استعفای گروهی ژنرالهای ارشد تركيه و شگفت زدگي ترکها
در ترکیه چه خبر است؟
فرارو- فرماندهان ارشد تركيه در اقدامي بي سابقه در تاريخ اين كشور به طور دسته جمعي استعفا دادند. اين اقدام از نظر بسياري از كارشناسان سياسي تلاشي شكست خورده توسط يك نهاد متخاصم براي اعمال قدرت سياسي رو به زوال خود مي باشد.
به گزارش سرویس بین الملل فرارو به نقل از نیویورک تایمز، به دنبال يك رشته رويدادهاي غير قابل پيش بيني، ژنرال ايسيك كوسانر همراه با فرماندهان نيروي دريايي، ارتش و نيروي هوايي در اعتراض به دستگيري ده ها ژنرال مظنون به توطئه به طور هم زمان استعفا دادند.
چند ساعت بعد، رجب طيب اردوغان استعفاي ژنرال ها را پذيرفت و گزينه خود ژنرال نجت اوزل را كه تا روز گذشته در سمت فرمانده پليس ارتش بود به سمت فرمانده عالي ارتش برگزيد. اين تصميم مهر تأييدي بر قدرت غيرنظامي اردوغان بر ارتش كشور بود، ارتشي كه به مدتي طولاني خود را حافظ سنت هاي سكولار تركيه تلقي مي كرد.
اين خبر موجب شگفتي تركيه گرديد و بسياري از مردم به اين انديشه پنداشتند كه شايد شاهد پايان قدرت ارتش هستند كه از ديرباز بر نظام سياسي كشور نفوذ داشته است.
اسلي آيدينتاسباس، مقاله نويس روزنامه تركي ميليت به خبرنگار روزنامه نيويورك تايمز گفت "اين در حقيقت پايان نقش ارتش در مردم سالاري تركيه است. اين يك لحظه نمادين است كه جمهوري اول تركيه پايان مي پذيرد و جمهوري دوم آغاز مي شود."
آقاي اردوغان از زمان به قدرت رسيدن در سال 2002 تا كنون قدرت سياسي ارتش را به مقدار زياد كاهش بخشيد و اين امر تا حدودي به خاطر اصلاحات قانوني انجام شده كه تأييد كننده كنترل غيرنظامي است، مي باشد. ولي بزرگ ترين ضربه وارده بر نفوذ ارتش يك رشته بازجويي ها و محاكماتي بوده كه طي آنها تعدادي از فرماندهان ارشد نظامي و همچنين تعدادي از خبرنگاران به توطئه براي سرنگوني دولت آقاي اردوغان متهم گرديدند.
استعفاي دسته جمعي فرماندهان ارتش، نتيجه ي يك سال خشم و رنجش است كه طي اين مدت بيش از 40 ژنرال و يا تقريبا يك دهم فرماندهان ارشد نظامي بازداشت شدند، اقدامي تهاجمي كه ارتش را به خشم آورد ولي در واقع ارتش براي مبارزه متقابل راه به جايي نمي برد.
جرقه فوري تر، صدور حكم بازداشت 22 نفر ديگر در روز جمعه بود كه در ميان آنها نام دو ژنرال ارشد وجود داشت.
گورسل تكين، معاون مهم ترين حزب سياسي مخالف تركيه گفت "اين اولين بار در تاريخ اين جمهوري است كه شاهد چنين چيزي هستيم. اين وضعيت واقعا خوب نيست."
از نظر تاريخي، ارتش قدرت هنگفتي در تركيه به دست آورده است. كشور جديد تركيه در سال 1923 توسط ژنرال مصطفي كمال آتاتورك تأسيس گرديد و ارتش بعد از تشكيل نظام چند حزبي در دهه 1950 نقش خود را در سياست حفظ كرد.
رهبران نظامي از سال 1960 به بعد، چهار بار دولت هاي منتخب را در تاريخ تركيه عزل كرده و كار را تا جايي پيش بردند كه اولين نخست وزير منتخب مردم ، عدنان مندرس را اعدام كردند. ولي نظام سياسي تركيه در سال هاي اخير دستخوش تحولات عميق گرديده و بسياري از كارشناسان سياسي معتقدند كه استعفاي ژنرال ها تنها سلاح باقي مانده براي ارتش بود. تعداد معدودي از كساني كه روز جمعه مورد مصاحبه نيويورك تايمز قرار گرفتند گفتند كه احتمال كودتا وجود داشت زيرا دموكراسي تركيه اكنون ريشه هاي عميق پيدا كرده و به نظر مي رسيد كه قدرت ارتش رو به زوال است.
