نگاهی به یک برنامه جنجالی
تلویزیون و زیر پوست شهر
...در تلویزیون، «اينكه غير از حرف هاي اميدواركننده و شايد گاه متظاهرانه، آنها مي خواهند زير پوست شهرشان را هم ببينند. در واقع اين يك فشار از سوي مردم است. اما درباره اين برنامه خود سازمان هم عقب كشيده و مديريت بهتر با ما مدارا مي كند.»
تلویزیون با امکان پوشش سراسریش، شعاع گستردهای از مخاطب را پوشش میدهد و شاید همین عمومیت دست و پای مدیران سیما را در حنا گذاشته که هر حرف و نظری را نمیتوان از این رسانهی عمومی بازتاب داد تا مبادا افکار عموم مردم دستخوش تلاطم شود که اتفاقا هر از گاهی میشود، خلاصه این خط مشی محافظه کارانه هر از گاهی با یک مورد غیر منتظره خارج از خط میزند.
بحث بر سر مطرح شدن یک موضوع مثلا ممنوعه است که در قالب یک گفتوگو در نیمههای شب یکی از همین شبها روی آنتن رفت و فردایش به عنوان یک خبر داغ در رسانهها بازتاب داشت که تلویزیون برنامهای با موضوع بارداری نامشروع تولید و پخش کرده است.
هرچند چندی پیش شبکه دو هم خبرساز شد، حضور خوشحال و خونسرد مردی که با سه زن ازدواج کرده بود و با جسارت تمام از این تجربه در یک برنامه زنده و در یک شبکه که به شبکه کودک و نوجوان معروف است سخن به میان آورد و حتی گفت خیلی هم خوش میگذرد، با این برنامه «جمع ما» با این برنامهی که تازگی خبرساز شده توفیر دارد.
تماشای برنامهی جنجالی مذکور برای افراد زیر شانزده سال توصیه نشده بود و تمام مدت برنامه چنین توصیهای در قالب یک منفی شانزده در گوشه قاب تلویزیون دیده میشد و از عنوان و ظاهر کار چنین بر می آمد که گویا قرار است دستاندرکاران تولید یک برنامه بدون پیش داوری و قضاوت یک مسئله را با مخاطب بزرگسال مطرح ، تا اینجای کار، جسارت مدیر شبکه سوم سیما قابل تحسین و احترام است، اما...
در واقع قضاوت کردن در مورد یک برنامه تلویزیونی که اسمش هم «40 دقيقه بدون قضاوت » است، جدا دشوار است، با این برنامه به نظر میرسد که تلویزیون، تلویزیون همیشگی نیست و از قرار مخاطب هم مخاطب همیشگی نیست، در واقع بحث بر سر ظرفیت و توان دوسویهی تلویزیون و مخاطب است.
هر چند حکایت اینکه آیا تلویزیون ظرفیت و تحمل مخاطب را شکل میدهد یا اینکه ظرفیت و آستانهی مخاطب است که حد و حدود خطوط قرمز تلویزیونی را تعیین میکند، گویا همان حکایت مشهور تخم و تخم مرغ است که اصرار عجیبی به حل نشدن دارد.
اما پخش چنین برنامههای گویا قرار است نقطه عطف ارتباط مخاطب و تلویزیون باشد، آنچه که از حرفهای خود کارگردان «بدون قضاوت» پیداست گویا این برنامه به دنبال ایجاد نوعی جریان متقابل اعتماد و مدارا در مخاطب و تلویزیون است.
«اينكه اين دو را موازي هم قرار مي دهم به يك دليل ساده است. اينكه ظرفيت رسانه است كه ظرفيت مخاطب را بالا مي برد يا پايين نگه مي دارد. هرچند معتقدم اگر امروز ظرفيت رسانه ملي بالا رفته براي اين است كه مردم مطالباتي دارند و دلشان مي خواهد در رسانه آن را ببينند. اينكه غير از حرف هاي اميدواركننده و شايد گاه متظاهرانه، آنها مي خواهند زير پوست شهرشان را هم ببينند . در واقع اين يك فشار از سوي مردم است. اما درباره اين برنامه خود سازمان هم عقب كشيده و مديريت بهتر با ما مدارا مي كند.»
وحید جلیلوند ایده اولیه تولید این برنامه را پرداختن به معضلات اجتماعی میداند که بدون پیش داوری و قضاوت و فراتر از خوب و بد بودن به هستها و نیستهای چنین موضوعاتی بپردازد و در باره هدف این برنامه گفته است:
«اينكه رسانه و مخاطب 40 دقيقه بتواند ظرفيت اين را پيدا كند كه حرف هاي مجرمانه را بشنود و سكوت كند و اصلا خود رسانه اين چنين افرادي را مقابل دوربين بنشاند و از آنها بخواهد زاويه ديد خودشان را نسبت به موضوع مطرح كنند و شايد هم خودشان را جاي او بگذارند و من مخاطب ببينم شايد با او يك مو فاصله دارم و اگر شرايط من هم آنگونه بود شايد همان ميشدم.»
بی تردید شنیدن چنین نقطه نظراتی از زبان کارگردان این برنامه قابل احترام و امیدوارکننده است و یک جورهایی از بلوغ نگاه و نظرگاه تلویزیون خبر میدهد اما موضوعی که کمی مایهی ابهام و دودلی است وجود یک هنرپیشه معروف به عنوان مجری این برنامه است که تا حدودی رنگ و لعابی خارج از موضوع به این برنامه میبخشد.
شاید هدف از وجود یک چهره سینمایی و تلویزیونی در این برنامه بیشترمربوط به تکنیکهای جذب مخاطب باشد که چنین حالتی قطعا از صراحت موضوع مطرح شده کم میکند، با وجود این، تولید و پخش چنین برنامهای از تلویزیون غنیمت است.