انفجار گاز
گزارش اکونومیست درباره توسعه منابع گاز
فرارو- در كنار هم قرار دادن دو كلمه «گاز» و «انفجار» فاجعه مي آفريند: فاجعه در معدن، آتش گرفتن بالون و حوادث ديگري از اين قبيل. ولي انفجار گاز كه در حال حاضر دنيا در حال تجربه كردن آن است از نوع انفجاري است كه سزاوار جشن گرفتن است.
توسعه منابع گاز طبيعي كه قبلا مورد بهره برداري قرار نگرفته به عنوان منبع سوختي در آمريكا و ديگر كشورها، و رشد بازار گاز طبيعي مايع شده (ال ان جي)، نويد آينده اي را مي دهد كه در آن گاز طبيعي به مقدار بيشتر و آزادتر مبادله خواهد شد كه در مجموع به نفع جهان خواهد بود.
گاز طبيعي شيل و گاز توليد شده از ساير منابع جايگزين موجب بالا بردن رتبه توليد كنندگان گاز خواهد شد. توليد كنندگان كنوني از گشايش بازارهاي بيشتر و افزايش تقاضا براي اين نوع سوخت، سود خواهند برد. احتمال كمتري وجود خواهد داشت كه مشتريان، خود را به توليد كنندگان منحصر به فرد و از طريق خطوط لوله ويژه، وابسته ببينند در حالي كه اين احتمال ناخوشايند نيز وجود دارد كه اين گونه ترتيبات معمولا فشارهاي سياسي نيز به همراه خود دارند. ولي هر پايانه جديد ال ان جي از توان ولاديمير پوتين براي اخاذي از همسايگان خود و از كشورهاي اروپايي كم خواهد كرد.
اگر انفجار گاز ادامه يابد، اين احتمال وجود دارد كه ظرف چند دهه آينده، گاز جاي ذغال سنگ را به عنوان دومين سوخت مطلوب بگيرد كه در نتيجه ميليون ها نفر راحت تر نفس خواهند كشيد و اين به خاطر آن است كه حتي اگر گاز ارزان و فراوان نمي بود، صرفا به خاطر تميز بودن آن از جذابيت برخوردار است.
درست است كه پرسش هايي در مورد ضرر ناشي از تزريق مايع به ذخاير گازي براي آزاد كردن گاز شيل وجود دارد ولي نياز فوري براي بررسي هاي منظم زيست محيطي، قبل و بعد از تزريق نيز وجود دارد. ولي به محض آن كه گاز آزاد و از زمين خارج مي شود، بسيار تميزتر از ذغال سنگ خواهد بود.
گاز موجب انتشار جيوه بر روي كره زمين نخواهد شد؛ هواي شهر را سنگين نخواهد كرد و ريه كساني كه آن را با دوده و سولفور نفس مي كشند، مسدود نخواهد كرد و ولي از نظر مسئله گرمايش كره زمين، گاز طبيعي هم خوب است و هم بد. گاز طبيعي كمتر از ذغال سنگ يا نفت، دي اكسيد كربن توليد مي كند.
بنابراين وقتي گاز طبيعي جايگزين يكي از اين دو شود، وضع آب و هوا بهتر خواهد بود. گاز بيشتر جاي ذغال سنگ را خواهد گرفت هر چند كه اگر استفاده از سوخت گاز براي كاميون ها فراگير شود، تا حدودي جايگزين نفت هم خواهد شد. ولي اگر گاز به قدري فراوان و ارزان باشد كه بتواند جاي ذغال سنگ سرشار از كربن را بگيرد، همچنين مي تواند جاي سوخت هسته اي عاري از كربن و ديگر انرژي هاي تجديد پذير را بگيرد كه در آن صورت دي اكسيد كربن بيشتري در هوا منتشر خواهد شد.
در همين حال، امكان دارد در دسترس بودن سوخت ارزان و نسبتا سبز موجب افزايش مصرف انرژي در جهان شود. در يك بررسي كه اخيرا از سوي «آژانس انرژي بين المللي» منتشر شد گفته شده است كه تا سال 2035، افزايش كل در استفاده از انرژي و كاهش در استفاده از انرژي هسته اي و انرژي هاي تجديد پذير در دنياي خرسند از استفاده از گاز طبيعي تقريبا به طور كامل دستاوردهاي سوخت گاز به جاي ذغال سنگ را جبران خواهد كرد.
سپر سولفوري
و يك مشكل ديگر نيز وجود دارد. وقتي ذرات ريز ناشي از انتشار سولفور مضر متصاعد شده از ذغال سنگ كه به ريه آسيب مي رسانند در هوا شناور مي شوند، نور خورشيد را قبل از آن كه فرصتي براي گرم كردن سطح به دست آورند، به فضا منعكس مي كنند. اين خنك سازي فوق العاده كوتاه مدت است (سولفور فقط به مدت كوتاهي در جو تحتاني باقي مي ماند) ولي حائز اهميت مي باشد.
سوخت ذغال سنگ در چين احتمالا بخشي از اين علت است كه در ده سال گذشته گرماي كره زمين نسبتا ثابت باقي مانده است. حال اگر گاز را جايگزين ذغال سنگ كنيد، اين گونه خنك سازي از ميان برداشته خواهد شد. دنيايي كه در آن همه چيز ديگر برابر باشد ولي گاز طبيعي به مقدار بيشتر و ذغال سنگ به مقدار كمتر مصرف شود، در ازاي توليد دي اكسيد كربن به يك اندازه، در كوتاه مدت بيشتر گرم خواهد شد.
يك راه حل فني وجود دارد. سولفور در لايه فوقاني جو، يك نتيجه طبيعي ناشي از انفجارهاي آتشفشاني است و بسيار بيشتر از سولفور متصاعد شده از سوخت ذغال سنگ عمل خنك سازي را انجام مي دهد. نشر عمدي سولفور به درون لايه فوقاني جو (با استفاده از نوعي فن آوري كه كمي كمتر از آتشفشان انفجارآميز باشد) مي تواند همانند ذعال سنگ و بدون داشتن عواقب جانبي وحشتناك، خنك سازي ايجاد كند. ولي جهان نه از نظر علمي و نه از نظر سياسي آماده بررسي اين گونه مهندسي زمين شناختي نيست. يك راه عملي تر آن است كه از قيمت هاي بالاي كربن حمايت كرد و گاز همچنان جايگزين ذغال سنگ گردد ولي مشكل تر بتوان آن را عملا جايگزين گزينه هاي داراي كربن پايين كرد.
علاوه بر آن از تحقيقات و سوق يافتن به سوي برق ارزان تر و داراي كربن كمتر و ذخيره انرژي و دي اكسيد كربن، حمايت كرد. دليل ديگر براي استقبال از توسعه گاز آن است كه نشان مي دهد چگونه تحقيقات و توسعه مي تواند چشم انداز انرژي را درجهان تغيير دهد همان گونه كه تحقيقات موجب گسترش استفاده از گاز طبيعي شيل شد. هيچ گونه پيشرفت فن آوري به تنهايي نمي تواند همه مشكلات را حل كند. ولي خوب است يادآوري شود كه پيشرفت امكان پذير است.
منبع: اكونوميست - 6 اوت 2011