند که از بین بروند، اما آنها آنقدر در مرکز رشد اقتصادی قرار دارند که نميتوان کنارشان گذاشت. اینکه ما ذاتا با این موارد مشکل داریم به این معناست که تا سالها ما به انباشتگی به عنوان عارضه جانبی پیشرفت نگاه ميکنیم، نه به عنوان پیش برنده اصلی آن. در دهه 1960 میکروچیپها به ما آموختند که: آینده بسیار شلوغ و متراکم است، و این برای همه ما مفید است.