آگاه
کد خبر: ۷۸۵۳

مهدوي كني، پايان اعتكاف سياسي

مهدوي كني، پايان اعتكاف سياسي


در ميان عناصر جريان راست، آیت الله محمدرضا مهدوي كني چهره اي شاخص است، از اين حيث كه به نسبت ديگر افراد اين طيف از سوابق بيشتري در زمينه فعاليتها و مبارزات انقلابي برخوردار است. وی همچنين بعد از پيروزي نهضت مردمي ايفاگر نقشهاي متعددي در عرصه مسؤوليتهاي سياسي و اداري كشور بوده است.

در شرايط كنوني هم گر چه بيشتر در حاشيه نقش آفريني مي كند تا متن، اما به هر صورت در ميان جناح ياد شده سمت شيخوخيت و ريش سفيدي دارد و براي اتخاذ تصميمات اساسي در مسايل سياسي، خیلی وقت ها طرف مشورت زعماي نظام قرار مي گيرد. بيشتر هم و غم وي در حال حاضر معطوف به اداره دانشگاه امام صادق است. يك مركز علمي كه بسياري از فارغ التحصيلان آن سمت هاي مختلفي را در رده هاي مياني و بالاي اداري كشور عهده دار خواهند شد.

يكي از خصوصيات مهدوي كني در ميان همفكرانش، شيوه تصميم گيري است كه در زمينه مسايل سياسي دارد. بارها اتفاق افتاده كه در مواقع تصميم گيري، نظري مخالف راي اكثريت جناح راست ارايه دهد و بر آن پاي بفشارد، اين البته از محاسن او است اگر چه در برخي از مواقع حمل بر تكروي نيز مي شود.

محمدرضا مهدوي كني در اواسط شهريور 1310 در محله سرآسياب روستاي كن به دنيا آمد. خانواده او مذهبي و در انجام مناسك و مراسم ديني سختگير بودند. تحصيلات ابتدايي را در روستاي زادگاه خود به پايان رساند و براي كسب دروس حوزوي عازم تهران شد. وي مدتي را در مدرسه سپهسالار (مدرسه عالي شهيد مطهري) درس آموخت اما به علت دولتي بودن اين مركز، محل تحصيل خود را عوض كرد و به مدرسه شيخ علي اكبر برهان در خيابان لرزاده واقع در ميدان خراسان رفت. خصوصيات فردي مرحوم برهان بر روي مهدوي كني تاثيرات زيادي داشت. در سال 1328 به قم عزيمت كرد و در محضر استادان برجسته علوم ديني و حوزوي نظير آیات عظام مجاهد، سلطاني، منتظري، بروجردي، گلپايگاني، محقق داماد، علامه طباطبايي، رفيعي قزويني و امام خميني ، درس آموخت.

بعد از فراگيري دروس حوزوي ، وي به تهران مراجعت كرد و در مسجد جليلي واقع در ميدان فردوسي ضمن برگزاري نماز جماعت به وعظ و تبليغ پرداخت. اين مكان بعدها از جمله مراكز فعال عليه رژيم شاهنشاهي شد. وي علاوه بر فعاليتهاي تبليغي در مسجد جليلي ،در مدرسه مروي نيز تدريس مي كرد. زمينه اقدامات سياسي مهدوي كني به حوادث بعد از كودتاي 28 مرداد بر مي گردد. او در آن زمان تحت تاثير مبارزات فدائيان اسلام و نواب صفوي و واحدي قرار داشت.

همچنين در آن دوره با توجه به گسترش فعاليت بهائيان در ايران ، مخالفتهاي مذهبيون با اقدامات آنان به اوج خود رسيد. مهدوي كني نيز جزو كساني بود كه در سفرهاي تبليغي خود بهائيان را به باد انتقاد گرفت. از جمله زماني كه به اردستان رفته بود و بر بالاي منبر عليه فرقه بهايي، اظهارات تندو تيزي داشت، توسط ماموران رژيم دستگير و مورد ضرب شتم قرار گرفت. خبر اين حادثه در حوزه علميه قم پيچيد و مرحوم آيت الله بروجردي به محض اطلاع ، از مقامات خواستار پيگيري شد و اين خواسته توسط دكتر اقبال وزير كشور وقت مورد رسيدگي قرار گرفت.1

