انتقاد معاون سابق وزارت علوم از رویه ارزیابی رتبه علمی کشور
تکرار یک اشتباه محض در وزارت علوم
چندی پیش تازهترین آمار مؤسسه اطلاعات علمی (ISI) منتشر شد و با اعلام اینکه شمار مستندات علمی ایران به نههزاروشصتوپنج مستند رسیده، بیان شد که رتبه علمی ایران از نظر میزان کل تولیدات علمی نمایهشده با هفت پله صعود نسبت به سال 2006 به 30 ارتقاء یافت و شمار مستندات محققان ایرانی نیز با 45 عنوان افزایش به 93 مقاله رسید. همین دیروز هم یک بار دیگر، مسئولان وزارت علوم این مسئله را بهعنوان آمار افتخارآمیز و بیانکننده پیشرفت چشمگیر کشور در این زمینه، مطرح کردند. خبرگزاری ایسنا، در این باره مصاحبه جالبی با دکتر منصوری، معاون قبلی پژوهشی وزارت علوم انجام دادهاست که در اینجا آن را میخوانید:
دكتر منصوري با تاكيد بر اين كه آمار مقالات و مستندات علمي تنها يكي از شاخصهاي ارزيابي وضعيت و رتبه علمي كشور بوده و نميتوان به صرف رشد مقالات نمايه شده در سالهاي اخير مدعي كسب رتبههاي برتر علمي در رشتههاي مختلف شد، اظهار داشت: كسب رتبههاي برتر علمي جهان مستلزم مشاركت فعال دانشمندان ايراني در دهها طرح علمي بزرگ بينالمللي است كه با همكاري كشورهاي مختلف جهان از جمله برخي كشورهاي منطقه در حال اجراست.
دكتر رضا منصوري، استاد فيزيك دانشگاه صنعتي شريف و عضو شوراي پنج نفره «فرهنگستان علوم جهان سوم» با ابراز خرسندي از توجه روزافزون دانشگاهها به رشد توليدات و مقالات علمي و رويكردهاي مثبت ايجاد شده در اين زمينه اظهار داشت: گرايش فزاينده دانشگاهها به افزايش آمار توليدات علمي بينالمللي روند اميدبخشي است و مطمئنا دانشگاهيان به خوبي تشخيص ميدهند كه با چه ديدي بايد به ISI توجه كرده و به چه نقدهايي در اين زمينه دقت كنند.
او در عين حال به برخي برخوردهاي افراطي در مبنا قرار دادن ISI اشاره و اظهاركرد: اين كه با مبنا قرار دادن تنها يك شاخص مثلا وضعيت مستندات علمي نمايه شده در ISI مدعي كسب رتبه علمي برتر منطقه باشيم اشتباه محض است؛ چرا كه ارزيابي علمي توليدات و جايگاه علمي و فنآوري كشور مستلزم بهرهگيري از مجموعهاي از شاخصها است. كما اين كه سابقا در معاونت پژوهشي وزارت علوم، 16 شاخص مختلف را براي سنجش ميزان توليدات علم كشور و تعيين جايگاه علمي و فنآوري ايران در نظر گرفته بوديم كه مقالات بينالمللي يكي از آنها بود.
معاون پژوهشي وزير سابق علوم تصريح كرد: يكي از شاخصهاي ديگري كه در ارزيابي وضعيت علمي كشور بايد مورد توجه قرار گيرد، ميزان مشاركت در پروژههاي بزرگ علمي بينالمللي است. در طول پنج، شش سال گذشته تنها سه پروژه داشتهايم كه نه تنها تعداد آنها را افزايش ندادهايم، بلكه بخشي از آنها به دليل عدم پيگيري وزارت علوم متوقف شده است. وقتي ارتباطات علمي ما با دنيا چنين وضعيتي دارد، چطور ميتوانيم ادعاي كسب رتبههاي علمي برتر دنيا را داشته باشيم؟
عضو هيات علمي دانشكده فيزيك دانشگاه صنعتي شريف در خصوص بحث الحاق ISC (پايگاه استنادي علوم ايران و جهان اسلام) به ISI و افزايش چشمگير آمار مقالات بينالمللي ايران با امضاي تفاهمنامه با مسوولان ISI خاطر نشان كرد: موسسه اطلاعات علمي (ISI) براي پذيرفتن مقالات، تك تك مجلات را بررسي و امتيازبندي ميكند؛ لذا در صورت آغاز فرايند مذاكره ISC با ISI پيوستن به آن حداقل 10 تا 20 سال طول ميكشد و در صورت عقد قرارداد هم، تمامي مجلات مورد بررسي قرار ميگيرد؛ لذا اتفاق خاصي نميافتد.
اگر رشد علمي به افزايش تعداد مقالات بود كه با مقداري خرج كردن، در يك چشم به هم زدن ممكن ميشد. اين طور نيست كه اگر فرضا تعداد مقالات ما از هفت هزار مقاله به 70 هزار مقاله افزايش پيدا كند، كشور به پيشرفت علمي برسد و توجه دنيا را برانگيزد چون شاخصهاي ديگر را هم ميشناسند و به صرف افزايش در اين شاخص اهميت نميدهند. ما در حال حاضر در بديهيترين مسائل علمي كه مشاركت در پروژههاي علمي است ضعف داريم و از شش سال پيش كه دو، سه پروژه علمي بينالمللي را آغاز كردهايم نه تنها آنها را افزايش ندادهايم؛ بلكه بخشي از آنها را تعطيل كردهايم همچنان كه قسمتي از ارتباطات ما با «سرن» سال گذشته به دليل عدم پيگيري وزارت علوم متوقف شد و همكاري ما با «سزامي» هم رو به تعطيلي ميرود.
دكتر منصوري در ادامه در پاسخ به اين سوال كه با توجه به شاخصهاي متنوع موجود در ارزيابي وضعيت علمي كشورها، ايران از اين لحاظ از چه جايگاهي در منطقه برخوردار است، اظهار كرد: ابتدا بايد منطقه را به درستي تعريف كرد كه دقيقا چه كشورهايي جزو آن هستند و البته كسب رتبه دوم در منطقه هم اتفاق جديدي نيست و يكي، دو دهه است كه مقام دوم منطقه را در اختيار داريم چون غير از ايران و تركيه بقيه كشورهاي كوچكي هستند. البته كسب رتبه اول منطقه كه در سند چشمانداز هدفگذاري شده، هدف خوبي است ولي بايد توجه داشت كه رقيب سرسختي مثل تركيه داريم كه به سرعت بودجه پژوهشياش را افزايش ميدهد و از پاكستان هم نبايد به صرف پايين بودن مقالاتش غافل شد چون در برخي زمينهها بسيار قوي تر از ما عمل ميكند.