آگاه
کد خبر: ۸۸۴۳۳

خبر‏های بد اقتصاد آمريكا يعني فروپاشی سرمايه‏ داری؟

محمد زماني


كارگران آمریكایی در حال به استقبال روز كارگر می‏روند كه نرخ بیكاری كسب و كار آمریكا را تهدید می‏كند. با اینكه در ماه گذشته به توافق‏های دموكرات ها و جمهوری‏خواهان بر سر افزایش بودجه و آرام تر شدن اوضاع بورس این نرخ هم چنان در همان رقم 9.1 ثابت ماند و تكان نخورد.

اما این تنها خبر بد نیست. بسیاری از اقتصاد دانان پیش بینی می‏كنند كه اقتصاد آمریكا پس از این بحران و حتی زمانی كه این دوران احیای اقتصادی سر برسد، با نرخ بالاتری از بیكاری نرمال روبرو خواهد شد. بیكاری نرمال یعنی میزانی كه در آن بحث بیكاری به عنوان بحرانی اجتماعی مطرح نباشد و وجود این عده بیكار عادی تلقی شود. جامعه آمریكا قبل از تركیدن حباب مالی با نرخ بیكاری 4.5 درصدی روبرو بود. حالا اقتصادان های خوشبین و نزدیك به منابع دولتی می‏گویند كه میزان نرمال بیكاری آمریكا به 5 درصد خواهد رسید و واقعگراها كه از سوی منابع دولیت به بدبینی متهم میشوند از بالا رفتن این میزان به نرخ 6 درصد صحبت می‏كنند.

شاید بعضی فكر كنند كه این خبر بدتر از همه باراك اوباما را كه سال بعد انتخابات سخت ریاست جمهوری را در پیش دارد، می‏آزارد، اما گزارش ها و آمار اعلام می كنند كه مردم آمریكا حتی بدتر از اوباما خواهند باخت. در واقع آمریكایی ها حتی اگر رئیس جمهور دیگری را هم كه انتخاب كنند نمی توانند، انتظار معجزه در بازار كار داشته باشند.

منابع دولتی نرخ بیكاری سال آینده را به طور میانگین 9 درصد پیش بینی كرده اند‏ بنابراین باید تا سال آینده دیگر به سادگی انتظار بازگشت میزان بیكاری به حد نرمال را نداشته باشیم. از این نظر باید گفت كه حتی اقتصادانان بدبین هم كمی خوشبین بوده‏اند؛ زیرا دفتر مستقل بودجه در كنگره اعلام كرده كه انتظار دارد حتی این نرخ بیكاری نرمال تا سال 2014 به 8 درصد هم برسد.

9.1درصد نرخ بیكاری یعنی 14میلیون آمریكایی بیكار. این عده تنها با یكدیگر برای گیر آوردن شغل رقابت نمی‏كنند. آنها باید با 8.8 میلیون نفر دیگری كه در شمار بیكاران نیستند- یعنی صاحبان مشاغل نیمه وقتی كه در پی كار تمام وقت هستند- در ستیز باشند تا كاری در خور بیابند. اگر هم وضع اقتصادی كمی بهتر شود، كارفرمایان احتمالا به جای آنكه ریسك كرده و به تعداد مشاغل و استخدام هایشان بیافزایند،‌ برساعت كار كارمندان نیمه‏وقت خود خواهند افزود. و بالاخره هنگامی كه وضعیت اقتصاد رو بهبود بگذارد، جمعیت بیكاران آمریكایی با منبع دیگری از رقبا روبرو خواهد شد: حدود 2.6 میلیون آدمی كه آنها نیز در فهرست بیكاران گنجانده نشده‏اند چراكه این افراد جستجو برای كار متوقف كرده‏اند. به محض اوضاع كمی بهتر شوند اینها دوباره از خواب خود بیدار خواهند و در مراكز كاریابی ثبت نام خواهند و تازه آن موقع در جمعیت بیكاران به حساب خواهند آمد.

در واقع اگر نرخ بیكاری 9.1 درصدی فعلی آمریكا (‏14 میلیون نفر بیكاری رسمی) با آن 8.8 میلیون نفر كارگران پاره وقت و 2.6میلیون نفری بیكاری كه جویای كار نیستند تركیب كنیم به رقمی حدود حدود 16 درصد جمعیت فعال كار امریكا می رسیم كه می‏توان آنها را در مجموع جمعیتی كه از كار درست بهره نمیبرند (Underemployed) هستند، نامید.