از اوايل دهه چهل كه نهضت انقلابي مردم ايران به رهبري امام خميني آغاز شد، مهدوي كني هم كه در زمره شاگردان و ياران امام قرار داشت به جمع انقلابيون پيوست. عمده فعاليت وي در مسجد جليلي بود. او در اين مكان علاوه بر وعظ و تبليغ، جلسات خصوصي جهت جوانان براي آشنايي با مباني اقتصادي اسلامي برگزار مي كرد. اين اقدام با اين هدف صورت مي گرفت كه در مقابل گسترش روز افزون ايدئولوژي سوسياليسم و ماركسيسم در سطح جامعه بخصوص در بين طبقه روشنفكر و دانشجو، فرهنگ اسلامي بيش از گذشته مورد توجه و ترويج قرار گيرد. كم كم موضوعات مورد بحث در اين جلسات ابعاد ديگري يافت و مباحث سياسي نيز در آن مطرح مي شد و حتي برگزاري آن نيز به منازل شخصي نيز كشيده شد.

از اينجا بود كه ساواك نسبت به آن حساسيت پيدا كرد و بارها مهدوي كني را به خاطر طرح چنين مباحثي و برگزاري چنين جلساتي به مراكز امنيتي احضار كرد. از جمله نكات قابل توجه در مورد مسجد جليلي اين بود كه به خاطر مهدوي كني و اقدامات تبليغي او عليه رژيم شاه پاي بسياري از فعالان سياسي و مذهبي از جمله مرحوم بازرگان، طالقاني، سحابي و… به اين مكان باز شد و همين مسئله بر نگراني هاي ساواك از نحوه فعاليت و اقدامات انجام شده در مسجد جليلي افزود. به كرات اتفاق مي افتاد به مهدوي كني در خصوص مسايل ياد شده تذاكراتي داده مي شد اما وي دست از فعاليت خود برنمي داشت و به همين خاطر چهار بار به زندان افتاد و يك بار نيز به خارج از تهران تبعيد شد و مدتي را به اجبار در شهرستان بوكان گذراند. مهدوي كني علاوه بر اين با روحانيون مبارز نيز جلسات مكرري را داشت. چهره هاي شاخص اين گروه، آقایان هاشمي رفسنجاني، باهنر، بهشتي، امامي كاشاني و… بودند. اين همكاري شامل مسايل سياسي فرهنگي و بعضا اقتصادي در قالب كمك به خانواده هاي زندانيان سياسي بود. عموما اين عده براي بحث و گفت و گو پيرامون مسايل و موضوعات مهم به صورت هفتگي در منزل يكي از روحانيون جمع مي شدند و با اتخاذ تصميم در مورد يك موضوع به صورت مشترك براي انجام امور اقدام مي كردند. كم كم برگزاري جلسات، نظم و ترتيبي پيدا كرد و بسياري از افراد حاضر در اين جلسات براي پيشبرد نهضت به ايجاد تشكيلاتي نامنظم دست يازيدند.

با گسترش اقدامات فرهنگي رژيم شاهنشاهي و نفوذ فرهنگي غربي و بسط مباني ماركسيسم و جهان بيني هاي غير الهي و مادي نياز به يك حركت اصيل فرهنگي مبتني بر تعاليم اسلامي ضرورت پيدا كرد. از اين روي برخي از روحانيون به منظور معرفي راههاي شناخت اسلام اصيل، تحقيق و بررسي و تتبع پيرامون منابع و متون ديني را وجهه همت خود قرار دادند كه شهيد بهشتي، آيت الله موسوي اردبيلي، شهيد باهنر و مهدوي كني از جمله چهره هاي شاخص آن بودند. 2

به موازات اينكه بر فعاليت فرهنگي و سياسي روحانيون ياد شده افزوده مي شد، حساسيتهاي ساواك و ماموران امنيتي رژيم نيز بيشتر مي شد. بنابراين براي آگاهي يافتن از اقداماتشان بيش از گذشته، عملكرد آنان را تحت نظر داشت به طوريكه حجم عظيمي از پرونده هاي ساواك در مورد روحانيون را گزارش تشكيل جلسه افراد فوق و موضوعات مطروحه بين آنان تشكيل مي داد.

