مي خواهم كابوس هايم را با شما تقسيم كنم!
گفتوگو با «استيون كينگ»
استيون كينگ 12 سال بعد از اينكه با يك اتوموبيل تصادف كرد و در پي آن دچار دررفتگي استخوان كمر و شكستگي 25 استخوان شد هنوز هم درد را در وجود خود حس ميكند.
با قدمهايي خشك و ناشيانه راه ميرود. قد بلندش كمي قوز برداشته. ولي انگار اين ظاهر با حالات روحي او همخواني دارد؛ آميزه عجيبي از دلمردگي و يأس.
او سال آينده 65 ساله خواهد شد و اين تحول بزرگ موجب شده كه او نگران ميراث ادبي خود و جايگاهش در ميان آثار ادبي معتبر و ماندگار باشد.
او به احتمال قوي محبوبترين رمان نويس جهان است - پنجاه جلد كتابي كه تا كنون نوشته بيش از 300 ميليون نسخه در سرتاسر جهان فروخته است - او از طرفي شايد پولدارترين نويسنده جهان هم باشد؛ طبق گزارش مجله «فوربس» درآمد سالانه او حدود 50 ميليون دلار است.
گويي كه اين همه كافي نبوده به همين دليل بعضي از داستانهاي او به فيلمهايي كلاسيك تبديل شدند؛ فيلمهايي مثل «درخشش»، «رستگاري شائوشنگ» و «فلاكت» از اين دسته هستند.
مشكل اين است كه ژانر خاص او - يعني ژانر تريلر گوتيك- به ضرر شهرت او تمام شده است. با خستگي و ملال به من ميگويد وقتي بميرد به احتمال زياد در خط اول متن آگهي درگذشتش از او به عنوان نويسنده آثار ترسناك ياد خواهند كرد. او دوست دارد جديتر گرفته شود، آيا همينطور است؟
ميگويد: «اين قضيه من را نارحت نميكند. هيچ وقت احساس نكردم كه به احترام ديگران نياز دارم. زندگي خودم و خانوادهام به لحاظ مادي تامين است. وقتي از اين دنيا رفتي، آثارت جايگاه خود را پيدا ميكنند. منتقدها در اين زمينه حرف زيادي نميزنند. بعضي از كتابهايي كه به عنوان كتابهاي يك بار مصرف مورد تمسخر قرار ميگرفتند - مثل كتابهاي آگاتا كريستي - اكنون سالهاي سال است كه در قفسههاي كتاب قرار دارند. چيزي كه من را ديوانه ميكند اين است كه با من مثل يك مصنوع جامعه شناختي برخورد كنند. هيچ كسي دوست ندارد از مقام خود افول كند و به يك نقاب مخصوص شب هالوين تبديل شود.»
در واقع بايد گفت كه صورت كينگ چيزي در مايههاي نقاب «گرينچ» است؛ رنگ پريده، تلي از پوست در فاصله بين دهان بزرگ و بيني پهنش ولي هيچ كدام اينها به نكتهاي كه در مورد شهرت ميگويد ربطي ندارد؛ او ميگويد وقتي نويسنده معروفي باشي «همه ميخواهند تكهاي از تو را داشته باشند»، حتي وقتي كه مرده اي!
همين نكته در واقع بخشي از موضوع يكي از رمانهايش به نام «داستان ليزي» است. ليزي بيوه يك نويسنده برنده جايزه است. دو سال بعد از مرگ شوهرش او دارد نوشتههاي شخصي او را ميگردد. محققان مانند لاشخور بر فراز نوشتههاي او ميچرخند تا ببينند آيا در اتاق كار اين نويسنده دستنوشته منتشر نشدهاي وجود دارد يا نه.
در كتاب اشاره تحقير آميزي به محققان دانشگاهي شده. كينگ با لبخندي تلخ ميگويد: «من يكي از پيش نويسهاي اوليه اين رمان را براي يك محقق دانشگاهي كه كتابهاي زيادي درباره كارهاي من نوشته فرستادم ولي او ديگر با من تماس نگرفت.»
«به نظرم او متن داستان را به خودش گرفت. فكر كرد من دارم غير مستقيم ميگويم كه او هم يكي از آن دانشگاهيان ديوانه توي رمان است...»
رابطه كينگ با دانشگاهيان رابطه پرتنشي بوده. وقتي در سال 2003 او برنده جايزه «مدال بنياد ملي كتاب براي نقش تأثيرگذار در ادبيات آمريكا» شد - بردن اين جايزه يكي از بزرگترين افتخاراتي است كه ميتواند نصيب يك نويسنده آمريكايي بشود - در سخنراني پذيرش جايزه، ضمن استفاده از الفاظ ناپسند، جامعه ادبي آمريكا را به «تبعيض زدايي متظاهرانه» محكوم كرد.
«نمي تواني بنشيني و با خيال راحت تكيه بدهي و نفس راحتي از ته دل بكشي و بگويي «آخيش! حالا ديگر مشكل ادبيات عامه پسند حل شد.» بيست يا شايد سي سال بعد اين جايزه را ميدهند به يك نويسنده ديگر كه كتابهايش آنقدر فروش كند كه بتواند به فهرست پرفروش ترينها راه بيابد.