فروپاشی بزرگ اقتصادی در راه است
خبرهای بد تمام ناشدنی است. با اینكه عده زیادی هستند كه فكر می كنند بحران مالی به اوج خود رسیده و وضعیت اقتصادی دیگر خیلی بیشتر از این بد نخواهد نشد اما گروه مالی گولدمن ساكس كه گزارش های مالی آن معمولا مبنی عملكرد دستهای پشت پرده وال استریت آمریكاست اخیرا در گزارشی سری كه برای مشتریان رده بالای خود فراهم كرده، اعلام كرده است كه باید آماده یك فروپاشی بزرگ اقتصادی باشند.

این گزارش 54 صفحه ای حدود دوهفته پیش منتشر شده و تنها در اختیار برخی افراد و سازمان های خاص قرار گرفته است، اما نسخه ای از آن به دست وال استریت ژورنال افتاده است.

یكی از عواملی كه این نهاد مالی بزرگ را به چنین پیش بینی واداشته است، خراب تر شدن موقعیت كسب و كار خرد در مریكاست كه پیشتر موتور تولید شغل در این كشور به حساب می آمد.

از سوی دیگر بر اساس این گزارش مشكل بدهی‏های دولتی آمریكا از طریق افزایش سقف این بدهی‏ها حل نخواهد شد.

با این حال گولمدن ساسكس وضعیت وخیم بانك ها و شرکت های اروپایی كه برای نجات آنها دست كم یك تریلیون دلار لازم است و هم چنین وضعیت ناپایدار اقتصاد چین را هم از عوامل هشدار خود برای فروپاشی بزرگ اقتصادی عنوان كرده است.

فروپاشی یعنی چه؟
گزارش بالا به برخی توهم افكنی ها در سطح رسانه های داخلی دامن می زند. به گونه ای كه از گزارش ها و اخبار مالی ورشكستگی ها، سقوط سهام بورس ها و میزان فزاینده بیكاری در غرب صحبت از فروپاشی امریكا و سیستم سرمایه‏داری به میان می آید. به خصوص كه آمریكا پس از جنگ جهانی دوم راس سرمایه داری جهانی را به عهده داشته است.

فروپاشی به خودی خود معنایی ندارد. چراكه فروپاشی در عرصه روابط اجتماعی اگر از قبیل حذف یك قوم از طریق بلایای طبیعی و یا جنگ نباشد، تنها با وجود یك نظام سیاسی- اقتصادی و اجتماعی جایگزین معنا می‏یابد. در غیر این صورت فروپاشی به معنای ایجاد آنارشی خواهد بود كه تقریبا محال است. به طور مثال فروپاشی شوروری یعنی پیوستن یا بهتر است بگوییم بازگشت دوباره روسیه و كشورهای در بند اتحاد جماهیر شوروری به آغوش سیستم سرمایه داری.

در حال حاضر آنچه كه در غرب در حال مشاهده است نوعی جراحی سیستم سرمایه داری است كه در نبود رقیب قدرتمند ایدئولو‍ژیكی دست به حذف سیستم های رفاهی زده و اقدام به سازماندهی مجدد نیروی كار بر مبنای افزایش سود به نفع كارفرمایان(صحبان سرمایه) می‏كند.

غرب به طور خاص در دروان رقابت 70 ساله خود با كمونیسم سامانه ای برای دور كردن نیروی كار از ایدئولوژی كمونیستی طراحی كرد كه در طول زمان در شكل خاصی كه به دولت رفاه معروف شد تبدیل شد. این سامانه بر تامین حداقل های زندگی كارگری كارمندی از طریق سامانه های تامین اجتماعی(‏بهداشت و آموزش رایگان یا كم هزینه و توزیع وام های كم بهره خرید خانه و لوزام زندگی) تاكید داشت و ضمنا با طرح بحث فرصت های برابر رویای پیشرفت در سلسه مراتب اجتماعی را در برابر رویای مساوات طلبانه كمونیستی قرار داد.

در واقع كاپیتالیسم با وام گرفتن برخی رویه‏های سوسیالیسیتی خود را تعدیل شده نشان می داد و در تبلیغات در برابر كمونیسم شوروی به این افتخار می كرد كه این گرایش های سوسیالیستی (دولت رفاه) را از عوامل تكمیل كننده و قوام‏بخش دمكراسی‏های مدرن است.

