به بهانه پخش «اقلیما» از تلویزیون
میل مبهم دلهره
فرارو- اصولا ترس و دلهره باعث میشود آدرنالین خون بالا برود و این هورمن شبیه به افیون، حس و حال خوشی را در روان آدمی رقم بزند، به همین خاطر سینمای وحشت به عنوان یک گونهی پرطرفدار واقعا جذاب است،اما همه چیز هم دست آدرنالین نیست، خلاصه مخاطب میل مبهمی به دلهره دارد.
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، و اما «اقلیما»، شخصیت محوری فیلم یک زن است که حال و احوال درست و درمانی ندارد که هیچ، سابقه بیماری روانی هم دارد روی همین حساب مخاطب خیال میکند که زن دچار وهم توطئه شده، ولی بعدش معلوم میشود که بیچاره زن، قربانی طرح و نقشهای مردانه بوده است...
ماجرای «اقلیما» تازگی چندانی ندارد، سالها پیش رومن پولانسکی در شاهکارش «بچه رزماری» چنین طرح و پیرنگی را به قلهی بلوغ رسانده بود، ولی چیزی که «اقلیما» را قابل دفاع میکند لحظاتی ناب و بومی است که هرچند مختصر و انگشت شمار ولی اثر گذارند.
«اقلیما» از آن فیلمها بود که با کاربرد عناصری بومی به سینمای وحشت رجوع کرده بود تا این گونهی مهجور سینمایی را در سینمای داخلی رونق بدهد و برخلاف نمونههای افتضاح و گرته برداری شده، از اصالت و خاصیت نسبی برخوردار شود.
چیزی که این فیلم را در مرز دو ژانر وحشت و معمایی قرار میدهد وجود یک نیروی مرموز و مبهم در کنار یک توطئه آشکار مردانه چنین حالتی را ایجاد میکند و به طور همزمان لحظاتی از دلهره و تعلیق را خلق میکند چیزی نزدیک به آنچه که هیچکاک در آن استاد بود.
پیشینهی ترس و دلهره در سینما به خود سینما برمیگردد، در همان دوران ابتدایی، ابهامی که در جادوی بازنمایی وقایع بیرونی در درون یک سالن تاریک وجود داشته همیشه موجب ترس و دلهره بوده، اولین تصاویر چنان وحشتی به جان تماشاگران ساده دل انداخت که گمان کردند قطاری که روی پرده پیش میآید قادر است آنها را زیر بگیرد.
از آن زمان ذائقه مردم تغییر کرده، جادوی سینما کم رنگ شده و آستانه باورپذیری بالا رفته است، چیزهایی که یک زمانی نفس مخاطبان را میبرید حالا به شدت مضحک و خندهدار به نظر میرسد و بهتر است به جای جلوههایی که دیگر ویژه به حساب نمیآیند به باورهای مخاطب رسوخ کرد، کاری که «اقلیما» در صدد آن است.
در یکی از صحنههای موفق این فیلم، سارا- شخصیت محوری فیلم- همین که یک لیوان چایی برای خودش میریزد زنگ تلفن به صدا در میآید، سارا لیوان را روی میز میگذارد و به سمت تلفن میرود و پاسخ میدهد، ولی وقتی برمیگردد لیوان چایی نصف شده، همین یک لحظه ساده و مختصر دلهرهی عجیبی برای مخاطب رقم میزند.
صحنه مذکور بی آن که متوسل به اغراق و نمایش خون و خشونت و جلوههایی عجیب و غریب باشد وحشتی ناب و اصیل ایجاد میکند که برگرفته از یک موقعیت روزمره و معمولی است و با باور و ضمیرناهشیار جمعی مخاطبان سروکار دارد.
بعضی چیزها آدم را میترساند، بعضی چیزها دلهرهآورند، چیزهایی که آدم را می ترساند اغلب جنبه بیرونی دارند مثل خون، خشونت، تاریکی، موجودات عجیب الخلقه، چهرههای غیرطبیعی و هر آنچه که به شکلی عینی قابل دریافت باشد، اما دلهره معطوف به دنیای درونی و روانی است، و با پدیدههای مثل وهم، باور و تصور سروکار دارد.
به عبارتی دیگر، ترسیدن، محرک شناخته شدهای دارد ولی دلهره مربوط به محرّکی ناشناخته است و همین شدت احساس و ادراک دلهره را نسبت به ترس در درجه بالاتری قرار میدهد، خیلی خلاصه، ترس یک نا امنیِ بیرونی است ولی دلهره، نوعی ناامنی درونی است، چیزی که میتواند همیشه با آدمی همراه باشد.
اصولا ترس و دلهره باعث میشود آدرنالین خون بالا برود و این هورمن شبیه به افیون، حس و حال خوشی را در روان آدمی رقم بزند، به همین خاطر است که سینمای وحشت به عنوان یک گونهی پرطرفدار جذاب است، خلاصه مخاطب میل مبهمی به دلهره دارد.
هر چند وحشت بیشتر از آن که مقولهای غریزی باشد، آموختنی است و با فرهنگ و بافت اجتماعی یک سرزمین سر و کار دارد و روی همین حساب هر فرهنگی رگِ ترس متفاوتی با یک فرهنگ دیگر دارد، نکتهای که نویسنده و کارگردان «اقلیما» از آن مطلع بودهاند.
قطعا «اقلیما» شاهکار نیست و نقاط معیوب کم ندارد ولی به عنوان فیلمی که توانست شمار قابل توجهی از مردم را به سینماها بکشاند یک محصول موفق سینمای بدنه بود و از طرفی با ظرافتهای که در آن لحاظ شده نظر نسبتا موافق طیف منتقدین و جماعت سینما نویس را نیز به همراه داشت.