نوشتن با غرور خودساخته
گفتگو با نورمن مِيلر
نورمن ميلر در 31 ژانويه 1923 در نيوجرسي آمريكا به دنيا آمد. او در بروكلين بزرگ شد و پس از آن، در سال 1939 وارد دانشگاه هاروارد شد و به تحصيل در رشته مهندسي هوا و فضا پرداخت. در دانشگاه بود كه به نويسندگي علاقهمند شد و تصميم گرفت آن را به عنوان حرفه خود انتخاب كند.
ميلر در جنگ جهاني دوم به عنوان سرباز ارتش آمريكا حضور داشت و پس از آن به پاريس رفت. پيش از عزيمت به پاريس كتابي را منتشر كرد كه برايش شهرتي جهاني به ارمغان آورد: رمان «برهنهها و مردهها» كه محصول تجربيات و خاطرات خود او از جنگ جهاني دوم بود.
برهنهها و مردهها با استقبال گسترده منتقدان و خوانندگان مواجه شد و جايگاه او را به عنوان نويسندهاي مهم در ادبيات آمريكا تثبيت كرد و از آن روز تاكنون اين رمان در اكثر ردهبنديهاي معتبر دنيا جزو صد رمان اول قرن به شمار ميرود. ميلر چند سالي به عنوان فيلمنامهنويس در هاليوود كار كرد و پس از آن به نوشتن كتابهاي غيرداستاني روي آورد. از مهمترين آثار او ميتوان به كتابهاي زير اشاره كرد: «پارك آهو» (1955)، «روياي آمريكايي» (1965)، «ارتش شب» (1968)، «ميامي و حصر شيكاگو» (1968) و آواز جلاد (1979). او دو بار به خاطر كتابهاي ارتش شب و آواز جلاد برنده جايزه پوليتزر شده است.
شما هميشه به نويسنده ذاتي معروف بودهايد، و كمتر كسي در سن پايين توانسته كارهايي به قدرت رمانهاي دوران جواني شما خلق كند. اخيرا جايي ديدم گفته بوديد وقتي سن بسيار كمي داشتيد يك داستان علمي-تخيلي نوشتيد. براي من بسيار جالب بود و تصميم گرفتم با اين داستان شروع كنم. كمي بيشتر برايمان توضيح بدهيد.
درست يادم نميآيد در هشتسالگي بود يا 11سالگي. احتمال زياد در 11سالگي بوده، اما تا آنجا كه به ياد ميآورم در هشتسالگي نيز چيزهايي مينوشتم. بيشتر به اين دليل به 11سالگي اعتماد دارم كه وقتي 10ساله بودم خانوادهام به واباش در نيوجرسي نقل مكان كردند؛ جايي نزديك ساحل اقيانوس. آنجا بسيار آرام و بيسر و صدا بود و كار زيادي براي انجام دادن نبود، براي همين وقت قابل توجهي را به نوشتن ميگذراندم. در دفتري با جلد آبي يك داستان علمي- تخيلي نوشتم كه حجمش درست به اندازه صفحات دفتر بود و از نوشتن آن بسيار لذت بردم. به نظرم داستان بسيار خوبي ميآمد.
اما بعد از آن، تا سالها چيزي ننوشتم. به كالج كه ميرفتم، چند نفر از دوستانم بودند كه ميگفتند ميخواهند نويسنده شوند و وقت خود را به نوشتن ميگذراندند. كارشان به نظرم بسيار ابلهانه بود. هميشه با خودم ميگفتم چرا اينها كاغذ و قلم را رها نميكنند و مثلا فوتبالشان را بازي نميكنند؟ اما رفتن به كالج براي من يك شوك رواني بسيار شديد بود. رفتن از بروكلين به هاروارد به معناي طي كردن هفت، هشت پله در جايگاه اجتماعي هر فرد است. آدمها معمولا مراحل اجتماعي را پله به پله طي ميكنند، معمولا در هر مرحله نيازهايي را كه جامعه از آنها انتظار دارد برآورده ميكنند و بعد به مرحله بعد ميروند. من پنج، شش پله را با هم طي كردم، از روي چند مرحله پريدم. هاروارد كوچكترين شباهتي به بروكلين نداشت.
