درباره مسعود كيميايي چه گفتهاند
جملاتي كه در ادامه ميآيد به نقل از فيلمهاي مستندي است كه درباره مسعود كيميايي و سينمايش ساخته شده است. دو فيلم «سوار خسته ميتازد» ساخته الميرا مقدم و «قيصر چهل سال بعد» ساخته مسعود نجفي منبع اين حرفهاست.
فاطمه معتمدآريا : اگر قرار بود يكي از نقشهاي فيلم را بازي كنم دوست داشتم نقش بهمن مفيد را در فيلم بازي كنم چون احتياج به قدرت وتسلط بسياري دارد.
جمشيد مشايخي : «قيصر» پس از «خشت وآينه» و «گاو» سومين فيلم من بود. بارها از من پرسيدهاند اگر بخواهي دوباره نقشي را تكرار كني چه نقشي را انتخاب ميكني؟ گفتهام نقش خان دايي در «قيصر».
سيروس الوند : در آن زمان به منتقدان حامي فيلم «قيصر» اين اتهام را ميزدند كه از تهيهكننده فيلم پول گرفتهاند تا در نشريات مختلف درباره «قيصر» مطلب بنويسند.
داريوش مهرجويي : ما با ساعدي در سينما ديانا فيلم «قيصر» را ديديم و جمعيت بسياري آمده بودند. وي درباره «قيصر» ميگويد: اين فيلم از داستان خوبي برخوردار است و قواعد فيلمنامهيي صحيح و ضرباهنگ درستي دارد.
بهروز غريبپور : كيميايي با امتياز عالي قبول شده است. ميليونها نفر «قيصر» را دوست داشتند. زيباييشناسي كيميايي در انتخاب محلهها در فيلم «قيصر» بينظير است. اما دردناكتر از همه فيلمهاي كيميايي «رضا موتوري» است.
داريوش ارجمند : «قيصر»، يك هملت زير بازارچهيي ايراني بود. كيميايي در «داش آكل» سراغ گردنكلفتترين و پر مسالهترين قصه صادق هدايت رفته است و همينطور چيزي كه دغدغهاش است. او در خط قرمز فيلم با انديشه بيضايي اما با نگاه خود فيلم ميسازد، فيلمي كه براساس فيلمنامه «شب سمور» بيضايي ساخته ميشود.
ليلي گلستان : فيلم «قيصر» برخلاف تعدادي از فيلمهاي آن موقع، خيلي مردمي بود. كيميايي با نقشه وسياست بلد است چگونه تماشاگر را بچزاند.
آيدين آغداشلو: «قيصر» جزو جريان سينماي روشنفكرانه نبود و يك فيلم پوپوليستي بود.
فرامرز قريبيان : پس از نمايش فيلم «گوزنها» در سينما، مردم مرا روي دست بلند كرده و به خيابان آوردند.
احمدرضااحمدي : در زمان نمايش فيلم «گوزنها» بود كه من گفتم الان است كه ساواك مسعود را ببرد. من «گوزنها» را 6- 5 بار ديدهام و هر بار كه ميبينم اشك به صورتم مينشيند. من «غزل» را بيشتر از همه دوست دارم و اين فيلم آنچنان كه بايد ديده نشد. «سفرسنگ» به نوعي پيشگويي انقلاب بود. سرنوشتي كه «خط قرمز» پيدا كرد به اين علت بود كه كيميايي خيلي شتابزده آغاز كرد.
اصغر فرهادي : يكي از ظلمهايي كه به ما شد اين بود كه «خط قرمز» اكران نشد.
فرزاد موتمن : 10 دقيقه اول فيلم «گروهبان» بينظير و فوقالعاده است و به نظرم بهترين فيلم تاريخ سينما است.
كيميايي و كيهان پنجاه و چهار
كيميايي در تمام اين سالها، از جنجال موج نو در سينما با فيلم «قيصر»، سر وصداي فيلم «گوزنها» و آتش گرفتن سينما ركس آبادان گرفته تا توقيف فيلم «خط قرمز» و... همواره موضوع بحث بوده است، بويژه پس از انقلاب كه انتقاد از فيلمهايش فزوني يافته است. البته كيميايي معتقد است منتقدان به جاي فيلمهايش خود او را نقد ميكنند و مشكل اصلي آنها با زندگي شخصي اوست. روزنامه كيهان در سال 54 گفتوگويي با مسعود كيميايي منتشر ميكند. كيميايي در اين مصاحبه ميگويد: «به خون پسرم من روشنفكر نيستم!»
گزيدهيي از پاسخهاي كيميايي را به نقل از كيهان سال 54 بخوانيد:
«من عاشق نوشتههاي بورخس هستم بويژه آن دسته از قصههايش كه از ديدگاهي سخت عاطفي به مسائل و رويدادهاي جنوب فقير شهر نگاه ميكند و اصيلتر از ساير قصههاي اوست. «غزل» را از اين مجموعه گرفتم كه نام اصلياش «مزاحم» است.
قوت خاص قصه در شكل روحيات و رابطه آدمهاست كه اگر پاي يك دوست داشتن مشترك به وسط كشيده شود غربت آنها در درونشان آغاز ميشود، يك نوع بازشناسي مجدد به آنها دست ميدهد. در نماي كلي هنرپيشه هرگز خلاق نيست يا دستكم خلاق فيلم نيست. فقط رابط كارگردان با تماشاگر است. سينما و فيلمسازي يك دوره از يك شكل خاص از تفكرات من است كه برايش ملتهب ميشوم، دلدادگي ميكنم و دوستش دارم.
بطور كلي هنر يك عامل دست دوم است و آن تعالي كه براي هنر قائلند و همچنين آن ابديتي كه ادعا ميكنند در هنر هست و حتي طبيعت را هم زير تاثير گرفته است در من نيست... هنر چيزي بيش از تجارت [تجارب] انساني نيست. مرا بناهاي تاريخي يا موزهها (كه دقيقا نوعي سمساري است) ديگر متعجب نميكند. من زماني حيرت خواهم كرد كه پله وسيله صعود نباشد، گلها را در مغازهها نفروشند و اگر عاشق شدم سوي ديگر اين رابطه عاشقانه نيز حرمت پاكي را بفهمد و با من باشد.
اگر روزي خودكشي كنم مسلما با دلبستگي زياد به اين دنيا خواهم مرد. شغل من فيلمسازي نيست بلكه من گاهي مشغول فيلم ساختن ميشوم زيرا سينما كوچكتر و بيحياتر از آن است كه همه زندگي من باشد. اصولا هنر كوچكتر از آن است كه همه زندگي آدم باشد. اين حرف را به حساب روشنفكربازي نگذاريد چون من روشنفكر نيستم. فقط يك انسانم. اين را به قشنگترين چيزهاي زندگيام و به خون بچهام قسم ميخورم كه من روشنفكر نيستم!»