اكنون به نظر می‏رسد سیستم سرمایه داری دو ده پس از فروپاشی شوروی اكنون دیگر رقیبی جدی در برابر خود نمی‏بینید و از این رو در حال بازنگری در امتیازاتی است كه به طبقه كارگر داده است. در غرب به خصوص در آمریكا پس از جنگ جهانی دوم داشتن تمام وقت(صرف نظر از نوع آن) حتی در كلان شهرهای گران به معنای تامین كم دردسر حداقلی یك خانواده كوچك سه یا چهار نفره بوده و امید به پیشرفت فراهم می ساخت ( برخلاف كشورهای توسعه نیافته كه فضا هر روز به سمتی رفته است كه بدون داشتن دو شغل برای یك فرد تامین یك خانواده دو نفره و امید به آینده بهتر كمرنگ تر شده است).

اما كارگران و كارمندان امروزی در حال حاضر نه تنها باید در واهمه از دست دادن كار خود باشند بلكه شاهد كاهش و یا افزیش نیافتن سطح دستمزدها به تناسب نیازهای زندگی شان هستند. بنابراین صحبت از فروپاشی در چنین سیستمی بیش از آن كه فروپاشی برای سیستم حاكم سرمایه‏داری باشد، به معنای فروپاشی رفاه در حد و اندازه‏های سابق است كه طبعا طبقه متوسط به پایین بیش از همه در آن متضرر خواهد شد.

در این میان شاید برخی از موسسات مالی بزرگ ورشكسته شوند اما این ورشكستگی ها در واقع فریبی برای جلوگیری از ضررهای بیشتر و دریافت كمك های مالی از سوی دولت است. دولت های غربی به موازات اینكه از رفاه مردم می‏كاهند یا دست كم بر میزان بودجه عمومی در حوزه های رفاهی نمی افزایند، عموما راهكاری های متعددی برای كمك به بانك ها، شركت ها و موسسات غول‏پیكر مالی و اقتصادی دارند؛ چراكه معتقدند كه آن ها بزرگتر از آنی هستند كه سقوط كنند.

چینی ها كاپیتالیسم را هم ساختند
گروهی زلزله اقتصادی در غرب را به ظهور غول های اقتصادی دیگر غیر غربی چون چین، برزیل، هند و حتی روسیه نسبت می دهند. این نگاه در وهله اول به شدت جذاب به نظر می رسد اما اگر تنها در سطح بمانیم.

شاید آمریكا و اروپا و ژاپن در آینده به واسطه عرض اندام قدرت های جدید اقتصادی وزن قبلی خود را نداشته باشند اما حقیقت چیز دیگری است. مساله این است كه قدرت های تازه وارد اقتصادی قرار نیست سیستم جدیدی را به همراه بیاورند بلكه آن ها نیز وارد باشگاه سرمایه داران جهانی شده اند.

ابزار نگرانی متعدد مقامات چینی از بحران مالی آمریكا و اروپا خود به خوبی بیانگر عمق وابستگی فزاینده چین به سیستم سرمایه داری است. تداوم بحران مالی آمریكا می‏تواند 3000 میلیارد دلار ارواق قرضه خردیداری شده آمریكا توسط چین را به خطر انداخته و از ارزش آن بكاهد.

بنابراین چین اصلا تمایلی به ادامه بحران در آمریكا ندارد و در عین چینی‏ها به رغم كشمكش هایی كه با آمریكایی ها داشته اند نشان داده اند به خوبی با منطق تاجرمابانه نظام سرمایه‏داری كنار آمده و حاضر هستند بر سر هر مساله ای با آمریكا مذاكره كنند. احتمالا تهیه كنندگان گزارش گولمدن ساسكس هم با توجه به همین جنبه از وابستگی شدید اقتصاد چین به آمریكا توجه داشته اند كه وضعیت اقتصادی آتی چین را ناپایدار عنوان كرده‏اند.

نكته جالب اتفاقا این است كه شاید یكی از عواملی كه سرمایه داری را به اجرای سیاست های ضد رفاهی تشویق كرده است مدل خاص سرمایه داری چینی است كه مبتنی بر استثمار شدید طبقه كارگر در چین است. بسیاری از صنایع چینی به واسطه نیروی كار به شدت ارزان قیمت می‏توانند زیرقیمت های جهانی كالا تولید كنند و همه جای جهان فروش داشته باشند.این در حالی است كه كارگران چینی با توجه به خفقان امنیتی موجود در این كشور به هیچ وجه اجازه اعتراضات دسته جمعی جدی هم چون غرب را ندارند.

از این رو شاید بتوان گفت كه به شكلی تناقض آمیز حزب كمونیست چین در حال حاضر موفق ترین نسخه كاپیتالیستی جهان را ارائه داده به گونه‏ای كه كاپیتالیسم غربی هم را وسوسه كرده است تا برای كسب بیشتر سود به كاهش حقوق و مزایای طبقه كارگر اقدام كند.

ارسال نظرات
خط داغ