مميزي در زمانهي ما كار بيمعناييست
اكبرياني بر اين باور است كه باوجود منابع تاثيرگذاري متعدد در اجتماع، تاكيد بر مميزيهاي كتاب نوعي مته به خشخاش گذاشتن است. او ميگويد كه در چنين شرايطي، اعمال مميزيها نه به نفع اهالي قلم است و نه به نفع وزارت ارشاد.
به گزارش ایلنا، هاشم اكبرياني(نويسنده و دبير جايزهي شعر خبرنگران) معتقد است؛ چيزي كه ما در ايران بهعنوان مميزي ميشناسيم و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي متولي اعمال آن است، در كشورهاي توسعهيافتهي جهان بيمعني و حتي مسخره است.
وي كه دو كتابش از يكسال پيش تاكنون ميان مميزان ادارهي كتاب دست به دست ميچرخد، در گفتگو با خبرنگار ايلنا افزود: صدور و اعمال اصلاحيه در همه جاي دنيا وجود دارد اما نوع مميزيها و جايگاه مميزان با روند مميزي در ايران، بسيار متفاوت است. آنچنانكه مميزي در كشورهاي توسعه يافته ازسوي مميزان و ويراستارهاي حرفهاي كه توسط ناشران استخدام ميشوند، صورت ميگيرد. در اين عرصه بطور قطع آثار بزرگاني همچون ماركز و يوسا نيز مميزي شده و ميشوند.
اكبرياني ادامه داد: مميزيهايي كه توسط ناشران حرفهاي در سطح جهان اتفاق ميافتد، با هدف قوت بخشيدن به اثر و افزايش لذت مخاطبان صورت ميگيرد. چه بسا يك كتاب از زير دست چنديم ويراستار و مميز بگذرد و جلسات متعددي با حضور آنان و مولف برگزار شود تا به نتيجهاي واحد برسند ولي مميزيهاي ايران به هيچ وجه، در خدمت اثر و مخاطب نيستند.
اين نويسنده گفت: مميزان كتاب(فارغ از اين مطلب كه اصولا مميزي با اين سبك را قبول ندارم) تنها معيارهاي موردنظر خود را ملاك قرار ميدهند و لاجرم بر هر اثري كه با آنها همخواني نداشته باشد؛ مهر غيرقابل چاپ آن ميزنند. بنابراين در وهلهي اول اين نكته بسيار مهم وجود دارد كه ارشاد (در مميزيهايش) هيچ به فكر تعالي ادبيات و فرهنگ عمومي نيست و تنها به خواستههاي خود جامهي عمل ميبخشد.
وي درمورد معيارهايي كه دستمايهي بررسان كتاب قرار ميگيرد، افزود: متاسفانه معيارهايي براي ادارهي كتاب، مرجعيت دارند كه اصولا به موارد مشخصي اشاره ندارد. نتيجهاش هم همين ميشود كه هست؛ ما به فراخور ذائقهي بررسها با مميزيهاي متفاوتي روبرو هستيم(اشاره به خبر انتشار 3 ترجمهي متفاوت از كتاب «نوت بوك» ساراماگو).
دبير جايزهشعر خبرنگاران اضافه كرد: بعضا پيش ميآيد كه بررس روي جملهاي دست ميگذارد كه ضربهي نهايي يك داستان است. او بدون توجه به اين ماجرا به راحتي حكم بر حذف آن جمله ميدهد درحاليكه حذف يك جمله گاهي به معناي حذف يك داستان است. اين اتفاق براي من در مجموعه داستان «هذيان» كه هنوز در گروي ادارهي كتاب مانده، پيش آمد و من را مجبور كرد تا 2 داستان را حذف كنم.
اكبرياني كه معتقد است روال كاري ادارهي كتاب و صدور اصلاحيهها به ناشران، رويكردي مسوولانه ندارد، خاطرنشان كرد: ادارهي كتاب هيچ مسووليتي را در قبال اعمال نظراتش به گردن نميگيرد. مسوولان ادارهي كتاب تنها به صدور يك برگ اصلاحيه بسنده ميكنند و تن به توضيحات مشخص و قانع كردن مولف و ناشر نميدهند. اين عكسالعمل در مواجهه با اقشاري از جامعه كه بعضا زندگيشان را در راه فرهنگ و هنر گذراندهاند، اصلا مسوولانه نيست.
وي با اشاره به عواقبي كه بيمسووليتي ادارهي كتاب براي مولف و ناشر به بار ميآورد، گفت: يك كتاب، براي نويسندهاش از اهميت بالايي برخوردار است كه توالي تفكر و هنرش را معنا ميكند. آنچنانكه اگر اين توالي، متوقف بماند عوارض بدي متوجه آيندهي حرفهاياش به دنبال خواهد داشت.
