لغو حكم تبرئه متهمان پرونده سي- ۱۳۰
در آستانه روز خبرنگار پدر عليرضا افشار كه در سال 84 به دليل سقوط هواپيماي سي- 130 به شهادت رسيد، بسيار خوشحال بود و با لبخندي بر لب به روزنامه تهران امروز آمد تا خبري را اعلام كند.
خبر اين بود: «حكم تبرئه متهمان پرونده شهادت خبرنگاران و عكاسان لغو شد.» شايد عباس افشار از معدود افرادي بود كه پنج سال به دنبال پرونده پسرش بود و به گفته خودش در اين مدت يك روز هم بر سر كارش حضور نيافته است.
او با اطمينان ميگويد كه اين بار پرونده نتيجه خواهد داد و مقصرين كشته شدن تنها پسرش به پاي ميز محاكمه خواهد آمد. او زماني كه از آخرين حضور عليرضا در منزلش گفت، چشمانش پر از اشك شد و از اين گفت كه مادر عليرضا بعد از شهادت او، حال و روز خوشي ندارد و تنها به عكس پسرش خيره مي شود. او اين گفتوگو را از زماني آغاز كرد كه خبرنگاران براي رزمايش عاشقان ولايت سوار بر هواپيماي مرگ شدند ....
بعد از شهادت عليرضا شما بهطور جدي پيگير چگونگي وقوع اين حادثه شديد. چه نتايجي به دست آورديد و اصلا اين اتفاق در سال 84 چگونه رخ داد؟
ماجرا از اينجا شروع شد كه در سال 1384 هواپيمايي كه قرار بود جمعي از خبرنگاران و عكاسان را براي پوشش رزمايش عاشقان ولايت به چابهار ببرد، به خاطر فرسودگي و نقص فني سقوط كرد. اين پرواز با وجود معايبي كه از قبل اعلام شده و فرسودگي هم مكمل آن بود، با 106 مسافر به مقصد چابهار پرواز كرد اما عملاً به سمت بندرعباس رفت.
مگر همايش در چابهار نبود؟ چرا به سمت بندرعباس رفتند؟
ما بعدها متوجه شديم كه ظاهرا مقداري لوازم يدكي براي 2 هواپيماي سي 130 كه در آنجا زمينگير شده بود، ميبردند.
چه زماني موتور هواپيما آتش ميگيرد؟
اين هواپيما تا فرودگاه امام در حركت بوده كه ناگهان موتور چهارم آن آتش ميگيرد و با اين اتفاق خلبان از برج مراقبت درخواست فرود اضطراري ميكند. نكته حائز اهميت اين است كه اين هواپيما ميتوانست در فرودگاه امام خميني فرود آيد تا سانحه رخ ندهد ولي متاسفانه به خاطر دستورالعملهايي كه در نيروي هوايي وجود دارد، سعي ميشود تا هواپيماها در مبدا بنشينند كه از نظر تعمير، نگهداري و تعويض قطعات دچار مشكل نشوند به همين دليل به اين خلبان اجازه فرود در فرودگاه امام داده نميشود و هواپيما از سمت كهريزك به سمت فرودگاه مهرآباد هدايت ميشود. خلبان با مانوري كه ميدهد اين مسير را طي ميكند و خلبان با طرح ISL اين مسير را طي ميكند.
شنيده ميشد خلبان حاضر به پرواز با اين هواپيما تا زمان حل مشكلات نبوده است. چه مشكلاتي وجود داشته است؟
بعدها مشخص ميشود خلبان به خرابي VOR اعتراض كرده و گفته بود تا مشكلات هواپيما برطرف نشود، او پرواز نمي كند. به همين دليل گروه تعمير و نگهداري، VOR را از هواپيماي 517 باز ميكنند و بر روي 519 ميبندند چون اعتقاد داشتند هواپيماي 519 مشكل دارد. VOR هم طوري است كه اگر يك درجه اختلاف وجود داشته باشد، در موقع نشستن تا 7-8 درجه با اصلي فرق دارد.