در اواسط سال 56 روحانيت به سمت و سوي ايجاد تشكيلات منظم تر سوق پيدا كرد و كمي بعد روحانيت مبارز تشكيل شد كه نقش محوري آن را مرحوم شهيد بهشتي به عهده داشت و شخصيتهاي ديگري نظير استاد مطهري، مفتح،باهنر، مهدوي كني،خسرو شاهي،عبدالمجيد ايرواني، هاشمي رفسنجاني، ناطق نوري، معاديخواه، شجوني، كروبي، غفاري و… از فعالين و گردانندگان اصلي آن بودند. 3

اين حركت سبب شد كه رخوتي كه بعد از تبعيد امام خمینی ، نهضت انقلابي را در بر گرفته بود از ميان رفت و شور هيجان ديگري در بين فعالان سياسي به خصوص روحانيون بروز كرد. به خصوص اينكه از اواسط سال 56 مبارزات مردمي به اوج خود رسيد. در همين سال بود كه شوراي مركزي جامعه روحانيت شكل گرفت. اين شورا بيشتر جلسات خود را در تجريش واقع در شمال تهران برگزار مي كرد و اعضاي اصلي آن عبارت بودند از مرحوم باهنر، موسوي اردبيلي، شهيد شاه آبادي، ملكي و مهدوي كني. كمي بعد، برخي از اعضا از جمله مهدوي كني و محلاتي تصميم گرفتند با توجه به اينكه مركز ثقل نهضت در جنوب تهران بود جامعه روحانيت جنوب تهران را ايجاد كنند. بر همين اساس اولين جلسه تشكيلات مذكور در منزل مرحوم نظام قمشه اي تشكيل شد و بعد از فوت وي شاخه جنوب جامعه روحانيت در منزل مرحوم محمد صادق اسلامي در محله سقاباشي تشكيل جلسه مي داد و در مورد تنظيم اعلاميه و بيانيه و برگزاري جلسات تصميم مي گرفت. براي اينكه بين شاخه شمال و جنوب جامعه روحانيت مبارز فاصله اي نيافتد و هر دو به تصميم گيري مشترك در خصوص مبارزات مردمي دست يازند ، رابطيني تعيين كردند كه عبارت بودند از شهيد محلاتي ، مهدوي كني ، عميد زنجاني ، موحدي كرماني ،ایرواني و حميدزاده .4

اعضاي جامعه روحانيت براي اينكه بر روي جريانهاي سياسي تاثيرگذاري بيشتري داشته باشند، اقدام به برقراري ارتباط با بسياري از فعالان سياسي و مخالف رژيم شاهنشاهي از جمله مجاهدين خلق كردند.

آنان در دوره مورد نظر، گرچه انحرافات اعضاي اين گروه را از مرامنامه و اساسنامه اوليه احساس كردند اما براي جلوگيري از انحراف و كژروي بيشتر ، زمينه ارتباط را با برخي از چهره هاي شاخص آن فراهم آوردند. اين مسئله از ساواك و ماموران امنيتي رژيم پنهان نماند و مدتي بعد در يك اقدام هماهنگ تعدادي از اعضاي جامعه روحانيت به همراه ديگر روحانيون موثر در نهضت انقلابي دستگير و روانه زندان شدند. در ميان دستگير شدگان نام افرادي چون طالقاني،منتظري،مهدوي كني، رباني شيرازي، انواري و هاشمي رفسنجاني به چشم مي خورد . 5
نامبردگان به همراه كروبي، موحدي ساوجي، شهيد عراقي و عسگر اولادي در بند شماره يك اوين زنداني شدند. 6

حضور اين عده در زندان باعث تمايز نيروهاي به اصطلاح خط امام با ساير گروه هاي سياسي شد. بسياري از دستگير شدگان كه بنا به دلايل سياسي بازداشت شده بودند تا آن موقع بيشتر تحت تاثير نيروهاي چپ زندان قرار داشتند به خصوص اينكه سازمان مجاهيدن خلق به دنبال تغيير و تحولات فراوان دست به يك انقلاب ايدئولوژيكي زد و به سمت و سوي فلسفه ماركسيسم گرايش پيدا كرد اما حضور عناصر شاخص نهضت مردمي و روحانيوني كه از خط امام در مبارزه و مخالفت با رژيم شاهنشاهي پيروي مي كردند، اين نظم و نسق را به هم زد و اين تفارق و تمايز وقتي به اوج خود رسيد كه روحانيون ياد شده در زندان حكم نجاست مجاهدين خلق را صادر كردند. اين حركت سياسي تا حدود زيادي جو زندان را به نفع مذهبيون تغيير داد.

در اواخر سال 56 با توجه به اوج گيري نهضت، شاه براي رهايي از بحران بوجود آمده دست به يك حركت تبليغي زد و از يك سو تحت فشار آمريكا فضاي باز سياسي اعلام كرد و از سويي ديگر با توجه به هشدارهاي سازمان عفو بين الملل ، دستور آزادي تعداد زيادي از زندانيان سياسي را صادر كرد.