در آن زمان 16ساله بوديد؟
بله، دقيقا 16سال و نيم. من بسيار ساده و بيتجربه بودم و در عين حال غروري را داشتم كه هر نويسندهاي بايد داشته باشد. به نظر من هيچكس تا وقتي كه غروري خودساخته نداشته باشد، تا وقتي در خود چيز خاصي نيابد كه ديگران از داشتنش محرومند، نويسنده موفقي نميشود. از اين طريق است كه به ايدهاي درباره تواناييهايتان دست مييابيد، ميتوانيد چيزهاي تازهاي درباره خود كشف كنيد و به كار بنديد. در حال حاضر من فكر ميكنم به اين حد از توانايي دست يافتهام، فكر ميكنم ميدانم حد و مرز تواناييهايم كجاست و چگونه بايد آنها را به كار گيرم. وقتي فهميدم حد تواناييهاي من نويسنده شدن است، نتيجهاي را كه از تامل در نفس به دست آورده بودم بسيار جدي گرفتم. البته بايد بگويم شانس بزرگي كه آوردم، اين بود كه در سن پايين به اين نتيجه رسيدم.
17، 18ساله بودم كه احساس كردم رسالتي دارم، بايد در زندگي كار مشخصي انجام دهم و به نتيجه برسانم، و آن كار نويسندگي است. از آن روز به بعد حتي يك بار به ذهنم خطور نكرده كه اين كار را كنار بگذارم و به حرفه ديگري روي بياورم. اين تصميم كمك بزرگي بود. شانس دوم، برنده شدن يكي از داستانهاي كوتاه من در مسابقه بين كالجها بود. تا آن زمان والدينم كه يهوديان سربهزير و خوبي بودند، گمان ميكردند من در آينده بايد يكي از آن حرفههاي آشناي پولساز را دنبال كنم: پزشكي، وكالت، چيزي مثل اين. اما بعد از اينكه ديدند داستان پسرشان در مسابقه برنده شد، به راحتي فكرشان را عوض كردند و فهميدند اين فرزندشان قرار است در آينده نويسنده شود.
اما در دانشگاه مهندسي هوا و فضا خوانديد؟
بله، در سالهاي اول حضورم در هاروارد رشته هوا و فضا خواندم و دو، سه سالي بيشتر نگذشته بود كه فهميدم هيچ علاقهاي به مهندسي ندارم. با اين وجود آنجا ماندم و مدركم را گرفتم. پس از آن دورههاي تاريخ هنر و نويسندگي خلاق و چيزهايي از اين قبيل را گذراندم.
به كودكيتان برگرديم. در آن زمان چه كتابهايي ميخوانديد؟ چه كتابهايي بيش از همه در ذهنتان ماندهاند؟
فقط كتابهاي رمانتيك را ميخواندم. عاشق جفري فارنول بودم كه كتابهايي نظير «جنتلمن آماتور» و «بزرگراه عريض» را نوشته است. همچنين عاشق نويسنده ديگري بودم كه فكر ميكنم ساباتيني نام داشت و اسم كتابهايش يادم نميآيد. همچنين فيلم محبوبم را به خاطر ميآورم، كاري از ارول فلين به نام «كاپيتان بلاد». عاشق اين فيلم بودم، يادم ميآيد روزي كه آن را ديدم با چه ذوق و شوقي تمام راه را تا خانه پياده رفتم. روزي كه به هاروارد رفتم و هر كسي تعريف ميكرد چه كتابهايي را خوانده، من اسمهايي ميبردم كه به گوش هيچكس نخورده بود.
تازه در آن دوران بود كه شروع كردم به خواندن «موبيديك»، «جنگ و صلح» و «آنا كارنينا». تا پيش از ورود به هاروارد اين كتابها و نظاير آن را نخوانده بودم. بله، بسيار آدم رمانتيكي بودم و علاقه اصليام در دوران كودكي كتابهاي پرفروش رمانتيك بود.
بحث را از آنجا پي ميگيريم كه گفتيد والدينتان پس از اينكه برنده جايزه داستان كوتاه شديد، با نويسنده شدن شما ديگر مشكلي نداشتند.
بله، البته اين متعلق به مدتي بعد از خواندن رمانهاي رمانتيك بود؛ پس از 18سالگي. تا پيش از رفتن به هاروارد بود كه آن كتابهاي رمانتيك را ميخواندم. يكي از آن جهشهايي كه قبلا اشاره كردم و در اثر رفتن از بروكلين به هاروارد اتفاق افتاد، همين تحول كامل در علايق كتاب خواندنم بود. در هاروارد آدمهاي تازهاي پيدا كردم، كساني كه درباره شعرهاي جدي ميتوانستند مدتها حرف بزنند، كساني كه ميتوانستند ساعتها به موسيقي كلاسيك گوش دهند. من از بروكلين آمده بودم، و در آنجا كساني كه موسيقي را بيش از حد جدي بگيرند داخل آدم حساب نميشوند. آنچه بيش از هر چيز اهميت داشت بازيهاي خياباني بود و همه ما تا حدي از بچههاي محلههاي ديگر گردنكلفتتر و لاتتر بوديم. براي همين است كه ميگويم رفتن به هاروارد كه در آن هيچ چيز به اندازه فرهنگ جدي نبود، شوك شديدي بود. آنجا بود كه خواندن را جدي گرفتم، شايد دليل اصلياش اين بود كه تمام كساني كه اطرافم بودند كتاب خواندن را جدي ميگرفتند.
