روزگار كودكي آقاي ژوزه ساراماگو
ژوزه ساراماگو، نويسنده فقيد پرتغالي با جديدترين كتابش كه پس از مرگ او منتشر شد، خوانندگان آثارش را به روزگار كودكياش ميبرد.
به گزارش واشنگتن پست، در كتاب «خاطرات كوچك» كودكي را ميشناسيم كه با بيسوادي احاطه شده و بين شهر و حومه در نوسان بود. اما همين كودك عشقش به خواندن را با دنبال كردن متون روزنامههاي باطله كه دور ريخته شده و خواندن نوشتههاي مولير در كتاب راهنما نشان ميدهد. از همينجاست كه با زبان مردي آشنا ميشويم كه در داستانهايش دنيايي جديد از كوري خلق ميكند؛ داستانهايي خيالانگيز و عجيب كه ميتوانند ما را به دنيايي جديد پرتاب كنند.
ژوزه ساراماگو كه در سال 2010 درگذشت، همين كودك است. او در تلاشهاي اوليهاش به عنوان يك نويسنده با سكوت يا نقد شديد منتقدان روبرو شد. او سپس به عنوان يك روزنامهنگار بر اين كار متمركز شد و در دهه پنجم زندگياش بود كه به نويسندگي روي آورد و دست به كار نوشتن رمان زد.
از اينجا بود كه او نظرات نويسندگان اروپايي را جلب كرد و منتقدان او را به خاطر بيان شجاعانه مواضع سياسي و سبك هنرمندانهاش تحسين كردند و سرانجام با اهداي جايزه ادبي نوبل از او قدرداني شد. ساراماگو مجموعهيي رنگين از خاطرات را براي ما فراهم آورده است.
بازآوري اين خاطرات هر چند يك خط مستقيم را دنبال نميكند، اما با قدرت تمام بيانكننده زندگياي است كه با فقر و خشونت آميخته است. اما در خيالپردازيهاي معطوف به گذشته ساراماگو، ميتوان زندگيهايي را كه تحت تاثير محبت و كرامت قرار گرفتهاند ديد و با تاثير و عمق ارتباطات روبرو شد.
نويسنده ميداند خاطره ميتواند چه نقشي بازي كند و با همين عناصر و ابزار است كه او از اين مجموعه براي بازآفريني عواملي جديد بهره ميگيرد. ژوزه بين پايتخت پرتغال و آزينگاها دهكده زادگاهش رشد كرد.
او از اين دوره با عنوان «زادگاهي كه در آن بارداري من تكميل شد» ياد ميكند و ميگويد «مثل كيسه جانور كيسهداري كه ميتواند آنچه را دارد با خود اين ور و آن ور بكشد، موقعيتهاي خوب يا بيماري، سكوت او، رازها و نيز انزوايش را بارور كرد».
از خانواده، او خاطراتي از مادرش را باز ميگويد كه همواره رنج ميبرد، پدري كه با خشم و حسادت انباشته شده بود، پدربزرگ و مادربزرگي كه كارگراني رواقي مذهب بودند و همين فلسفه آنها را گرم نگه ميداشت و شب به بستر ميبرد.
اما غمي پرسر و صدا را ميتوان در اين كتاب مشاهده كرد؛ كودكي كه در غم شناور است، اما در آرامش اين غم را در خاطراتش بيان ميكند. از مرگ برادر بزرگترش است كه ما وارد خاطرات غمبار او ميشويم، وقتي ميخوانيم پسران بزرگتر چگونه با استفاده از يك سيم فلزي او را شكنجه كردهاند، ترس و درد يك پسر كوچك زخمي كه خون از او ميچكد، حجمي وسيع از ترحم را برميانگيزاند.
جراحت جسمي بهبود پيدا ميكند، اما رنجي كه براي برادر از دست رفته با اوست و نگراني براي ديگراني كه زير چنين فشاري زندگي ميكنند هميشه باقي ميماند. شاعر، روزنامهنگار و خاطرهنگاري به نام ساراماگو است كه ميداند واژهها ميتوانند نقشي مهم، حتي در تعيين سرنوشت يك فرد ايفا كنند.
خانواده پدري نويسنده «دي سوزا» نام داشت و نويسنده در اين كتاب به ما ميگويد كه يك جوك محلي موجب شد تا او نام ساراماگو را براي خود انتخاب كند كه نام تربچهيي وحشي است كه فقرا در زمان تنگدستي با آن شكم شان را سير ميكنند.
پسري كه با اين نام بزرگ شد، هر چند خوي وحشيگري را رام كرد، اما ريشههاي فقر را در سرنوشتش حفظ كرد. «خاطرات كوچك» بيان اين وفاداري و راستي است، آخرين هديه كوچك اما پربار از يك نويسنده بزرگ براي خوانندگانش. كتاب «خاطرات كوچك» از سوي انتشارات هانگتون ميفيلين هاركورت در 178 صفحه به قيمت 22 دلار، ماه پيش در نخستين سالگرد درگذشت نويسنده، منتشر شد.