به همين منظور در اطلاعيه اي كه در تاريخ 30/7/56 از سوي اداره دادرسي نيروهاي مسلح شاهشنشاهي صادر شد ، دستور آزادي 131 نفر از زندانيان كه به اتهام اقدام عليه امنيت كشور در بازداشت به سر مي بردند صادر شد. در ميان فهرست منتشر شده ، نام محمدرضا مهدوي كني به چشم مي خورد. 7

اين اقدامات هيچ نفع و ثمري را براي شاه نداشت . او روزهاي آخرين حكومت خود را سپري مي كرد و اين احساس نااميدي و يأس نه تنها در شاه بلكه در ساير دست اندركاران رژيم شاهنشاهي نيز ديده مي شد. به خصوص حوادث سرنوشت سازي كه در سال 57 بروز و ظهور پيدا كرد و باعث سرنگوني دولت هاي متعدد شد. نخست وزيراني كه خلق السلاعه ، زمام كار اداره كابينه و دولت را به دست مي گرفتند خود به اين نتيجه رسيده بودند كه ادامه كار، تلاشي بيهوده است .به همين خاطر بعد از تكاپويي بي حاصل به بهانه هاي مختلف از سمت خود استعفا مي دادند. نخست وزيري بختيار آخرين تير در تركش نظام سلطنت بود. شاه با اين انتخاب اميد داشت كه پيوندي با فعالان سياسي ملي گرا برقرار كند كه بي حاصل بود.

كم كم زمزمه ورود امام خمینی به ايران پيچيد و مبارزان سياسي در تدارك استقبال از وی برآمدند. در كميته اي كه به همين منظور شكل گرفت، مهدوي كني جزو‌ اعضاي اصلي بود .با ورود امام به ميهن و تشكيل كابينه موقت انقلاب ، گام هاي بلندي براي واژگوني نظام سلطنت و جايگزيني جمهوري اسلامي برداشته شد . بعد از پيروزي انقلاب و التهاب و شوري كه در بين انقلابيون وجود داشت، هر لحظه بيم آن مي رفت كه نتايج و ثمرات اين پيروزي به واسطه اقدامات نسنجيده گروه هاي سياسي بر باد رود . به همين منظور برخي از فعالان پيشنهاد تشكيل كميته اي را به منظور حفظ دستاوردهاي انقلاب به امام خميني ارايه دادند. ايشان هم طي حكمي مهدوي كني را مسؤول تشكيل كميته كرد. وي نيز بعد از دريافت حكم در ساختمان مجلس شوراي ملي سابق مستقر شد و مدتي بعد شوراي مركزي كميته انقلاب اسلامي با عضويت مهدوي كني، اسلامي، اصغر نوروزي و مرتضي الويري تشكيل شد.8

اين سمت، علاوه بر مسؤوليتي بود كه وي در شوراي انقلاب داشت. اين شورا كه وظيفه تقنيني داشت مدتي قبل از پيروزي انقلاب با پيشنهاد مرحوم مطهري و عضويت هاشمي رفسنجاني، موسوي اردبيلي، مهدوي كني، شهيد باهنر و بهشتي به وجود آمد و بعدها مرحوم طالقاني و آيت الله خامنه اي نيز به جمع اعضا اضافه شدند.

اين مسأله نشان از اعتماد امام نسبت به مهدوي كني داشت. روحانيت بعد از پيروزي انقلاب براي ايجاد تشكلي فراگير اقدام كرد و مقدمات تشكيل حزب جمهوري اسلامي را فراهم آورد و از بسياري از روحانيون، براي عضويت در آن، دعوت به عمل آورد. اما مهدوي كني از پذيرش آن خودداري كرد. وي اعتقاد داشت كه روحانيت پدر معنوي ملت است و محدود شدن اقدامات روحانيون به فعاليت هاي حزبي باعث فاصله گرفتن مردم از روحانيت مي شود. 9

وي بيشتر وقت خود را مصروف سر و سامان دادن به كميته هاي انقلاب كرده بود،‌در آن زمان نيروهاي مسلح مختلفي مسؤوليت حفاظت از امنيت شهرها را به عهده داشتند به طوري كه برابر با آمار، حدود هزار و پانصد كميته در سطح شهر تهران مستقر بودند. اما مهدوي کنی با محدود كردن آنان، 14 كميته اصلي را تشكيل داد.