»اين اصلاً خوب نيست. من اصلاً حال و حوصله كساني را كه با افتخار ميگويند هرگز اثري از جان گريشام و تام كلانسي و مري هيگينز كلارك يا هر نويسنده عامه پسند ديگر نخواندهاند، ندارم.»
«واقعاً اينها چه فكري كرده اند؟ فكر كردهاند اگر با فرهنگ خود ارتباط نداشته باشند به لحاظ اجتماعي و دانشگاهي در مدارج بالا قرار ميگيرند؟!»
ولي جامعه ادبي به هيچ وجه تسليم نشد. پروفسور «هارولد بلوم» كه يكي از برجستهترين محققان ادبي آمريكاست گفت اهداي جايزه بنياد ملي كتاب يك اقدام فرومايه ديگر در روند شوك آور بلاهت آميز كردن زندگي فرهنگي ما است. من قبلاً گفته بودم كينگ نويسندهاي است كه به خاطر پول رمانهاي افتضاح مينويسد. ولي شايد همين را هم خيلي لطف كردم به او گفتم.»
اين قضيه مثل نوعي فخر فروشي روشنفكرانه بود. به طور برابر، تعبير كينگ از بيعدالتي يادآور عقده خود كم بيني است بهرغم اينكه كتابهايش فروش بسيار بالايي دارند.
مي گويد: «آن جايزه نزديك بود من را بكشد. مصمم بودم بروم جايزه را تحويل بگيرم و سخنرانيام را انجام بدهم. يعني بايد حرف هايم را ميزدم. دو روز بعد من در بيمارستان بستري شدم.» او به دليل ابتلا به بيماري ذات الريه دو ماه در بيمارستان بستري شد. «همه اينها به خاطر همان تصادف با ماشين بود.»
«ريهام رو هم افتاده بود و قسمت پاييني آن از هم باز نشده بود، ولي هيچ كس متوجه اين قضيه نشده بود. ريهام همانطور روي هم افتاد و عفوني شد و بقيه قسمتهاي ريه هم چركي شد. بعد يك لوله كردند توي سينه ام. فكر ميكردم ميميرم. ولي من هنوز اينجا هستم؛ مگر اينكه تمام اينها رويا باشد. ولي شما واقعي هستيد و اين كيك تمشك كه دارم ميخورم برايم واقعي است.»
«همسرم «تابي» به بيمارستان آمد و به من گفت ميخواهم از فرصت استفاده كنم و نظمي به اتاق كارت بدهم. من آنقدر دارو خورده بودم و آنقدر لوله وارد بدنم كرده بودند كه زياد به اين حرف همسرم فكر نكردم. ولي وقتي از بيمارستان مرخص شدم و به خانه برگشتم همسرم به من گفت كه نبايد به اتاق كارم بروم چون برايت ناخوشايند خواهند بود.»
«ولي من وارد اتاق شدم. انگار آينده را داشتم پيش روي خودم ميديدم. همان طور آنجا ايستاده بودم و با خودم فكر ميكردم آينده من اينگونه خواهد بود، البته منظور من آينده نزديك نيست، پانزده، بيست سال بعد را ميگويم. آن موقع من توي يك تابوت خواهم بود و همسرم «تابيتا» هم فرشها را جمع كرده و تمام وسايلم و تمام كاغذها و داستانهاي ناتمامم را ميگردد. اين پرده آخر است. تميز كردن بعد از اتمام زندگي يك آدم. ياد هست وقتي مادرم به خاطر ابتلا به سرطان مرد، من و برادرم همين كار را انجام داديم.»
استيون كينگ در سال 1971 با «تابيتا اسپروس» ازدواج كرد. او در كتابخانه دانشگاه «مِين» با همسر خود آشنا شده بود. هر دو آنها در اين دانشگاه دانشجو بودند. آنها تا به امروز هم در شهر مين زندگي ميكنند و سه فرزند بالغ دارند. همسر كينگ هم رمان نويس است. هرچند خود كينگ اصرار ميكند كه شخصيت «ليزي» در رمان جديدش همسرش نيست، ولي در عين حال اعتراف ميكند كه كتابش اداي احترامي است به همسران «نامرئي» نويسندگان معروف. آيا حادثه تصادف بر رابطه او با همسرش تأثير گذاشت؟ ميگويد: «آن حادثه باعث شد من بفهمم كه همه ماها چقدر آسيب پذير هستيم. من تا مدتي خيلي از اعضاي خانوادهام مراقبت ميكردم، مخصوصاً وقتي كه در خيابان راه ميرفتند.»
«اولين باري را كه من را از بيمارستان مرخص كردند خيلي واضح و شفاف به خاطر دارم؛ نميتوانستم از در جلويي خارج بشوم چون طرفدارها و خبرنگارها آنجا را قرق كرده بودند. به همين دليل من را با ويلچر از در عقبي بيرون بردند.»