از برج مراقبت و فرودگاه كسي به خلبان، اين انحراف از مسير را اطلاع نداد؟
گراف پروازي نشان ميدهد زماني كه اين هواپيما در حال خارج شدن از مسير بوده است، از سوي معلم پرواز نيروي هوايي به او تذكر داده ميشود كه دارد از مسير منحرف ميشود. خلبان گراف را از 370 به حالت نرمال برميگرداند. با توجه به اينكه اين هشدار در زمان نشستن بوده، خلبان بايد از ارتفاع كم و دور موتور را ميانداخته و ظاهرا به دليل اينكه يك موتور از كار افتاده بود، خلبان نميبايست به موتور مقابل چهار يعني موتور يك فشار مي آورد. با توجه به اينكه بار هواپيما زياد و ارتفاع كم بوده، خلبان بعد از هشدار معلم پرواز ، نتوانسته كه هواپيما را جمع كند و به سمت موتور يك باز ميگرداند . خلبان ظاهرا منبع آب و پشت بامها را ديده و هول شده و نتوانسته هواپيما را كنترل كند و سقوط ميكند.
اولين اقدامات پس از سقوط چه بود؟
همه ميدانند كه سقوط هواپيما يك وضعيت بحراني ايجاد ميكند. نيروي هوايي در اين موقعيت بحران بايد به جنازهها رسيدگي ميكرد اما به دنبال جرثقيل بودند تا لاشه هواپيماي ساقط شده را از محل حادثه دور كنند. اين در حالي است كه طبق قانون نبايد به لاشه هواپيما دست زده شود تا بعد از جمع آوري اجساد، كارشناسان بتوانند علت سانحه را بررسي كنند. نيروي هوايي در شرايطي كه بايد به دنبال ساماندهي جنازهها و احتمالاً رسيدگي به مسافراني باشد كه شايد زنده بودند تنها به دنبال جمع آوري لاشههاي هواپيما بود. در نهايت 96 جنازه را پيدا و شناسايي كردند.
ظاهرا تمام متهمان پرونده نظامي نبودند. به اين پرونده در دادسراي نظامي رسيدگي شد يا غيرنظامي؟
اين پرونده در دادسراي فرودگاه مهرآباد مفتوح شد. با باز شدن پرونده چون چهار متهم نظامي و چهار نفر ديگر غيرنظامي بودند، با ابلاغ ويژه رئيس قوه قضائيه وقت، متهمان شخصي را در دادسراي نظامي محاكمه كردند تا تمام متهمان در يك پرونده باشند لذا اين پرونده به دادسراي مجمتع قضايي ارتش ارسال شد و در آنجا، بررسيها و تحقيقات بازپرس شعبه اول آن مجمتع آغاز شد.
يادم ميايد كه از زماني هم از فرمانده نيروي هوايي شكايت كرده بوديد؟
من از فرمانده نيروي هوايي به دليل اعزام غيرقانوني و سواركردن فرزندم به هواپيمايي ترابري شكايت كردم. متاسفانه بازپرس ويژه توجهي به اين شكايت نكرد. ميدانم كه رييس عقيدتي ارتش گفته كه براي خبرنگاران بليط بخرند و آنها با هواپيمايي كشوري به چابهار بروند اما فرمانده نيروي دريايي و نيروي هوايي مخالفت ميكنند. رييس عقيدتي ارتش شاهد من در دادگاه بود كه اظهارات من مورد توجه قرار نگرفت و حتي مرا از شكات پراكنده معرفي كردند.