نكته قابل توجه در اين تقسيم بندي اين بود كه در رأس هر يك از اين كميته هاي چهارده گانه يكي از اعضاي جامعه روحانيت مبارز قرار داشت.10

گرچه برابر با آيين نامه، هدف از تشكيل كميته، حفظ انتظامات و امنيت كشور و تأييد دولت قانوني ياد شده بود، اما بي نظمي و آشفتگي امور عملا به اصطكاك بين عملكرد كميته ها و دست اندركاران اجرايي كشور انجاميد و اين نارضايتي دولت موقت را در پي داشت. البته حضور كميته هاي انقلاب اسلامي تا حدود زيادي به حفظ دستاوردهاي انقلاب كمك كرد و نتيجه تلاش اين نهاد و ساير مراكز انقلابي بود كه نظام جمهوري اسلامي استقرار و تثبيت پيدا كرد اما شتابي كه در به عضويت گرفتن نيروهاي مورد نياز در واحدهاي كميته هاي انقلاب وجود داشت، سبب شد عده اي از عناصر ناسالم نيز وارد اين نهاد انقلابي شوند و به منظور تسويه حساب هاي شخصي ، اقدامات ايذايي عليه افراد خاص انجام دهند و حتا در مواردی دست به چپاول اموال مردم بزنند.

از سويي ديگر شور و التهاب انقلابي برخي از نيروهاي كميته نيز به برخوردهاي تند عليه برخي از وابستگان رژيم گذشته انجاميد. اين عوامل سبب شد كه بنا به دستور اكيد امام خميني مسؤولين جهت تصفيه و پاكسازي كميته هاي انقلاب اسلامي از افراد ناباب و بدون صلاحيت دست به كار شوند. (كيهان 27/1/58).

اما اين اقدامات نيز از اختلافات موجود بين دولت و كميته انقلاب اسلامي نكاست و عده اي زمزمه انحلال اين نهاد را سر دادند كه هر بار با حمايت قاطع امام خميني از ضرورت وجود كميته هاي انقلاب به اين تلاش ها خاتمه داده مي شد. به هر صورت، براي جلوگيري از اختلاف بيشتر ، تصميم گرفته شد كه كميته هاي انقلاب و سپاه پاسداران همكاري نزديكي با وزارت كشور داشته باشند و در پي ادغام شوراي انقلاب و دولت موقت. مهدوي كني عهده دار معاونت امور كميته ها در وزارت كشور شد. (كيهان 30/4/58)

اين حركت گرچه باعث نظم و سامان گرفتن بيشتر امور شد اما از فشار مشكلات نكاست. در شهرهاي مختلف بين نيروهاي كميته درگيري بود به خصوص در آذربايجان كه برخي از آنان حاميان آيت الله شريعتمداري بودند (كيهان 21/5/58) .

در اصفهان هم كه به خاطر برخي از مسايل، دادستاني انقلاب اسلامي شهر ، حكم انحلال و خلع سلاح كميته ها را صادر كرده بود. اين مسأله نارضايتي مهدوي كني و سفر او به اصفهان را در پي داشت .وي اقدام دادستاني در انحلال كميته انقلاب اسلامي اصفهان را حركتي عجولانه خواند. مهدوي مدت كوتاهي به عنوان وزير كشور به انجام وظيفه مشغول بود.

يكي از اتفاقات مهم دوران تصدي مهدوي‌كني در كميته انقلاب اسلامي، تسخير سفارت آمريكا توسط دانشجويان موسوم به پيرو خط امام بود. اين اقدام خام كه عمدا بدون اطلاع قبلی امام خمینی صورت گرفت با بازتاب‌هاي فراوان داخلي و خارجي روبرو شد. این حرکت زیانبار در ميان انقلابيون و مسئولان نظام جمهوري اسلامي ايران هواداران زيادي داشت البته در ميان انقلابيون كساني بودند كه با اصل حركت داشجويان به مخالفت پرداختند. محمد‌رضا مهدوي كني يكي از اين افراد بود و به اظهار نظر در اين زمينه پرداخت. وي گفت:

