محمدعلي بهمني: حسين منزوي بر پل غزل سماع ميكند
محمدعلي بهمني معتقد است: حسين منزوي از روي پل ديروز به امروز غزل ميگذرد و روي اين پل سماع ميكند.
اين شاعر در گفتوگو با ايسنا، به مناسبت شصتوپنجمين سالگرد تولد حسين منزوي، گفت: غزل بعد از نيما بر مبناي اشارهي شگفتي است كه نيما در گفتههايش دارد و ميگويد كه من رودخانهاي هستم و از هر كجاي رودخانه ميتوان رفع تشنگي كرد. فرزندان غزل بعد از نيما متوجه ميشوند اگر نيما رودخانهاي را جاري كرده است، با ظرف غزل خودشان از اين رودخانه رفع تشنگي كنند. اين فكر ابتدا از سوي نادرپور مورد توجه قرار ميگيرد. فروغ هم در غزل «چون سنگها صداي مرا گوش ميكني / سنگي و ناشنيده فراموش ميكني» اين ويژگي را دارد. اما منوچهر نيستاني روي اين مفهوم مكث بيشتري ميكند و غزلهايي ميگويد كه مشخصهي شاعري است كه بعد از آشنايي با نيما دارد غزل ميگويد.
او افزود: هوشنگ ابتهاج هم به اين درك رسيده بوده است. به باور من، او سعي ميكند پلي بين غزل پيش از نيما و بعد از نيما ايجاد كند كه عبور از ديروز به امروز غزل را انجام بدهد. منتها، خود سايه به دليل اينكه زبان فاخري داشته و شايد دوست نداشته اين جايگاه لطمهاي ببيند، خودش معماري اين پل را بر عهده ميگيرد؛ اما از روي اين پل عبور نميكند. نيستاني از روي اين پل عبور ميكند. حسين منزوي بعد از منوچهر نيستاني از روي اين پل عبور ميكند؛ اما نه تنها يك عبور گذرا؛ بلكه روي اين پل سماع غزل را به نمايش درميآورد. كار منزوي ابتدا عبور كردن از اين پل است و بعد او سماع واژگاني خود را به نمايش ميگذارد.
بهمني در ادامه عنوان كرد: در سال ١٣٥٠، منزوي با مجموعهي «حنجرهي زخمي تغزل» غزلهايي را كه شرح توصيفي از عبور از آن پل است، منتشر ميكند. اين مجموعه در سال انتشارش برندهي جايزهي فروغ ميشود كه جايزهي ادبي باارزشي بوده است. دقيقا از سال ١٣٥٠ كساني كه اين مجموعه را ميخوانند، متوجه ميشوند حركتي كه لازمهي غزل معاصر است، بايد انجام بگيرد و هركس با زاويهي خودش چيزي به اين اتفاق ميافزايد يا ادامهدهنده ميماند.
اين شاعر خاطرنشان كرد: اگر شما روي اين موضوع تأكيد كنيد كه حسين منزوي كسي است كه با «حنجرهي زخمي تغزل» فضايي را در غزل براي ديگران باز كرد، كار خودتان را در مورد منزوي و كارهايش انجام دادهايد.
او افزود: منزوي نگاهي كاشف در غزلهايش دارد؛ اما او كارستان ديگري هم انجام داده است. او از ويژگي و استواريهاي غزل ديروز استفاده ميكند. ما در شعر دو وضعيت داريم؛ ساختار و بافتار. منزوي ميآيد از ساختار غزل ديروز بهره ميبرد؛ اما بافتاري كه به آن اضافه ميكند، بافتاري است كه بيانگر غزلي است كه بعد از نيما بايد اتفاق ميافتاد.
بهمني در ادامه گفت: نوع نگاه منزوي به واژگان به گونهاي است كه او واژگاني را وارد غزل ميكند كه در گذشته نبوده است. مولانا هم واژگان غريبي را وارد كرده است، وقتي ميفرمايد: «خانهي دل باز كبوتر گرفت / همهمه و بقربقو درگرفت». شايد پيش از مولانا كسي جرأت نداشته بقربقو را در شعر بياورد. منزوي هم مجوز ورود واژگاني را به غزل ميدهد كه پيش از او، بسياري شاعران از آن پرهيز ميكردند. براي مثال، واژهي «لجن» واژهاي است كه منزوي وارد شعر خودش ميكند و هنگامي كه آن را ميخوانيم، در شعر او خوشايند است. شبيه اين واژگان در غزلهاي او بسيار است كه او آنها را با گستاخي و هوشمندي وارد غزل روزگارمان ميكند.
بهمني همچنين اظهار كرد: منزوي در شعرهاي محاوره و ترانههايش بسياري از بايد و نبايدهايي را كه در باور پسند زيباييشناسانهي ما بوده است، ميشكند.