بررسی خروج متقاضیان فوقلیسانس و دکتری از کشور
مهاجرت به دور دنیا در هشتاد روز
فرارو- تنها در 80 روز، بیش از هزار نفر از دانشجویان ایرانی چمدانهایشان را بستند و از مرزهای ایران خارج شدند. بهانه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری و آرزوی داشتن زندگی بهتر، مهمترین دلایلی است که این هزار و پانصد نفر برای سفرهای موقت یا دائمی خود دارند. کشورهای بسیاری هم هستند که به این مهاجران علمی روی خوش نشان میدهند؛ به این دلیل که آنها هزینه سفر و زندگی خود را شخصاً تأمین میکنند.
به گزارش سرویس اجتماعی فرارو؛ واضح است که ظرفیتهای دانشگاههای کشور، نسبت به متقاضایان بسیار کم است؛ مثلاً از بین 900 هزار نفری که داوطلب ورود به کارشناسی ارشد هستند، در تمام دانشگاههای دولتی، پیامنور و آزاد، تنها 90 هزار نفر پذیرفته میشوند. برای 127هزار داوطلب آزمون دکتری نیز در بهترین حالت، 5 هزار قبولی وجود دارد؛ که آن هم با اما و اگرهای بسیاری همراه است.
به این ترتیب باقی مانده داوطلبان یا باید قید ادامه تحصیل را بزنند و مسیری دیگر انتخاب کنند و یا راهی دانشگاههای آمریکا، کانادا، انگلستان، استرالیا، آلمان، مالزی و ایتالیا شوند. در این بین حدود 25 درصد از متقاضیان موفق به دریافت بورسیه تحصیلی میشوند و باقی با هزینهای که خود و خانوادهشان متحمل میشوند، پذیرش دانشگاههای جهان را به دست میآورند.
بر اساس آمار به دست آمده، از ابتدای سال جاری تا 21 خرداد ماه، 560 نفر از مشمولان نظام وظیفه، متقاضی خروج از کشور با هزینه شخصی برای تحصیل در مقاطع کارشناسیارشد و دکتری بودهاند. اما آمار دقیق کل افرادی که کشور را به قصد ادامه تحصیل ترک میکنند، وجود ندارد. از این رو کارشناسان برای رسیدن به حدود تقریبی این افراد، آنها که مشکل خدمت سربازی دارند را در 2.5 ضرب میکنند. به این ترتیب رقمی معادل 1400 نفر به دست میآید؛ یعنی 1400 مهاجر علمی تنها در 80 روز. بنابراین با یک حساب سرانگشتی میتوان فهمید که سالانه بیش از 6هزار دانشجو تنها به قصد تحصیل کشور را ترک میکنند.
شاید به همین دلیل است که مسؤولان وزارت علوم، به اندیشه افزایش ظرفیت دانشگاهها افتادهاند و وزیر علوم امکانات و تجهیزات دانشگاهها را برای این افزایش قابل قبول خوانده است. وزیر علوم مهاجرت تعداد زیادی از جوانان کشور برای ادامه تحصیل را امری نامطلوب توصیف کرده است. چرا که به زعم کامران دانشجو، این افراد نه تنها با معضلات فرهنگی مواجه میشوند، بلکه به سطح علمی قابل قبولی نیز دست نمییابند. وزیر علوم دانشگاههای کشور را به لحاظ علمی بسیار بالاتر و قابل قبولتر از سایر دانشگاههای جهان میداند و بر این باور است که با افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاهها، دیگر هیچ کس با این هدف، به خارج از ایران سفر نخواهد کرد.
این در حالی است که یکی از کارشناسان ارشد امور اجتماعی، تحصیل در دانشگاه را تنها دستآویزی میداند که جوانان برای مهاجرت از کشور، به آن چنگ میزنند. به نظر این جامعهشناس پذیرش از سوی دانشگاههای دنیا، یکی از معقولترین و سادهترین راهها برای زندگی در خارج از کشور است. به این ترتیب که افراد با این پذیرش اقامتی چند ساله میگیرند تا در فرصت مناسب، اقامت دائم را نیز کسب کنند.
اما یکی از مشاوران مرکز اعزام دانشجو به خارج از کشور، نظری متفاوت دارد و تحصیل را یکی از اهداف مهم جوانان کشور میداند. به باور وی، فارغالتحصیلان کارشناسی به راستی خواهان کسب مدارج بالاتر علمی هستند. اما آنها که دانشگاههای خارج را انتخاب میکنند به دو گروه تقسیم میشوند. دسته اول افرادی هستند که امکان تحصیل در داخل کشور را نداشته و به هر دلیل در ورود به دانشگاههای ایران ناکام ماندهاند؛ دسته دوم نیز شامل کسانی است که سطح علمی دانشگاه خود را مناسب نمیدانند و به ضرورت خواهان ورود به دانشگاههایی هستند که رتبه بالاتری در سطح جهانی دارد.
متقاضیان گروه دوم، یا از سیستم آموزش عالی کشور سرخوردهاند و یا خواهان سطح متعالیتری از دانش هستند. آمار 40 درصدی مهاجرت طلاآوران المپیادهای دانشآموزی نیز گواه این مطلب است. عدهای نیز بر این باورند که بازار کار، فارغالتحصیلان دانشگاههای خارج را بهتر و سریعتر جذب خواهد کرد.
بر این اساس، بنابر نظر کارشناسان برای پیشگیری از فرار مغزهای ایرانی در قالب مهاجرتهای دانشجویی، تنها بالا بردن ظرفیت دانشگاهها کافی نیست. پژوهشگران و اساتید دانشگاه بالا بردن سطح علمی و کیفی را مهمتر از افزایش ظرفیتها میدانند و میگویند مسوولان وزارت علوم علاوه بر بالا بردن تعداد پذیرفته شدن، میبایست تسهیلاتی برای پیشبرد علمی دانشگاهها فراهم کنند و از سویی برای تمام متقاضیان ورود به دانشگاه، شرایطی عادلانه به وجود آورند.