«همسر من يك آپارتمان نزديك بيمارستان گرفت - اين، يكي از خوبيهاي پول است - و من وقتي او را از پنجره بيمارستان ميديدم كه دارد به طرف بيمارستان قدم بر ميدارد فرياد ميزدم: «از پياده رو بيا، تابي! قبل از اينكه از خيابان رد شوي هر دو طرفت را خوب نگاه كن.» در اين مواقع قلب من از شدت اضطراب محكم ميزد.»
مي پرسم آيا به خاطر درك و تفاهم متقابل بين آن دو بوده كه تابيتا نقش همسر «نامرئي» را بازي ميكرده و در حاشيه، حرفه او را حمايت ميكرده؟ ميگويد: «نه، فكر نميكنم هيچ زني چنين معاملهاي با همسر خود بكند. هيچ زني در محاسبات خود براي ازدواج نميگويد كه بروم با يك آدم معروف ازدواج كنم و فقط نقش پله ترقي را بازي كنم!»
«ولي چيزي كه بر رابطه من با همسرم تأثير مثبت داشت اين بود كه من وقتي سه سالم بود پدرم ما را ترك كرد و من بعد از آن به چشم خودم ديدم كه زندگي مادرم چه شكلي شد و اينكه وقتي مرد خانه، خانواده خود را دست تنها رها ميكند چه عواقبي در پي دارد.»
كينگ در مدرسه خجالت ميكشيد بگويد پدري بالاي سرشان نيست و مادرش هم خجالت ميكشيد از اينكه پدرش از او متاركه كرده.
ولي كينگ ميگويد كه در زندگي زناشويي خود سعي نكرده جبران مافات پدرش را بكند. «منظور تان اين است كه به جاي تمام مردان دنيا كه با همسر خود بدرفتاري كرده بودند جبران مافات ميكردم؟ نه، اين وظيفه خيلي سنگيني است، حتي براي من!
استيون كينگ در سال 1973 اولين رمان خود را با نفرت توي زباله داني پرتاب كرده بود ولي همسرش تابيتا آن را از توي زباله داني نجات داد. اين كتاب بعدها به رمان پر فروش «كري» تبديل شد.
تابيتا همچنين تا چندين سال مجبور بود مزاحمان كينگ را تحمل كند. او يك بار صداي شكسته شدن پنجرهاي را شنيد و وقتي به آن اتاق رفت ديد مردي آنجا ايستاده و چيزي در دست دارد كه ادعا ميكند بمب است. او يك فراري از ديوانه خانه بود و ادعا ميكرد كه كينگ ايده رمان «فلاكت» را از او دزديده است. مزاحم ديگر ادعا ميكرد كه كينگ با يك هواپيما بر فراز خانهاش به پرواز در آمده و ايده رمان «درخشش» را از او دزديده! يك مزاحم سوم هم در كاليفرنيا ادعا ميكرد كه استيون كينگ با همدستي رونالد ريگان توطئهاي چيده و «جان لنون» را به قتل رسانده است!
استيون كينگ به كار خود خيلي علاقه دارد. ميگويد: «وقتي در سال 2003 دچار بيماري ذات الريه شدم تا مدتها نميتوانستم غذا را در معدهام نگه دارم و بالا ميآوردم. بيش از شانزده كيلو وزن كم كرده بودم. با اين حال حتي در بدترين روزهاي بيماري ام، حتي آن موقع كه مدام بالا ميآوردم، هنوز هم قادر به نوشتن بودم. همان موقع هم بود كه نوشتن «داستان ليزي» را كه بهترين كتابم است شروع كردم. حتي موقعي كه احساس ضعف و گيجي ميكردم هم كلمات هميشه در اختيارم بودند. نوشتن براي من بهترين بخش روزم بود.»
مي گويد «وقتي كارت نويسندگي باشد بايد همسري داشته باشي كه شرايطت را درك كند چون روند نويسندگي ميتواند خودخواهانه باشد. نويسنده مجبور است در دنيايي كه فقط از آن او است و كس ديگري در آن حضور ندارد، پنهان شود. به نظرم وقتي مشغول نوشتن نباشم دلم ميخواهد سر به سرِ «تابي» بگذارم. صبحها وقتي مشغول نوشتن هستم او به باغ ميرود يا رمان خود را مينويسد، يا نگران ميشود كه نكند جمهوريخواهان دوباره زمام امور را در دست بگيرند. »صبحها سه ساعت كار ميكنم و بعد هم بعد از ظهرها ميروم مدت طولاني پياده روي ميكنم؛ من حين پياده روي فكر ميكنم. وقتي پياده روي ميكنم سعي ميكنم ذهنم را روي داستاني كه دارم مينويسم متمركز كنم و به دنبال اتفاق جذابي ميگردم.
«وقتي كار نميكنم دچار سر درد شديد ميشوم و كابوس ميبينم. كابوسهاي خيلي واضح و شفاف. انگار با اين سردردها و كابوسها، ذهن و بدنم ميخواهند من را بترسانند تا دوباره كارم را شروع كنم.»
كينگ با تأني لبخندي ميزند و ميگويد: «وقتي هم كارم را شروع ميكنم ميتوانم كابوس هايم را با ديگران تقسيم كنم.»