آدم مامني جز نوشتن ندارد
گفتوگو با تنسي ويليامز
گزيدههايي از گفتوگوي تنسي ويليامز با فصلنامه «پاريس ريويو»:
فكر ميكنم من نويسنده زاده شدم. بله، فكر ميكنم اينطور بوده. دستكم از آن وقتي كه قلبم در هشتسالگي به اين مرض عجيبوغريب مبتلا شد. كمابيش نيمسالي زمينگير بودم. مادرم قضيه را بزرگ كرد و گفت لوزهام را قورت دادهام! سالها بعد وقتي در يكي از شمارههاي مجله «تايم» گزارش اصلي درباره من بود و اين جمله را از او نقلكرده بودند، دكترها مطلب را ديدند و گفتند «بهلحاظ پزشكي محال است!»
اما فكر ميكنم يك شب بود كه تقريبا مُردم، يا شايد هم واقعا مُردم. حس عجيب و مرموزي داشتم، انگار نوري طلاييرنگ پيش چشمانم بود. اليزابت تيلور هم تجربه مشابهي داشته. آن شب اما جان به در بردم. نقطه عطفي در زندگيام بود و بتدريج از آن خلاص شدم. اما تا آن زمان بهلحاظ جسماني اصلا شبيه بعد اين قضيه نبودم. اين قضيه كل شخصيتم را عوض كرد. تا پيش از بيماري آتشپاره پرجسارتي بودم. تا قبلش تمام بچههاي بلوك را لتوپار ميكردم. تا قبلش تيلههايشان را ميگرفتم، قاپ ميزدم. بعد آن بيماري افتاد به جانم و شخصيتم را عوض كرد. خانهنشين شدم. فكر ميكنم مادرم باعث شد تا بيش از حد لازم خانهنشين بشوم. بههرحال، پناه بردم به بازيهاي تكنفره و سرگرمكردن خودم. منظورم اين است كه شروع كردم به نوعي زندگي بشدت خيالپردازانه و اين قضيه همينطور ادامه يافت. حدس ميزنم اينجوري بود كه تبديل شدم به يك نويسنده. از 12سالگي شروع كردم به نوشتن.
موفقيت
براي من همهچيز از سال 1944 در شيكاگو شروع شد. من بخشي از شادترين اوقات زندگيام را آنجا گذراندهام. با نمايش «باغوحش شيشهيي» سهماه و نيم شيكاگو بوديم. نمايش اواخر دسامبر شروع شد و تا اواسط مارس ادامه داشت. اوقات دلپذيري داشتم. با كلي از دانشجويان دانشگاه آشنا شدم.
خب، من موفقيت «باغوحش شيشهيي» را به كلوديا كسيدي و اشتون استيونس، منتقدان شيكاگو، مربوط ميدانم. واقعا نمايش را حالي مردم كردند. تماشاگران شب افتتاحيه تا پيش از آن هيچوقت آنجور تئاتري نديده بودند، و واكنششان گيجي و سردرگمي بود. فكر ميكنم اگر كلوديا كسيدي و اشتون استيونس مدام تبليغ نكرده بودند و تبليغ نكرده بودند و تبليغ نكرده بودند، نمايش همانجا نابود ميشد. خانم كسيدي الان ديگر خيلي مسن است اما ذهنش، بهتيزي صداي سوت مانده!
«باغوحش شيشهيي» در 1945 به نيويورك آمد. قبل از اينكه شروع شود بليتهاي سهماه و نيمش فروخته شده بود. مردم سر راهشان، در نيويورك توقف ميكردند تا نمايش را ببينند چون ميدانستند اين نوع تازهيي از تئاتر است، و از اجراي شگفتانگيز لورت هم خبر داشتند، اگرچه باقي بازيگرهاي اجرا حسابي پيشپاافتاده بودند.
موفقيت ناگهاني؟
اوه، وحشتناك است! اصلا دوستش ندارم. اگر عكسهايي را كه صبح روز بعد از آن استقبال عظيم در نيويورك از من گرفته شد، نگاهي بيندازيد متوجه ميشويد كه بسيار افسرده بودم.
من يك بار جراحي چشم كرده بودم و براي يك عمل ديگر كه لازم بود رفتم بيمارستان. در آن چند روزي كه دراز بر تخت بيمارستان و ناتوان از تكانخوردن بودم، مردم ميآمدند بالاي سرم و مطالب را برايم ميخواندند واقعا به معنايي تازه از واقعيت رسيدم.