«من حالا آنچه كه اعتقاد خودم است، مي‌خواهم عرض بكنم. ابا ندارم از گفتن اعتقاد خودم، منهاي دستور امام(ره) كه معتبر براي ما بود آنچه كه اول من قبل از دستور امام، خودم اعتقاد داشتم ، منهاي جنبه كميته‌چي بودن و مسئوليت كميته و مسئوليت امنيت و انتخابات كشور، خود من اين حركت را نمي‌پسنديدم كه به سفارتخانه‌ها، بخصوص سفارت آمريكا حمله بكنيم. من اين را مضر مي‌ديدم. براي اينكه اول از نظر قوانين بين‌المللي، خوب، ريختن توي سفارت، حالا ما ولو مي‌گوييم لانه جاسوسي است، درست است ولي در دنيا اينها را نمي‌خرند . بالاخره همه سفارتخانه‌ها شايد لانه جاسوسي باشند. اصلا قاعده سفارتها اين است كه از اين كارها بكنند. اين يكي از كارهاي سفارتها همين است. حالا عده‌اي بيشتر عده‌اي كمتر... هر سفارتي در هر كشوري كه هست كارش همين است كه به نفع كشور خودش كارهايي بكند. حالا گاهي به ضرر ايران مي‌شود و گاهي هم نمي‌شود و خوب اين هم يك سفارتي بوده. منتهي خوب اين سفارت با آن سوابق فكري كه در خاطره‌هاي ما داشته و كارهايي كه آمريكاييها در زمان شاه كرده بودند. ولي من باز هم مي‌گفتم بالاخره اين سفارت است يا بايد ما قطع رابطه مي‌كرديم و اصلا سفارت را برمي‌چيديم. ولي ما آن وقت قطع رابطه نكرده بوديم. بنايمان اين نبود كه با آمريكا قطع رابطه كنيم و به قول خود امام، رابطه را آنها قطع كردند ...اصل كار از نظر من پسنديده نبود. از نظر جو بين‌المللي پسنديده نبود».

در اول اسفند 58 نيز به موجب حكم امام خميني وي به عنوان يكي از فقهاي شوراي نگهبان قانون اساسي انتخاب شد. اين انتخاب مجددا در تاريخ 21/12/60 نيز تكرار شد. 11

در آستانه برگزاري انتخابات اولين دوره رياست جمهوري، نيروهاي سياسي به منظور انتخاب فرد مورد نظر خود وارد عرصه رقابت شدند. حزب جمهوري از جلال الدين فارسي حمايت مي كرد اما جامعه روحانيت مبارز كه در آن زمان با حزب جمهوري اسلامي بر سر مسايلي اختلاف پيدا كرده بود از نامزدي ابوالحسن بني صدر حمايت كرد. در اين ميان مهدوي كني نسبت به اين انتخاب نظر خوشي نداشت و به حسن حبيبي ديگر نامزد انتخاباتي تمايل داشت و او را براي رياست جمهوري فرد صالحي مي دانست . با اين وصف نظر او در اقليت قرار داشت و البته مخالفت هاي خود با بني صدر را چندان بروز نمي داد. 12

با پيروزي بني صدر در انتخابات، اختلاف حزب جمهوري با وي وارد زاويه ديگري شد و بر سر انتخابات مجلس شوراي اسلامي و انتخاب نخست وزير چالش هاي فراواني بین دو طرف به وجود آمد. در اين ميان جامعه روحانيت مبارز تهران نقش ميانجي را به عهده داشت و جلساتي را براي رفع اختلاف و ايجاد تفاهم و وحدت بين مسؤولين كشور برگزار كرد و افرادي نظير مهدوي كني، مرحوم ملكي و مولايي را به عنوان هيأت ناظر براي رسيدگي به مسايل مورد اختلاف بين رييس جمهور و مجلس برگزید.13

اما اين اقدامات راه به جايي نبرد و در نهايت بعد از وقوع جريان 14 اسفند كه منجر به درگيري بين هوادارن رييس جمهور و مخالفان او در دانشگاه تهران شد، هيأت حل اختلافي از سوي امام تعيين شد كه مهدوي كني و شيخ شهاب الدين اشراقي و شيخ محمد يزدي اعضاي آن بود. مهدوي كني در اين هيأت به عنوان نماينده امام انتخاب شد. 14