هيچ يك از والدينتان از خود استعداد نويسندگي نشان داده بودند؟
پدرم. كار او به شكلي بود كه بايد نامههاي جدي و مفصل زيادي مينوشت. اكثر اين نامهها بين هشت تا 10صفحه بود و نوشتنشان واقعا غيرممكن به نظر ميرسيد. پس از انتشار رمان برهنهها و مردهها اين نامهها را كه نگه داشته بود به من داد و در نامه جداگانهاي به عنوان مقدمه اين مجموعه چنين نوشته بود: «چطور درباره پسرم حرف بزنم، پسري كه نشان داده چه استعداد شگرفي در عرصه نويسندگي دارد، در حالي كه خود من تا به حال چيزي منتشر نكردهام.» بعد نامه ادامه پيدا ميكرد، با چرخشها و تغيير لحنهاي بسيار و عجيب و غريب. چيز عجيب اين بود كه نامههاي پدرم تقريبا هيچ محتوايي نداشتند و كلشان را ميشد در يك يا دو جمله خلاصه كرد، مثلا كل حرف اين نامه اخير «پسرم دوستت دارم» بود. اما نكته اين است كه اين زوايد و مقدمات را بسيار خوب مينوشت. ذاتا نويسنده بود. در زندگي هيچ موقعيتي برايش پيش نيامده بود، هيچكس به او نگفته بود كه چه استعداد خوبي براي تبديل شدن به يك نويسنده جدي را دارد، و براي همين خود او هم تلاش چنداني نكرده بود. به علاوه بسيار آدم توداري بود و اين برخلاف آنچه همه تصور ميكنند براي نويسنده شدن ويژگي خوبي
نيست، مگر اينكه فاكنر باشيد.
گفتيد كه در هاروارد كلاسهاي نويسندگي را گذرانديد. فكر ميكنيد چيزهايي كه آنجا ياد گرفتيد بعدها چقدر به كارتان آمد؟
از اين كلاسها چيزهاي بسيار زيادي آموختم. در واقع هميشه به كساني كه برايم نامه مينويسند يا حضوري از من سوال ميكنند، به خصوص كساني كه با نامهشان داستاني چهار، پنج صفحهاي ميفرستند و مشخص است استعداد نويسندگي دارند، پيشنهاد ميكنم در كلاس نويسندگي ثبتنام كنند. اصلا مهم نيست معلمي كه به شما درس ميدهد چقدر كارش را بلد است و چقدر از شيوههاي آموزش فنون نويسندگي سر درميآورد. اين طور چيزها را كسي قرار نيست در كلاس به شما آموزش دهد.
مهمترين مساله اين است كه شما در آنجا تعدادي مخاطب جدي داريد كه قصهتان را برايشان ميخوانيد، و نكته اصلياي كه در اين كلاسها ياد ميگيريد اين است كه داستاني كه نوشتهايد از نظر مخاطبان با چيزي كه خود در ذهن داشتهايد بسيار تفاوت دارد. متوجه ميشويد كه اگر 10نفر داستانتان را بشنوند، در نهايت دو يا سه نفر آن چيزي را استنباط كردهاند كه شما مدنظر داشتهايد. همچنين از اين جمع دو يا سه نفر هستند كه از داستان شما بيش از حد انتظارتان لذت بردهاند يا بدشان آمده. در اين دورههاست كه اولين نقدهاي جدي بر كارتان را ميشنويد و اين براي جواناني كه تازه كار نويسندگي را شروع كردهاند، بسيار لازم است.
هر نويسنده تازهكاري پيش خود فكر ميكند «من نويسنده بزرگي هستم» و تحمل انتقاد و حمله به كارش را ندارد. در اين كلاسها با چنين انتقاداتي كه اتفاقا مهمترين عامل پيشرفت او خواهند بود، آشنا ميشود. نويسندگي بدون فعاليت جمعي مثل تلاش براي تبديل شدن به يك فوتباليست بزرگ بدون عضويت در هيچ تيمي است.