پيش از موفقيت «باغوحش شيشهيي» من به ته خط رسيده بودم. اگر پولي درنميآوردم ميمردم. اگر پولي درنميآوردم ديگر نميتوانستم ادامه دهم، تا اينكه در 34سالگي بهيكباره، خوشبختانه «باغوحش شيشهيي» پول را آورد. با آن شغلهاي قبلي كه درآمدهاي بخور و نمير داشتند، شغلهايي كه استعدادي هم در آنها نداشتم (مثلا پيشخدمت سر ميز، مسوول آسانسور، حتي متصدي تلگراف) نميتوانستم ادامه دهم. هيچكدام از اينها كاري نبود كه بتوانم طولانيمدت در آن دوام بياورم. گفتم در 12سالگي شروع كردم به نوشتن. گمان ميكنم در اواخر دوره نوجواني هر روز مينوشتم، حتي در آن سهسالي كه توي كسبوكار كفش بودم هم بعد از ساعت كار مينوشتم. سر همين كار بود كه سلامتيام را بهباد دادم.
مدام قهوه بيشير ميخوردم، اينجوري بود كه ميتوانستم كل شب را بيدار بمانم و بنويسم؛ و همين هم مرا بهلحاظ فيزيكي و عصبي از پا انداخت. بنابراين اگر بهيكباره با «باغوحش شيشهيي» لطف الهي شامل حالم نشده بود، حتي يك سال ديگر هم نميتوانستم ادامه دهم. فكر ميكنم ازم برنميآمد.
منشا نمايشنامهها كجاست؟
فرآيندي كه بهميانجياش ايده يك نمايشنامه به ذهنم ميرسد هميشه چيزي بوده كه واقعا نتوانستهام دقيق بيانش كنم. به نظر ميآيد نمايشنامه همينطوري سروكلهاش پيدا ميشود، همچون شبحي كه بتدريج واضح و واضحتر ميشود. اول خيلي گنگ است ــ مثلا درباره «اتوبوسي بهنام هوس» كه فكرش بعد از «باغوحش شيشهيي» آمد، صرفا پندارهيي داشتم از زني در اواخر جوانياش، كه تنها روي صندلي، كنار پنجره مينشست و نور ماه ميريخت روي صورت غمزدهاش. و اينكه زن را مردي كه زن قصد ازدواج با او داشت قال گذاشته بود.
ايده «باغوحش شيشهيي» خيلي بتدريج آمد- خيلي تدريجيتر از «اتوبوسي بهنام هوس». فكر كنم روي «باغوحش شيشهيي» بيشتر از همه نمايشنامههاي ديگرم كار كردم. تصور هم نميكردم كه روزي روي صحنه برود. به اين هدف نمينوشتمش. اول درقالب داستان كوتاهي به نام «تصوير دختري بر شيشه» نوشتمش، كه اعتقاد دارم يكي از بهترين داستانهاي كوتاهم است. حدس ميزنم «باغوحش شيشهيي» نتيجه حسهايي نيرومند است برآمده از مواجهه با آغاز فرآيند زايلشدن عقل خواهرم.
تاثيرگرفتنها
كدام نويسندهها بر من جوان تاثير گذاشتند؟ چخوف!
بر من درامپرداز؟ چخوف!
بر من داستاننويس؟ چخوف!
دي. اچ. لارنس هم، به خاطر شهامتش و البته به خاطر فهمش از زندگي در معناي عامش.
تاثيرگذاشتنها
وقتي مينويسم هدفم منقلبكردن مردم نيست و شگفتزده ميشوم وقتي كارم منقلبشان ميكند. اما فكر نميكنم هر آنچه در زندگي رخ ميدهد را بايد از حيطه هنر كنار گذاشت؛ اگرچه هنرمند بايد اثر را به اسلوبي عرضه كند كه هنرمندانه باشد و كريه نباشد.
من درصدد بيان حقيقت برميآيم و بعضيوقتها اين حقيقت منقلبكننده است.
شعر
من شاعرم. بنابراين شعر را در درون درام جا ميدهم. در درون داستانهاي كوتاه جا ميدهم، در درون نمايشنامهها جا ميدهم. شعر شعر است. مجبور نيست نامش شعر باشد، ميفهميد كه؟
نويسندگان جوان
اگر مقدر است نويسنده باشند خواهند نوشت. هيچچيز نميتواند جلوشان را بگيرد. ممكن است بكشدشان. ممكن است تاب اهانتها، تحقيرها، محروميتها و ضربات روحياي را كه ملازم زندگي يك نويسنده امريكايي است نياورند. اما ممكن است نويسندهيي هم در برابر همه اينها شوخطبعي پيشه كند و بتواند جان سالم بهدر برد.