بعد از بحث و بررسي فراوان بر اساس نظر هيأت ، موارد تخلف رييس جمهوري از وظايف قانونيش اعلام شد. 15
بعد از عزل بني صدر از رياست جمهوري و برگزاري انتخابات دومين دوره رياست جمهوري، شهيد محمدعلي رجايي با انتخاب مرحوم باهنر زمام اداره كابينه را به وي سپرد. اما با انفجار دفتر نخست وزيري و شهادت رييس جمهور و نخست وزير، كشور در شرايط حساس و بحراني قرار گرفت. در چنين وضعيتي مهدوي كني پيشنهاد دوستان خود را براي اداره كشور پذيرفت و دولت موقت را تشكيل داد. اين كابينه تا زمان برگزاري انتخابات سومين دوره رياست جمهوري بر سر كار بود و بعد از انتخاب آيت الله خامنه اي به عنوان رييس جمهور و ميرحسين موسوي به عنوان نخست وزير، مهدوي كني بيشتر توجه خود را معطوف به فعاليت كميته انقلاب اسلامي كرد .اما بعدها با ناطق نوري وزير كشور جديد، در خصوص نحوه اداره كميته انقلاب و واگذاري آن به وزارت كشور اختلاف پيدا كرد و در نهايت مجبور به استعفا شد. 16

ميرحسين موسوي و اعضاي كابينه وی نگاهي خاص به اقتصاد فرهنگ و سياست داشتند و در اين زمينه با طيف راست كه مهدوي كني نيز جزو منتسبان به آن بود مخالف بودند. به خصوص اينكه در خصوص مسايل اقتصادي با توجه به شرايط جنگي معتقد به كنترل بيشتر دولت بر فعاليت هاي خصوصي شركت ها و نهادهاي اقتصادي بودند. اين مسأله باعث بروز اختلاف شديد با ديگر مسؤولين كه در خصوص تهيه و اجراي قوانين متكي به احكام شرعي بودند، شد.

اين اختلافات زماني به اوج خود رسيد كه شوراي نگهبان در مورد لوايح دولت يا مصوبات مجلس اظهارنظري مغاير با تصميم گيري اين دو نهاد اجرايي و تقنيني داشت. در اين ميان مهدوي كني كه چهره شاخص جناح راست و جامعه روحانيت مبارز بود از مخالفان جدي سياست هاي اقتصادي دولت در شوراي نگهبان بود. با اين وصف از سوي امام مأمور حل اختلاف روحانيون بر سر مسايل اقتصادي شد. 17
در دومين دوره رياست جمهوري آيت الله خامنه اي، عده زيادي از طيف راست و منسوبان آنان در مجلس، پيشنهاد نخست وزيري مهدوي كني را مطرح كردند كه با ارسال نامه شماري از نمايندگان خطاب به امام كه درخواست تمديد دوره نخست وزير ميرحسين موسوي را داشتند اين پيشنهاد عملي نشد.

جريان راست به منظور رقابت با طيف چپ تدارك وسيعي را براي انتخابات چهارمين دوره مجلس شوراي اسلامي انديشيد. به همين منظور اعضاي اين جريان درصدد برآمدند به سمت و سوي ايجاد تشكلات حزبي پيش روند و دامنه فعاليت جامعه روحانيت مبارز را به خارج از شهر تهران گسترش دهند. اين مسأله مخالفت مهدوي كني را در پي داشت اما جامعه روحانيت مبارز گروههاي همسو تصميم خود را براي عملي كردن اين هدف گرفته بودند. در نهايت ، اين مسأله باعث استعفاي مهدوي كني از دبيركلي جامعه روحانيت مبارز شد. 18

وقوع اين رخداد باعث بروز اين حدس و گمان شد كه مهدوي کنی از اين پس خط مشي و سير فعاليت هاي سياسي خود را از جناح راست جدا مي كند و يا اينكه حداقل در برخورد با مسايل و موضوعات مهم كشور، در اعتكاف سياسي به سر خواهد برد اما اين اتفاق نيفتاد. او در جريان برگزاري انتخابات هفتمين دوره رياست جمهوري از نامزد پيشنهادي جناح راست يعني ناطق نوري حمايت كرد. اين مسأله از اين حيث جالب توجه بود كه سوابق نشان مي داد كه اختلافات زيادي بين اين دو وجود دارد، به خصوص در مورد نحوه اداره كميته ها و بسط فعاليت جامعه روحانيت مبارز در ساير شهرستان ها و…

مهدوي نه تنها از ناطق نوري دفاع كرد بلكه به واسطه حمايت گروه هاي مختلف از سيد محمد خاتمي، "خطر تكرار تجربه تلخ مشروطيت و نفوذ ليبراليسم " را در اجتماعات مختلف گوشزد نمود. او حتي گام را نيز از اين فراتر نهاد و ساده لوحانه با بيان قاطع اعلام كرد كه مقام معظم رهبري براي انتخاب رييس جمهور به علي اكبر ناطق نوري نظر دارد. مسايلي از اين دست، البته باعث رنجش ها و كدورت هايي نيز شد.

