نیم نگاهی به «جرم» کیمیایی
ما نیز مجرمیم!
مهدی تراببیگی
فرارو- از ضعف آشکار یک فیلم که بگذریم، فاجعه وقتی عمیقتر به نظر میرسد که یک مشت مخاطب مثلا معمولی! بنشینند توی سالن سینما و سوتیهای یک سینماگر صاحب نام و رسم را یکی یکی بشمارند تا سرشان گرم شود و کف سالن ریسه بروند، حالا چه فرقی میکند بخواهی قانعشان کنی که شاید تعمدی در کار بوده، بحث بر سر حرمتی است که شکسته! بماند که خود «حرمت» در ادبیات سینمایی مسعود کیمیایی از جایگاه ویژهای برخوردار است.
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، شاید بد نباشد در تقابل با سینمای جدی و عبوس کیمیایی کمی شوخ طبعی به خرج داد و نوشت که: نوشتن در باب «جرم» کیمیایی همراه با احساس گناهی پنهان است که در ذهن یکی مثلا مثل من توهم ارتکاب جرمی سنگین را به وجود میآورد، شاید چنین احساسی مربوط به بعد ازخواندن گفتگویی باشد که کیمیایی با روزنامه بانی فیلم داشت.
کیمیایی گفته بود: «اگر منتقدی فیلم من را دوست ندارد خب نرود ببیند! نه اینکه برود ببیند و ناسزاهای زندگی اش را نثار فیلم من کند.» و بعدش چنین ادامه داده بود: «این ماجرا خیلی به همریخته است و یکی از دلایلش هم این روزنامههایی که هستند که منتشر میشوند و برای اینکه مطلب داشته باشند و صفحاتشان پرشود، نویسنده و منتقد میسازند و صفحاتشان را به دست اینها میدهند.»
شاید همینهاست که دست و دل آدم را میلرزاند، خود استاد کیمیای یک طرف، خیل هوادارن دوآتشهاش یک طرف، از قضا یکی از همانها در ذیل یادداشتی در باب «جرم» چنین نظر گذاشته است: «خواهش میکنم کسایی که نه استاد کیمیاییو میشناسن و نه دنیاشونو (یعنی در واقع دنیامونو)،نه فیلمای ایشونو ببینن و… {خلاصه}… آقاجون خوشت نمیاد دوست نداری، نرو نبین! عزیز من "نرو نبین"!»
از چنین نقطه نظراتی که بگذریم درک و فهم یک فیلم را به شناخت دنیای شخصی کارگردان مشروط کردن، نوعی برخورد شگفتانگیز با سینماست که اصرار دارد تفسیر شخصی و صریحی را از دل یک فیلم استخراج کند و از موضوعی بی معنا و مبهم، معنا تراشی شود.
بیمعنا و مبهم! چرا که نه! وقتی قرار است درک یک اثر منوط به درک دنیای شخصی صاحب اثر باشد خود آن اثر معنا و مفهومی مستقل نخواهد داشت. و از قضا فیلمهای اخیر کیمیایی در چنین بستری قابل تبیین هم خواهند بود، ساختار و تمی سردرگم و مبهم که از همه چیز، چیزکی به میان میآورد و از این منظر( با ترس و لرز!) سینمای دهنمکی را تداعی میکند.
شاید تصادفی نباشد: مرید و مرادگرایی و کاریزمای کاراکتر در سینمایی سالهای اخیر کیمیایی تبدیل به یک موتیف شده و بارها و بارها تکرار میشود که نمونهی اخیرش خود «رفعت خان» است، یک شخصیت سالخورده ولی استوار که اقتدارش توی ذوق میزند که چرا و چگونه صاحبش شده و چرا با چنین لالایی و اقتداری خودش خوابش نمیبرد.
هر چند حرف تازهای نیست ولی تجربه ثابت کرده که بین میزان محبوبیت و داشتن هوادرانی شیفته و آتشین با میزان افول و سقوط، ارتباط مستقیمی برقرار است و گویا هرچه میزان ستایشها بالاتر میرود وقوع سقوط، محتومتر است. نمونهاش واضح و مبرهن:
یک از منتقدین سینمایی با انتشار یادداشتی با عنوان «بازگشت به معدن طلا» به استقبال اکران «جرم» رفته و در ابتدای یادداشتش چنین آورده است: «این فیلمی است که مسعود کیمیایی، بعد سالها که منتظرش بودیم، از دنیای شخصیاش به یادگار گذاشته است. صد در صد خالص. بی هیچ خدشهای. همان که میخواستیم.»