نگاهی به برنامههای زنده تلویزیونی
یک پیشنهاد ساده به رسانهی خودمان، رسانه ملی!
فرارو- هم همان و همیشه همان، فرقی نمیکند کافی است در ابتدای روز، تلویزیون را روشن کنید و باز با خودتان زمزمه کنید: هم همان و همیشه همان! همان مجریها و خندههای زورکی و همان حرفها و نکتههای نخنما و همان گفتوگوها و همان کارشناسهای مثل هم، فرقی نمیکند هر شبکهای را هم که انتخاب کنید همین آش است و همان کاسه!
گویاچنین مرسوم است که برنامه های زنده تلویزیون عموما محدود شود به گفت وگوباکارشناس که با تفاوت در چهره و لحن، همگی رونوشتی برابر یک اصلاند، حتی در روزهای خاص و مناسبتها هم عموما گرایش به کلیشه و تکرار دیده میشود: در جشنها خوانندهای و ترانهای و درمناسبتهای سوگوارانهف مداحی.
در دنیای رسانهها، تمایزاصل اساسی جذب مخاطب است و نیروی حرکت رسانهها در جهان تنها از نوآوری و تنوع بهره میبرد، نیرویی که شمار قابل توجهی از شبکه های فارسی زبان ماهوارهای از آن در جهت جذب مخاطب بهره میبرند در حالیکه بنظر میرسد رسانهی ملی از آن غافل است و اغلب برنامهها هنوز به همان روش های دهه 60 و70 معتقدند و از قافله عقب ماندهاند.
چندی پیش این موضوع حتی سوژه اخبار بیست و سی هم قرا گرفت که چطور برنامههای زنده صبحگاهی تلویزیونف قربانی تکرار و کلیشه شدهاند و در این برنامهها به شکلی مضحک یا یک نفر با دونفر صحبت می کند یا دونفر با یک نفرو تنوعی هم که باشد سه نفر با هم و... مخاطب این وسط حکم پرتقال فروش را دارد.
و اما در این میان برنامهای صبحگاهی پخش میشود که در همان نگاه نخست پیداست که سعی دارد فضایی متمایز و متفاوت برای مخاطب ایرانی رقم بزند، به گزارش فارس برنامه «آفتاب مهربانی» از شبکه جام جم پخش میشود و نه تنها مخاطبان خارجی بلکه مخاطبان داخلی را نیز جذب نموده است.
تماشای چنین برنامهای نظر مخاطب را نسبت به عملکرد رسانه ملی کمی تغییر داده و شاید نقطهی آغازامید و آشتی مخاطب هم به حساب آید، برنامهای با پردازش متفاوت و متمایز از سبک و سیاق رسانهی ملی و در عین حال به شدت بومی و ایرانی، که توانسته شعاع وسیعی از ایرانیان سراسر جهان را پوشش دهد و در فقدان اصول اخلاقی مناسب با فرهنگ ایرانی در شبکههای ماهوارهای، آموزههای اخلاقی را نیز به مخاطب منتقل کند.
در این برنامه صبحگاهی بر خلاف آنچه مرسوم است و مثلا به جای گفت وگوهای رایج و طولانی، بارویکردی نمایشی و استفاده از اشعار بحر طویل و موسیقی سنتی زنده و... و با چاشنی طنز و تازهگی، موفق شده تا در مردهترین ساعت پخش برنامه -هفت صبح اروپا،امریکا واسیا- در سه شبکه جهانی جام جم حجم شمار قابل توجه از مخاطبان ایرانی را در شعاع جهانی به خود جذب کند و استقبال مخاطبان داخلی هم جای خود دارد.
دستاندرکاران این برنامه خود را خانواده ایرانی آفتاب مهربانی به حساب میآورند و شعار ایران وایرانی مظهر افتاب مهربانی را انتخاب کرده و حتی بعنوان کانون خانوادهای ایرانی اقدام به عضوگیری کرده و با استقبال مخاطبان هم روبرو شده و با ابتکار به پیامهای الکترونیکی دریافتی از مخاطبان پاسخ داده و ازطریق اینترنت به صورت هفتگی مطالب آموزشی برای آنهاارسال می کند و این یعنی خیابان دوطرفه با مخاطبان.
در حالی که در اجرای اغلب برنامههای صبحگاهی یا نسل جوان حضور دارند یا نسل میانسال،در برنامه آفتاب مهربانی اما به کمک هر دونسل اجرا میشود و با همین تدبیر شکاف میان نسلها هم کم رنگتر میشود.
دراین برنامه دیدن کسی مثل عبدلی اوستای خودمان با آن صمیمیت و سادگی به تماشای تمامی کارشناسان عصا قورت داده شرف دارد که نگاه بالا به پایینشان توهین آشکاری است به شعور مخاطب، مجریها هم فرق میکنند، از همان اولش پیداست که تظاهری در کار نیست، مخاطب با یک جور صمیمیت صادقانه روبروست که پیش از این کمتر شاهدش بوده.
