آبرت: هيچكس خبر ندارد چه اتفاقي ميافتد!
آبرت نويسنده جوان اما سرشناس يوگسلاويالاصل است كه در كودكي با تجربه جنگ داخلي به آمريكا رفت. او با بردن جايزه اورنج براي كتاب همسر ببر در 25سالگي لقب جوانترين برنده تاريخ اين جايزه را به خود اختصاص داده است.
«تيا آب رِت» (Tea Obreht) در هفت سال نخست زندگياش كه در شهر بلگراد (پايتخت يوگسلاوي سابق) گذشت، غرق در خرافات و داستان گويي بود.
او با مادر و پدربزرگ و مادربزرگ (مادري اش) زندگي ميكرد و به تدريج اصول اوليه را آموخت: اينكه هرگز نبايد يك كيف پول خالي را به كسي هديه بدهي؛ هميشه پيش از آن كه راهي سفر شوي بايد به يك آدم بيخانمان پول بدهي؛ و قيچياي كه مادربزرگش زير تختخواب قرار ميداد براي دور كردن شيطان بود.
آب رِت ميگويد: «من ياد گرفتهام كه اگر براي رفتن به سفر از آستانه در عبور كردي، حتي اگر فقط بخواهي به خيابان بروي و گل بخري، حق نداري برگردي و يك بار ديگر از آستانه در عبور كني مگر اينكه آن سفرت را به پايان برده باشي؛ بنابريان اگر فراموش كرده باشي كه پولت را برداري ديگر گند خورده به شانست! آن وقت ميگويي: «خواهش ميكنم پول را به من بده»؛ آب رت در اين لحظه دست خود را در يك آستانه تخيلي تند تند تكان ميدهد و ميگويد: «ولي مادربزرگم با دستانش جلو مرا ميگرفت و اجازه نميداد از آستانه در عبور كنم.»
در حالي كه جنگ داخلي يوگسلاوي سابق را در اوايل دهه 1990 فرا ميگرفت، آب رت به همراه خانوادهاش به قبرس و پس از آن به مصر مهاجرت كرد تا اينكه سرانجام به همراه مادرش به آمريكا رفت و در آنجا ساكن شدند.
او 12 سالش بود، ولي با اين حال هنوز هم بعضي از خرافات را با خود نگه داشته است. او هنوز ميزند به تخته. هنوز هم وقتي نوزادي را ميبيند ژست تف كردن را به سمت نوزاد ميگيرد تا با اين كار شيطان را از آن بچه دور كند (البته او واقعا عمل تف كردن را انجام نميدهد چون: «آب دهان ميكروب دارد و مردم هم ممكن است بگويند چه كار داري ميكني ديوانه...ولي من وانمود ميكنم كه دارم بچه را از دور ميبوسم).
او هنوز هم معتقد است كه اگر اتفاق خوشايندي رخ بدهد، يك اتفاق وحشتناك هم آن دور و بر كمين كرده است.» اين ديدگاههاي خرافي مشخص ميكند كه چرا او براي بردن جايزه اورنج كه آن را اولين رمانش به نام «همسر ببر» به دست آورده، اندكي دچار ترديد شده است.
او با بردن اين جايزه در 25 سالگي لقب جوانترين برنده تاريخ اورنج را به خود اختصاص داده؛ او در حالي به اين جايزه دست يافته كه ليست ماقبل نهايي ليست بسيار بلند بالايي بوده است و اين موضوع بر شيريني موفقيت او بسي ميافزايد.
وقتي آب رت را بلافاصله پس از اعلام خبر برنده شدنش ميبينم متوجه نگراني در لا به لاي خندههايش ميشوم. مي گويد: «هيچ كس خبر ندارد در زندگياش چه اتفاقي قرار است بيفتد؛ هيچ كس هم خبر ندارد كه در زندگي يك نفر ديگر چه اتفاقي قرار است بيفتد. شايد اين تمام اتفاقي است كه قرار بوده در زندگي من رخ بدهد.»
بينيام را چروك مياندازم. چنين چيزي را غير محتمل ميدانم. وقتي از حالت چهرهام حدس ميزند در ذهنم چه ميگذرد، ميگويد: «نه! منظورم اين است كه امشب وقتي دارم از ساختمان خارج ميشوم، مثلا يك اتوبوس به من بزند. حقيقتش سعي كردهام از همه چيز در ارتباط با جايزه اورنج لذت فراوان ببرم كه البته به راحتي هم لذت بردهام، چون بردن اين جايزه برايم غير قابل باور بوده، ولي باز هم يك حسي به من ميگويد كه يك چيزي حالم را ميگيرد و اينكه برنده شدن من درست نبوده. برنده شدن من واقعي نيست.
احساس نميكنم كه اين جايزه را بر اساس اينكه كارم خوب بوده، به دست آورده ام. كارم آنقدر كه بايد خوب نبوده!» در اين لحظه صداي خندهاش در كل اتاق اكو ميشود.
ولي آب رت هيچ نيازي ندارد كه در اين زمينه احساس نگراني كند. وقتي صحبت از تواناييهاي او در نويسندگي ميشود، قطعا او كارش آن طور كه بايد خوب است. او آدمي عادي و طبيعي است، هم بر روي صفحه كاغذ و هم به لحاظ شخصيتي؛ او در مدرسه دو سال را جهشي خواندو در 16 سالگي از دانشكده فارغ التحصيل شد، ولي او هيچ يك از نشانههاي غم انگيز افراد تيز هوش را ندارد: رنگ پريدگي، و هوشي كه فرد براي كسب آن آگاهانه زحمت و سختي كشيده است.