بعد از انتخابات سال 76، مهدوي كني بيشتر به فكر اداره دانشگاه امام صادق (ع) و توليت مدرسه مروي بوده است. گرچه در برخي از مواقع، متناسب با شرايط روز در مورد مسايل مهم سياسي به اظهارنظر مي پردازد و در مورد اقدامات انجام شده توسط برخي از متوليان و دست اندركاران اجرايي كه عموما منتسب به جريان دوم خرداد و اصلاح طلبان هستند، انتقادات تند و تيزي دارد. اما اين مسأله به ندرت اتفاق مي افتد.

تجربه و سوابق تاريخي نشان مي دهدكه وي به رغم اختلافاتي كه ممكن است با بعضي از شخصيت ها و افراد به لحاظ سياسي داشته باشد اما در بسياري از مواقع مي تواند طرف مشورت مناسبي براي حل اختلاف قرار گيرد.

نحوه تعامل او با برخي از عناصر ملي ـ مذهبي نظير مرحوم بازرگان و برخورد او با بني صدر و اعوان و انصارش نشان مي دهد كه در مجموع فرد معتدل و منصفي است و از تشديد اختلافات تا حدود زيادي پرهيز مي كند. گرچه حوادث سال هاي اخير و نوع برخورد او با اصلاح طلبان تا حدود زيادي اين ذهنيت را تحت الشعاع قرار مي دهد ، چون ادبيات گفتاري وي در اين مقطع با سوابق و عملكرد وي در برخورد با مخالفان فكري اش فاصله زيادي دارد.

در حال حاضر، وي بعد از مدتي ، گويا دوباره براي حضور مجدد و موثر در عرصه سياست بر سر ذوق آمده و قصد دارد به صورت پررنگ تري در معادلات سياسي ، نقش ايفا كند. نامزدي او براي انتخابات مياندوره‌اي مجلس خبرگان بعد از دوره‌اي غيبت، شاهدي بر اين مدعا است.

البته اين اعلام حضور، از گمانه‌زني‌هاي سياسي و جناجي فارغ نبوده است. برخي بر اين باورند كه حضور وي مي‌تواند موقعيت هاشمي رفسنجاني را بر كرسي رياست مجلس خبرگان تعضيف كند.

اين تحليل كه به باور خوشبينانه ی جريان هوادار محمود احمدي‌نژاد بر‌مي‌گردد ، اميد‌هاي زيادي را در دل منتقدان رئيس مجمع تشخيص مصلحت زنده كرده اما در عين حال تفسيري ديگري نيز از سوي طرفداران هاشمي رفسنجاني مطرح ارائه شده است. اینان اما می گویند که حضور مهدوي‌كني در مجلس خبرگان، به ايجاد فضايي آرام و معتدل در اين مجلس سرنوشت ساز کمک می کند.
- فتاح غلامي

-------------------------
1- ماهنامه شاهد 15/7/60
2- او به تنهايي يك امت بود، واحد فرهنگي بنياد شهيد، ص 17
3- سياستمداران اهل فيضيه، علي دارابي،ص143و144
4- خاطرات عميد زنجاني، انتشارات مركز اسناد انقلاب اسلامي ص 243و244
5- هاشمي،دوران مبارزه ،جلد اول ص 295
6- هاشمي و انقلاب ، مسعود رضوي انتشارات همشهري ص 503
7- روز شمار انقلاب اسلامي، دفتر ادبيات انقلاب اسلامي حوزه هنري، ج 2، ص 107
8- هاشمي رفسنجاني، دوران مبارزه، ج اول، به نقل از روزنامه اطلاعات، 31/4/59
9- (سياستمداران اهل فيضيه، علي دارابي، ص 104 و 105)
10- كيهان 5/7/58
11-صحیفه نور، ج 16، ص 101
12- خاطرات عباسعلي عميد زنجاني، ص 254 و 259
13- سياستمداران اهل فيضيه، علي دارابي، ص 152 و 153
14- صحيفه نور، ج 14، ص 248
15-خاطرات آيت الله محمد يزدي، انتشارات مركز استاد انقلاب اسلامي، ص 506
16- خاطرات هاشمي رفسنجاني در سال 61، ص 163
17- خاطرات هاشمي رفسنجاني،‌سال 61، ص 423
18- خاطرات عميد زنجاني، ص 268 و 269

ارسال نظرات
خط داغ