واقعیت آن است که در زمانهای که رواج افسردگی رو به افزایش است مخاطب کمبود های خود را از رسانه ملی تقاضا دارد و دراین میان نیازاول نشاط و امید و انرژی است و جالب انکه حتی علی دارابی، معاون سیما که چندیی پیش با طنز پردازان جلسهای برگزار کرده بود به اهمیت این مسئله اذعان داشت و از طرفی به بالا رفتن آستانه تحمل مسئولان براي بيان نقدهاي سازنده در برنامههاي سيما تاكيد كرد تا مدیران و برنامه سازان بهانهای برای ادامه تولید و پخش برنامههای نازل نداشته باشند.
زمانه عوض شده!
از اینها گذشته زمانه نیز عوض شده و مخاطب دیگر مخاطب دیروزی نیست، از اولین برنامهای که روی آنتن رفت پنجاه سال میگذرد و در آغاز برای آنها که هنوز سرشان با «شهر فرنگ» گرم بود، تلویزیون معرکه بود و تماشای دنیای بیرون در داخل قاب یک جعبه کوچک به یک شعبده و جادوی شگفتانگیز درمیآمد که به اعجاز پهلو میزد.
مردم گرد این جعبه کوچک و جدید جمع میشدند و چنان مجذوب تماشای معمولیترین موقعیتها میشدند که گویا از سیارهای دیگر پا به زمین گذاشتهاند، همه چیز بکر و تازه بود، ولی از آن زمان پنجاه سال گذشته است، حالا زمانه عوض شده، چشم و گوش مردم از تصویر به اشباع رسیده و مخاطب دیگر مخاطب دیروز نیست.
دوران محکومیت مخاطب به پایان رسیده است، دیگر گذشت زمانی که مخاطب زل میزد به صحفهی مغناطیسی یک جعبهی جادویی و حتی در زمان توقف پخش برنامهها، چشم از گل و بلبل و عبارت دیرآشنای «ادامه برنامه تا چند لحظه بعد» برنمیداشت، چرا؟ چرا که یک تلویزیون بود و یک شبکهی یک سیما!
بیشتر از آنکه تلویزیون، قدرت مغناطیسی خود را از دست داده باشد مخاطب قدرت انتخاب پیدا کرده است، شکی نیست که برنامههای تلویزیونی نسبت به سالهای دور از کیفیت و کمیت بالاتری برخوردار شدهاند اما دیگر مخاطب محکوم نیست که بنشیند و یک شبکه یا یک برنامه را دنبال کند.
از انتشار نامحدود شبکههای ماهوارهای هم که بگذریم ورود گیرندههای دیجیتالی این امکان را برای مخاطبان تلویزیون به وجود آورده تا با آزادی عمل بیشتری دست به انتخاب بزند و به سادگی لمس یک دکمه از ریموت کنترل خودش را از تماشایی برنامهای که نمیپسندد محروم کرده و گزینهی بهتری را برگزیند.
مخاطب دیگر ناچار نیست بنشیند و خمیازه بکشد و از ملال تلویزیون ناله سردهد که چه میشود کرد؟ میتواند وقتش را با هر شبکه و هر برنامهای که خواست پرکند، تا اینجا حرفی نیست، اما فاجعه وقتی رخ میدهد که به نقل از خود مديركل آسيبهاي اجتماعي قوه قضاييه، يكهزار و 400 شبكه ماهوارهيي فارسي زبان وجود دارد که هر یک ساز خودشان را میزنند و به نقل از همین مقام مسئول، مثلا شبکهای مثل «فارسی وان» با جذب مخاطب بالا،عامل وقوع 15درصد از طلاقهای صورت گرفته را به خود اختصاص میدهد!
تجربه ثابت کرده که اقدامات مکانیکی و جمعآوریهای گاه به گاه ماهوارهها را به جایی نمیبرد و تنها بازار ورود تجهیزات جدید را به کشور باز میکند، از روز روشن تر است که مقابله با هجوم این شبکهها به راهکارهایی فرهنگی نیاز دارد، مثلا: تولید برنامههای با کیفیت و جذاب داخلی تا میزان نفوذ شبکههای خارجی کاسته شود و لازم به گفتن است که قرار نیست همیشه هم چنین اهدافی با هزینههای بالا همراه باشد.
چنین معروف است که درجه کیفیت برنامههای تلویزیونی با میزان برآورد و هزینهای که برای تولیدشان تمام میشود ارتباط دارند و هرچه برآورد بالاتر کیفیت بالاتر، یعنی در حقیقت چنین مرسوم شده که کیفیت یک برنامه را میزان هزینه صرف شده رقم میزند. نمونهاش کارهای فاخر با مخارجی میلیاردی و به تبع آن تبلیغات گسترده و هیاهوی فراوان.
چه نیاز به مخارج میلیاردی؟ وجود برخی برنامههای ساده ولی جذاب مانند انچه که ذکر شد ثابت کرده که سازمان قادر است با هزینههای ناچیزی هم که شده برنامههای آبرومندانه تولید کند که شعاع سنی و مکانی بالای از مخاطبان ایرانی را حتی در سرتاسر جهان پوشش داده و به همین سادگی نفوذ و شیوع فارسی وانها ، من و تو ها و... را بگیرد.