نوشتن
وقتي مينويسم همهچيز جلوي چشمم است، چنان روشن كه انگار بر صحنه نور داده شدهاند. هنگامي كه مينويسم جملهها را ميگويم.
وقتي رُم بودم خانم صاحبخانهام فكر كرد ديوانه شدهام. به دوستم گفت: «اوه، آقاي ويليامز عقلشو از دست داده. عصبي تو اتاق راه ميره و با صداي بلند حرف ميزنه.»
دوستم گفت: «چيزي نيست، داره مينويسه.» اما زن قضيه حالياش نشد.
بازنويسي
در نوشتن نمايشنامه ممكن است از جايي اشتباه كار را شروع كنم، از اين شاخه به آن شاخه بپرم، و بعد بايد كلي حذف كنم و از سر شروع كنم، نه اينكه تمام مسير را از سر بروم بلكه فقط بايد برگردم جايي كه منحرف شدم، به آنجاي اشتباه بهخصوص.
زياد بازنويسي ميكنم، و سرآخر وقتي كار را رها ميكنم، وقتي ميفهمم آنجوري است كه بايد باشد و تمام است، كه بر صحنه اجرايي از آن ببينم كه راضيام كند. البته معمولا حتي وقتي من از يك اجراي صحنهيي راضيام باز منتقدها راضي نيستند. بويژه در نيويورك. منتقدها فكر ميكنند ويليامز نويسنده اساسا آنارشيست و خطرناك است.
عادات كار
در كيوست معمولا درست قبل از سپيده آفتاب از خواب پا ميشوم. دوست دارم در آشپزخانه خانهام، وقتي دارم قهوهام را ميخورم و در فكر اثري هستم كه قرار است رويش كار كنم، كاملا تنها باشم. معمولا همزمان دارم روي دو، سه نمايشنامه كار ميكنم، و همان وقت در آشپزخانه است كه تصميم ميگيرم آنروز روي كدامشان كار كنم. ميروم به اتاق كارم. بعد با دقت آنچه روز قبل نوشتهام را مرور ميكنم. ميدانيد، در نوشتن از يك جايي بهبعد ديگر ميافتم به پرت و پلا گفتن. بنابراين روز بعد كلي ويرايش ميكنم. بعد مينشينم و شروع ميكنم به نوشتن. كارم از حيث احساسي اتوبيوگرافيك است.
ربطي به وقايع زندگيام ندارد اما بازتابدهنده سيلانهاي احساسي زندگيام است. ميكوشم هر روز كار كنم چون آدم مامني جز نوشتن ندارد. وقتي داريد يك دوره ناخوشي از سر ميگذرانيد- يك ماجراي عاشقانه بههمخورده، مرگ كسي كه عاشقش بودهايد، يا نابساماني ديگري در زندگيتان- مامني جز نوشتن نداريد. با اينحال وقتي افسردگي به مرز نوع بالينياش ميرسد آدم ديگر حتي در كارش هم فلج ميشود. به محض مرگ عزيزترين دوست زندگيام من فلج شدم، ناتوان از نوشتن و اين وضع ادامه داشت تا وقتي شروع كردم به تزريق امفتامين، كه مرا از آن وضع خلاص كرد.
آنوقت بود كه توانستم مثل يك خوره بنويسم. شما ميتوانيد بدون نوشتن زندگي كنيد آقا؟ من كه نميتوانم. چون قضيه خيلي مهم است. اگر كارم گسيخته شود مثل ببر خشمگين ميشوم. اين قضيه خيلي عصبيام ميكند. ميدانيد اگر قضيه كار دراماتيك باشد، من بايد به اوج احساسي بالايي برسم تا بتوانم كار كنم.
شنيدهام نورمن ميلر گفته نمايشنامهنويس فقط بهوقت طغيانهاي كوتاه الهام مينويسد اما رماننويس مجبور است شش، هفت ساعت روز را بنويسد. گاو! خب، آقاي ميلر بيشتر در كار رمان هستند و من بيشتر در كار نمايشنامه. در اين قالب نمايشنامه من پيوسته و سخت كار ميكنم. اگر نمايشنامهيي درگيرم كند، آنقدر رويش كار ميكنم تا به جايي برسم كه ديگر توان تصميمگيري در اين مورد را كه چه كنم نداشته باشم. آنوقت است كه ديگر كار را ادامه نميدهم.