او يك زن جوان نرمال و بامزه به نظر ميرسد كه بر حسب اتفاق داراي هوش و ذكاوت است. آب رت در طول دوران كوتاه فعاليت حرفه اياش در زمينه نويسندگي، با انواع تعريف و تمجيدها رو به رو شده است؛ «ان پچت» از او به عنوان نويسندهاي «بسيار بسيار با استعداد» ياد كرده،
«كالم مككان» گفته اين نويسنده هيجان انگيزترين كشف ادبي سالهاي اخير بوده، علاوه بر اينكه آب رت جوانترين عضو فهرست 20 نويسنده برتر زير 40 سال مجله «نيويوركر» بوده است. او در نشرياتي نظير نيويوركر، آتلانتيك، و گاردين داستان كوتاه منتشر كرده است؛ اين داستانها وقتي كنار هم قرار ميگيرند بعضي از نويسندگان محبوب او را انعكاس ميدهند: ارنست همينگوي، گابريل گارسيا ماركز، و ميخائيل بولگاگف. او در رمان «همسر ببر» هر آنچه را كه از خرافات و داستانگويي ميدانسته مورد استفاده قرار داده و با آنها يك اثر بزرگ خلق كرده است.
اتفاقات اين رمان در يك بخش بينام از منطقه بالكان رخ ميدهد و افسانه و معنا در آن موج ميزند و همه اينها تار و پود داستان شخصيتهاي مختلف را در هم ميتنند؛ داستان «لوكا» قصاب بيرحم و «داريشا خرسه» پوست آكن و گروهي از حفارها كه راوي داستان به طور اتفاقي در يك دهكده كوچك با آنها آشنا ميشود؛ اين حفارها به دنبال جسد پسر عموي خود ميگردند كه مدتهاي طولاني است كه مرده؛ آنها در حالي كه دسته جمعي با هم ميخوانند: «استخوانها را بشور؛ جسد را بياور؛ دل را فراموش كن.» راوي داستان يك پزشك زن جوان به نام «ناتاليا استفانووي» است كه با بهترين دوستش «زورا» به يك سفر كاري ميرود تا كودكان يتيم را مايه كوبي كند و در ضمن اين كار از مرگ غير منتظره پدربزرگ خود مطلع ميشود.
خبر اين مرگ باعث ميشود تا او دو داستاني را كه مثل «رودخانههايي مرموز» در زندگي پدربزرگش جاري ميشوند، تعريف كند؛ داستان همسر ببر و مرد ناميرا. آب رت نوشتن اين رمان را چهار سال پيش و پس از مرگ پدربزرگش كه باعث ايجاد يك بحران روحي در او شد، آغاز كرد: «شبها كابوس ميديدم؛ خواب راحتي نداشتم و واقعيتي به نام مرگ زندگيام را احاطه كرده بود.» مراسم تشييع جنازه پدربزرگش با فارغ التحصيلي آبرت در رشته نويسندگي خلاق و هنر تاريخ از دانشگاه كاليفرنياي جنوبي، مصادف شده بود.
آب رت ميگويد: «پدربزرگم اصرار داشت كه من به مراسم خاكسپارياش نروم. مرگ او غير منتظره بود، ولي در اواخر عمرش فهميده بود كه مرگش نزديك است و به همين دليل گفته بود هيچ كس حق ندارد به خاطر مرگ من برنامههايش را عوض كند. مخصوصا تيا! اين هفته هر اتفاقي افتاد او حق ندارد برنامههايش را عوض كند.
بنابراين اطرافيانم به من گفتند، او گفت كه تيا نبايد در مراسم ختمش شركت كند؛ تو نبايد بيايي. كه البته من مشكلي با اين قضيه نداشتم، چون نميخواستم شاهد مراسم ختم پدربزرگم باشم.» آب رت چند هفته بعد به صربستان سفر كرد تا از قبر پدربزرگش در آنجا ديدن كند: «قبر او در سرداب خانوادگي كليسا قرار دارد؛ موقعي كه بچه بودم من و او اين سرداب را ميشستيم، چون قبر مادرش در آنجا قرار دارد.»
پدربزرگ آب رت يك كاتوليك اهل اسلووني بود و مادربزرگش يك مسلمان اهل بوسني است. رمان همسر ببر در ابتدا به شكل يك داستان كوتاه شروع شد. آب رت آن را در ضمن تحصيل در مقطع كارشناسي ارشد رشته نويسندگي در يك كارگاه در دانشگاه كورنل ارائه كرده بود.
اين داستان در ابتدا درباره يك بازيگر جوان و كرو لال سيرك بود كه ارتباط عاطفي خاصي با يك ببر داشت و... از اين داستان 17 صفحهاي در كارگاه مزبور استقبال خوبي نشد: ««الكس زنتنر» يك دوست خيلي خوب كه نويسنده هم هست و آدم بينظيري است، به من گفت: «از اين داستان خيلي خوشم نيامد. اين داستان كوتاه چند شاخه است؛ داستان كوتاه به هيچ وجه نبايد چند شاخه باشد، مگر اينكه داستاني مثل فرانكشتاين باشد.» آب رت اين انتقاد را پذيرفت و داستان خود را بسط و گسترش داد.