لبهای خشک ارومیه در انتظار سونامی
کوتاهی دولت و سردی مجلس در مقابله با بحران
فرارو- دریاچه ارومیه که یکی از با ارزشترین اكوسیستمهای آبی کشور به شمار میآید، امروز نه تنها به پایان عمر خود نزدیک میشود، بلکه در آستانه رقم زدن یک فاجعه زیستمحیطی نیز قرار گرفته است. در شرایطی که امید مردم به مسؤولان دولتی تبدیل به یأس میشد، خبرهای ناامیدکنندهای از مجلس رسید که حاکی از عدم تخصیص اعتبار و بودجه بود. به این ترتیب بار دیگر آتش اضطرابها شلعه گرفت.
به گزارش فرارو؛ پس از واکنش سرد مجلس به طرح نجات دریاچه ارومیه و مخالفت با دوفوریتی شدن طرح جلوگیری از خشکسالی دریاچه و همچنین بیتفاوتی دامنهدار مدیران اجرایی، فعالان زیستمحیط و تعدادی از مردم واکنشهای اعتراضی را پیش گرفتند. به دنبال آن، ۲۲ نماینده از استانهای آذربايجان غربی، آذربايجان شرقی و اردبيل، نامهای به هیأت رئیسه مجلس نوشتند و خواهان پیگیری تخصصی و فوری مشکل دریاچه ارومیه شدند. آنها هرگونه گرفتاری در پیامدهای ناشی از نابودی دریاچه ارومیه را متوجه دولت و دستاندرکاران مسؤول خواندند.
سال گذشته، همین روزها بود کارشناسان، نجات دریاچه ارومیه را تنها در گرو اراده قطعی مسوولان میخواندند. آن روزها هشدارها شدت یافت؛ به این امید که دستی مانع برداشتهای بیرویه آبی از این منطقه شود.
چیزی نگذشت که 60 درصد از اقلیم دریاچه ارومیه به كویر تبدیل شد. از بین رفتن قابلیت گردشگری، تخریب اراضی طبیعی و كشاورزی مهمترین دستاوردهای این خشكی بودند. خشكسالی، افزایش دما، ذخیره غیركارشناسی آب در پشت سدها و برداشت بیرویه آب عوامل موثر در خشكی دریاچه ارومیه بودند.
اما بر خلاف تمام هشدارها، وزارت نیرو حاضر نشد كه چند سد از 44 سد روی دریاچه ارومیه را باز کند. به این ترتیب آب این دریاچه پشت سد باقی ماند تا در هوای خشك و نیمه خشك ایران بخار شود.
3هزار کیلومتر مربع از 5هزار کیلومتر مربع دریاچه ارومیه به شورهزار تبدیل میشد، اما مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی، همچنان شرایط را مطلوب میدانست و نوید اجرای طرحهایی را میداد که تقویت نزولات آسمانی یکی از آنها بود.
به دنبال این روند، نمایندگان استانهای آذربایجان غربی و شرقی به شدت از سازمان حفاظت محیط زیست و مقامات اجرایی آن گله کردند و راهکارهایشان را ناآگاهه خواندند که تنها مردم را بازی میدهد.
همچنان که ریزگردهای نمکی، زمینهای حاصلخیز این استان را تهدید میکرد، نمایندگان اعلام کردند که برای نجات دریاچه ارومیه بودجهای در نظر گرفته نشده و بهتر است مسوولان مربوطه صادقانه مسائل را پیگیری کنند.
درست در همین زمان دستگاههای دولتی آذربایجان غربی به فکر تصرف زمینهای خشك شده دریاچه افتادند و بر سر این تصرف به اختلاف افتادند؛ در نهایت هم با ورود قوه قضائیه ماجرا ختم شد.
سونامی نمک
سال 90 کارشناسان وضعیت دریاچه ارومیه را بحرانی ارزیابی کردند و احتمال پدید آمدن سونامی نمک را دادند. اما دریاچه ارومیه همچنان گرفتار جلسات غیر تخصصی بود. سازمانهایی مسؤول رسیدگی به وضعیت این دریاچه دچار روزمرگی شده و وقتشان را با تشکیل جلسات و همایشهای بینتیجه هدر میدادند.
وزارت نیرو در سال 89 نزدیک به چهار میلیارد ریال برای برگزاری همایشها هزینه کرد، غافل از اینکه منطقه روز به روز به خشک شدن مناطق کشاورزی، شیوع بیماری های مختلف نزدیک میشود. مسئولان این وزارتخانه عامل اصلی خشك شدن درياچه را تغييرات جوی و اقليمی اعلام ميكنند، در حالی كه نقشه هوايی تهيه شده از اين درياچه و درياچه وان تركيه بیانگر آن است که تغييرات اقليمی كوچکترين تاثيری روی اين درياچه نداشته و وان در ترکیه دچار هیچ نوع کمبود آب نشده است.
بازتاب خشکسالی در رسانههای غربی
رسانههای غربی گزارشی مفصلی نوشتند و نقش مهم دریاچه ارومیه را در اقتصاد شمال غرب ایران بررسی کردند. آنها با تشریح ابعاد خشکسالی سومین دریاچه بزرگ آب شور جهان، خبر دادند که این منطقه به شورهزار تبدیل خواهد شد.
آسوشیتدپرس گسترش خشكسالی دریاچه ارومیه را تهدید جدی برای صنعت گردشگری و همچنین كشاورزی مناطق شمال غرب ایران توصیف کرد و نوشت: «وزش توفان و بادهای شدید موجب انتقال نمك به مزارع كشاورزی منطقه میشود. بسیاری از كشاورزان اكنون به شدت نگران آینده زمینهای خود هستند.»
انتقال ذرات حاصل از خشک شدن دریاچه ارومیه ضمن تاثیرگذاری بر حاصلخیزی زمینهای کشاورزی، روی دستگاه تنفسی مردم نیز آثار منفی میگذارد و کارشناسان پیشبینی میکنند با خشک شدن دریاچه ارومیه تا چندسال آینده، میلیاردها تن نمک برجای بماند. به این ترتیب اگر روند فعلی در کم اهمیت دانستن این مشکل ادامه یابد، در آیندهای نزدیک، نمک در سطح منطقه پخش شده و به فاجعهای زیست محیطی ختم خواهد شد. فاجعهای که به گفته کارشناسان، مقابله با آن نیازمند چندین برابر هزینه است.