موضوع ديهها چه شد؟
به برخي خانوادهها ديه داده بودند تا از بار شكات كم كنند. اين كار هم غيرقانوني بود زيرا براي پرداخت ديه و خسارت از طريق مرجع قضايي بايد دادگاهي تشكيل و راي داده شود و پس از آن، تجديدنظرخواهي شود تا راي قطعيت پيدا كند.مرحله بعد اجراي احكام است. در اين پرونده بدون برگزاري دادگاه، ديه برخي خانوادهها داده شد و رضايت آنها را دريافت كردند. براي ديگران هم جلسهاي با نام دادگاه بار مالي كه بي سابقه بود، برگزار شد و آنهايي كه مشكلات مالي داشتند، ديه گرفتند. جالب است برخي كساني كه ديه گرفتند و جرم عمومي را به دادستان منتقل كرده بودند، در دادگاهها حاضر ميشدند و حتي زير صورتجلسه دادگاه را امضا ميكردند.
به بررسي پرونده برگرديم. چه زماني حكم تبرئه هشت متهم صادر ميشود؟
پروندهاي كه در بازپرسي تشكيل شد با ارجاع به دادستان و صدور كيفرخواستي كه حقوق اولياي دم در آن گنجانده نشده بود، به دادگاه ارسال ميشود. در اولين جلسه ما به نقصهاي متعدد معترض شديم كه قاضي، پرونده را به بازپرسي جهت رفع نقص ارجاع ميدهد. بعد از اينكه بازپرس قرار موقوفهاي را كه راجع به اتهامات فرمانده نيروي هوايي صادر كرده بود لغو كرد، پرونده به دادگاه نظامي شعبه 2نظامي فرستاده ميشود كه آن دادگاه با تاييد قرار بازپرس و تاييد و قطعي كردن راي، پرونده را به دادگاه ارسال ميكند.
اين اتفاقات در چه زماني بود؟
6 7 ماه بعد از سانحه بود، سال 85 .
دادگاه اصلي رسيدگي به سقوط سي- 130 چه شد؟
با توجه به اطاله دادرسي كه در دادگاه داشتيم دادگاه راي را در 35 صفحه صادر و دو و نيم صفحه به شكات ابلاغ شد كه اين هم خلاف بود. در جريان رسيدگي، توجهي به خواستههاي ما نشد. من با خواندن متن حكم دادگاه، به يكي از دستگاههاي نظارتي قوه قضائيه به دليل به چالش كشيدن حقوقم و مصلحت انديشي پرونده اعتراض كردم كه آنها اين شكايت را به يكي از شعب خود ارجاع دادند و پرونده بازخواني و گزارش نهايي مبني بر اينكه تخلفاتي صورت گرفته و موجب تضييع حقوق شاكيان شده، با صدور كيفرخواست دادستان انتظامي به سه قاضي دادگاه بدوي راهي دادگاه واحد نظارتي شد.
در همين ايام با توجه به اينكه اعلام شد پرونده نواقصي داشته و تخلفاتي صورت گرفته و راي صادره مخالفت با قانون دارد، شكايتي نوشتيم و دستگاه قضا درخواست اعمال ماده 18 كرد. دادگاه تجديدنظر با توجه به اطاله دادرسي هم راي دادگاه بدوي را تاييد كرد يعني نيروي هوايي را مقصر دانستند اما معلوم نيست كدام بخش نيروي هوايي مقصر است. نيروي هوايي متولياي به نام فرمانده نيروي هوايي دارد كه دستور پرواز از سوي او صادر ميشود.
متاسفانه دادگاه تجديدنظر هم دلايل و اعتراضات ما را ناديده گرفت اما با توجه به تخلفات صورت گرفته، با درخواست اعمال ماده 18 معاون دادستان نظارتي اين پرونده در معاونت ويژه قوه قضاييه رسيدگي شد و در نهايت با توكل به خدا و چشمان تيزبين آقاي لاريجاني، رياست محترم قوه قضائيه و بازخواني قضات باشرف و باوجدان معاونت ويژه قضايي حكم برائت متهمان لغو ميشود و پرونده به مجتمع قضايي ارتش فرستاده ميشود تا مجددا در دادگاه هم عرض رسيدگي شود. ما خيلي خوشحاليم.