استيون كوك، كارشناس سياسي در «شوراي روابط خارجي در واشنگتن» گفت "ارتش به جز اين يك كار، كار ديگري از دستش بر نمي آمد." به گفته وي، استعفاي گروهي آنها همچنين تا حدود زيادي در رابطه با مردم سالار بو دن اين كشور است زيرا شهروندان آن حتي كساني كه با «حزب عدالت و توسعه» آقاي اردوغان كه قدرت آن رو به افزايش است مخالفند، ديگر حاضر به قبول حكومت ارتش نيستند.
يكي از نكات مورد اختلاف بين ارتش و دولت اين بوده كه ارتش مي خواهد تعدادي از افسران خود را كه نام آنها در پرونده هاي توطئه قر ار دارند، ارتقاء مقام دهد ولي به خاطر آن كه اين افسران در بازداشت به سر مي برند، نمي تواند اين كار را عملي سازد. نشست مهم ارتش كه در مورد اين انتصاب ها تصميم گيري خواهد شد قرار است روز دوشنبه آينده برگزار شود.
ژنرال كوسانر كه تا دو سال ديگر در سمت فرمانده ارشد ارتش قرار داشت در بيانيه اي كه روز جمعه در رسانه هاي تركيه منتشر ساخت خشم خود را ابراز داشت و يادآور شد كه با وجودي كه افسران مزبور به هيچ گونه جرمي متهم نشده اند ولي فرصت براي ارتقاء رتبه را از دست خواهئد داد. وي با عصبانيت افزود كه يكي از اهداف پرونده هاي توطئه "ايجاد اين احساس است كه نيروهاي مسلح تركيه يك سازمان جنايي است." وي همچنين گفت كه اوضاع "مانع از انجام وظايف ام براي حفاظت از حقوق كاركنان من شده و بنابريان مرا در ادامه اين سمت عاليرتبه كه مشغول بدان هستم، ناتوان ساخته است."
تارنماي روزنامه رسمي تركيه نيمه شب خبري را منتشر كرد مبني بر اين كه ژنرال كوسانر استعفا داده است. بر طبق قانون، رييس جديد ارتش، آقاي اوزل، روز شنبه از سوي رييس جمهور به عنوان فرمانده جديد ارتش منصوب خواهد شد.
انتصاب آقاي اوزل به سمت جديد گزينه عجيبي نبود. انتظار مي رفت كه وي بعد از نشست روز دوشنبه به رياست ارتش برگزيده شود و بعد از پايان دوره خدمت ژنرال كوسانر در سال 2013 به عالي ترين مقام ارتش دست يابد. قرار بود سران ارتش، نيروي دريايي و نيروي هوايي ماه آينده بازنشسته شوند.
آقاي اوزل متحد آقاي اردوغان به حساب نمي آيد ولي در عين حال برخلاف اكثر افسران ارشد ارتش، مخالف او نيز نيست.
سونر كاگاپتاي، مدير برنامه تحقيق تركيه در «مؤسسه واشنگتن براي سياست خاور نزديك» گفت كه موقعيت ارتش به عنوان يك نهاد مورد اعتماد سقوط كرده و تنها 60 درصد از مردم تركيه در بيشتر نظرسنجي هايي كه به عمل آمده مي گويند كه به نهاد ارتش اعتماد دارند در حالي كه در سال 2002 به هنگام به قدرت رسيد آقاي اردوغان تعداد اين گونه افراد 90 درصد بود.
آقاي كاگاپتي گفت "به نظر مي رسد لحظه ي حساب و كتاب كه از سال 2002 تا كنون به تأخير افتاده بود براي تركيه فرا رسيده است. اين روش رهبري ارتش تركيه است كه به دولت بگويد ما ديگر كاري به كار شما نداريم. اگر توانش را داريد، تيم خود را تشكيل دهيد."
به نظر مي رسد كه هدف از استعفاي گروهي ارسال اين پيام بود كه ارتش هنوز به اندازه كافي قدرت زير و رو كردن نظام سياسي كشور را دارد. ولي انگار كه تأثيري معكوس داشته و آقاي اردوغان در اقدامي سريع رهبر جديد ارتش را برگزيده است.
خانم آيدينتاسباس در اين باره اظهار داشت "اين آخرين تلاش آنها بود. چنين چيزي دقيقا به اين دليل رخ مي دهد كه هيچ احتمال كودتا وجود ندارد. هيچ كار ديگري نمي توانند بكنند."