اين نويسنده ادامه داد: تهيهي و تنظيم يك كتاب،براي ناشران بسيار هزينه بر است. حروفچيني، ويراستاري، نمونهخواني، صفحه بندي و... مراحل پر هزينهاي هستند كه ناشر تا قبل از دريافت مجوز ميبايست متقبل شود. اين يعني ناشران ما بخش قابل توجهي از سرمايههاي اندكشان همواره خوابيدهاست و نميتوانند روي كتابهاي ديگري سرمايهگذاري كنند. حال فكرش را بكنيد بعداز گذشت ماهها، ادارهي كتاب به راحتي اعلام ميكند كه فلان كتاب، قابل چاپ نيست. فكرش را بكنيد چه بر سر ناشران خصوصي ميآيد!
وي درمورد نفس مميزي در زمانهي فعلي توضيح داد: اساسا در شرايط امروزي دنيا كه ما نيز از پذيرش آن ناگذيريم، هجمههاي رسانهاي از سوي فضاهاي سايبر و اينترنتي، وقوف «مميزي» را بي معنا ميكند. وقتي كاربر ميتواند بدون محدوديت از انواع و اقسام كتابهاي الكترونيكي استفاده كند، ديگر مميزي كتاب كار مسخرهايست. ارشاد با پافشاري بر مميزيها به خودش زحمت اضافه ميدهد و به اهالي كتاب نيز ضربه ميزند.
اكبرياني اضافه كرد: در زمانهي ما مراجع تاثيرگذار بر مراحل شكلگيري فكر و احساس اعضاي يك جامعه، بسيار متنوع و متعددند. راديو و تلويزيون در كشور ما خطيرترين جايگاه را در اين حوزه دارد، اتفاقا خيلي از سريالها و برنامههاي آن هيچ دانش و اطلاعات مفيدي را به مخاطبانش نميدهد، حتي بعضي از آنها تنها مخاطبان را به سمت سطحي نگري و معيارهاي اجتماعي غلط هدايت ميكنند. نظام آموزش و پرورش ما نيز(به فراخور سني كودكان) در طول اين سالها عملكرد قابل قبولي نداشتهاند. حتي صحنههاي نابهنجاري كه يك شهروند در كوچه و خيابان ميبيند كه بر شخصيت، انديشه و احساساش اثر ميگذارد. در چنين شرايطي خندهدار است كه اينقدر روي كتاب(به عنوان منحرف كنندهي جامعه) كه بطور ميانگين در كشور ما تنها هزار نسخه تيراژ دارد، تمركز شود.
وي درمورد نويسندگان و مترجمان نيز گفت: از طرفي نبايد فراموش كرد كه غالب قريب به اتفاق نويسندگان، از هنجارها و ناهنجاريهاي اجتماعي خبر دارند و ميدانند خطوط قرمز اخلاقي و اجتماعي كجاست. برخي از آنها حتي بهتر از بررسها صلاح مخاطب را ميشناسند اما خيلي جالب است كه آثار چنين نويسندگاني غيرقابل نشر معرفي بشود.
اكبرياني با اشاره به خط قرمزهايي كه در هر كشوري از سوي سياستمداران و مديران فرهنگي براي هنرمندان ترسيم ميشود، اضافه كرد: برخي با گواه آوردن اين مساله؛ كه در تمام كشورهاي دنيا خط قرمز وجود دارد، سعي ميكنند وضعيت موجود در عرصهي كتاب را توجيه كنند. ولي بايد توجه داشت كه دايرهي خط قرمزها در اغلب كشورهاي غربي بسيار بازتر است و به هيچ وجه با دايرهي بستهي موجود در ايران قابل قياس نيست.
دبير جايزهي شعر خبرنگاران درپايان درمورد آخرين فعاليتهاي ادبي خود، اظهار داشت: به تازگي رمان «عذاب ابدي» را توسط نشر ثالث، به ادارهي كتاب فرستادهايم. اين رمان در فضاهايي رئال و غيررئال سير ميكند و درنهايت مخاطب را با شخصيتي روبرو مي كند كه بدون اراده وارد جريانهاي متعددي ميشود. البته اين امر در داستان به «تقدير» تفسير نميشود زيرا بيشتر جنبهي تصادفي بودن اتفاقات مدنظر من بودهاست.
وي ادامه داد: درحال حاضر دو كتاب در ارشاد دارم كه از بيش از يكسال پيش منتظر اخذ مجوز آنها بودهام. « زندگي همين است» كه توسط نشر چشمه حدودا يكسال و نيم پيش به ارشاد رفته، سه-چهارماه پيش اصلاحيه خورد و با اعمال آن مجددا آن را به ارشاد ارجاع دادهايم، اما هنوز خبر جديدي از آن به ما ندادهاند. مجموعه داستان «هذيان» هم كه يك سال پيش چشمه به ارشاد رفت. اين كتاب نيز يكماه قبل اصلاحيهاش آمد كه همانطور كه گفتم به حذف دو داستان از اين مجموعه ختم شد و با ارجاع آن به ارشاد، هنوز منتظر راي مميزان كتاب هستم.
اكبرياني همچنين درمورد مجموعه داستان «آرامبخش ميخواهم» توضيح داد: اين كتاب مدتهاست كه مجوز نشر گرفته اما نشر افكار كه مسووليت انتشارش را به عهده گرفته، مدتهست انتشار آن را به تعويق انداخته است.