«کن» از «سینمای ایران» چه می خواهد؟
فرارو- فستیوال کن یکی از بزرگترین رویدادهای سینمایی جهان به حساب میآید که گرایش به سبک و سیاق خاصی از سینما دارد و همین باعث شده تا برخی یک سلیقه و منش خاص برای این فستیوال در نظر بگیرند و درست یا غلط، به نوعی این جشنواره را به سرمشقدهی متهم کنند.
از همین امروز (11 اردیبهشت) ده روز دیگر مانده تا شصت و چهارمین فستیوال فیلم کن آغاز شود و اول خرداد اختتامیهاش برگزار شود بی آنکه خبری از سینمای ایران باشد. سینمای ایران جز بازار کن که حضور هر فیلمی با هر کیفیتی و کمیتی در آن آزاد است، نمایندهای ندارد.
نزدیک به هفتاد سال از نخستین دعوت رسمی فستیوال کن از سینمای ایران میگذرد، نشان به آن نشان که نامهای در موزه سینما در معرض دید عموم گذاشته شده که اشارهای به دعوتنامهای از سوی سفارت فرانسه است که ایران را برای شرکت در این رویداد سینمایی دعوت میکند و به همین منظور وزیر امور خارجه وقت به نخستوزیری نامه مینویسد تا کسب رخصت کند که پاسخ نخست وزیر وقت در همان نامه مذکور چنین است: «نظر این وزارتخانه این است که با وسایل امروزی، شرکت دولت ایران مناسب نیست و اگر پوزشی خواسته شود بهتر است.»
اين اولين بار نيست که در سالهای اخير این جشنواره بدون حضور فيلمی از سينمای ايران برگزار میشود و به نظر میرسد بانیان این رویداد سینمایی از سینمای ایران چشمپوشیدهاند و سینمای ایران انتظاراتشان را برآورده نکرده است.
میگویند فرانسوی ها و مخصوصا اصحاب و اهالی «کایه دو سینما» گرایش زیادی به کشف و استخراج سینمای کشورهای مهجور داشته و دارند تا موج نوی سینما را بر خلاف منش سنتگرای اعضای آکادمی اسکار، تر و تازه نگه دارند و به قابلیتهای سینما بیفزایند.
نمونهاش فیلمهای ایرانی که تا کنون در بخشهای اصلی و جنبی این رویداد بزرگ سینمایی حضور داشتهاند که قریب به اتفاق تمام آنها تمایل به نوعی سینمای نامتعارف و متفاوت داشتهاند.
همین انتخابهای نامتعارف جشنواره کن گاهی واکنشهای از طرف مدیران سینمایی و برخی سینماگران وطنی را در پی داشته است که آن را به حساب شیطنت و سیاسیکاری مسئولان برگزاری جشنواره گذاشته و معتقدند این جشنواره با گزینش فیلمهای خاص در صدد ارائه تصویری خاص از ایران است.
مثلا دو سال پیش، وقتی این فستیوال به یک فیلم که بدون پروانه ساخت و به شکلی زیرزمینی تولید شده بود توجه کرد، در ایران واکنشهای را به دنبال داشت.
همان روزها سجادپور به عنوان دبیر هيئت اسلامي هنرمندان به فارس گفت: «بادسنج جشنواره كن مدتهاست كه از نظر هنري به هيچ سويي نميرود و تنها بادهاي سياسي آن را تكان ميدهد. به همين خاطر نبايد زياد به اين فكر كنيم چرا فيلم بهمن قبادي به جشنواره كن رفته است.»
جمال شورجه هم گفته بود: «ما چه بپسنديم و چه نپسنديم جشنواره فيلم كن جشنوارهاي سياسي است و مطابق سياستها و رويكرد خود آثار را انتخاب و در بخشهاي مختلف قرار ميدهد.»
این تهیهکننده و کارگردان با اشاره به فیلمهای که به اصطلاح فیلمهای جشنوارهای معروفند گفته بود: «برخي از فيلمسازان، سياهنمايي در فيلمها و به تصوير كشيدن بيغولهها و مخروبه ترين نقاط ايران را دستمايه سوژه و موضوع داستان قرار ميدادند و همين آثار مورد توجه جشنوارههاي خارجي قرار ميگرفت.»
فرج اله سلحشور هم معتقد است: «اين مسئله و علاقه فيلم سازان به ساخت فيلم و شركت در جشنواره هاي خارجي بسيار طبيعي است، چون اين فيلم سازان در ايران توانايي جذب مخاطب را با ساخت فيلم هاي نزديك به اعتقادات مردم ندارند.»
این كارگردان ارزشی که به اظهار نظرات تند و صریح مشهور است سال گذشته به باشگاه خبرنگاران گفته بود: «تا به امروز حضور در جشنواره هاي خارجي، جز سياه نمايي، هيچ آبرو و احترامي را براي سينماي ايران نخريده است.»
چند سال پیش وقتی سینمای ایران نمایندهای در جشنواره کن نداشت، مسعود فراستي از این وضعیت ابراز خرسندي كرد و گفت: «خيلي خوشحالم كه هيچ فيلمي در اين جشنواره پذيرفته نشد چون اين اتفاق باعث مي شود فيلمسازان ما براي خودشان و مردم خودشان فيلم بسازند.»
این منتقد سینمایی که پایهی ثابت برنامهی «هفت» است و گاهی حرفهایش برای این برنامهی سینمایی سیما دردسر ایجاد میکند، با بیان اینکه اين اتفاق، سينماي ايران را از شر جشنوارههاي بي معني و بي اثر خلاص ميكند، به فارس گفته بود: «هدف جشنوارههاي خارجي خط دادن به فيلمسازان ماست.اينكه فيلمسازان ما با موضوع فقر و بيچارگي در ايران فيلم بسازند.اخيرا هر فيلمي كه در جشنواره ها حضور داشته در همين وادي بوده است.»
حتی عزتاله ضرغامی، هم گفته بود: «من هميشه به جشنوارههاي جهاني بدبين هستم البته استثنائاتي هم وجود دارد. ولي هميشه جشنوارههاي خارجي دنبال چيزهايي هستند كه خودشان ميخواهند.»