«غرب» و «معماي جهاني شدن»
نویسنده: کلود ایمبرت
فرارو- معماي بزرگ جهاني شدن بي شباهت به سرگرداني و غرق شدن در امواج خروشان دريا نيست. در صورتي كه بازار جهاني از كنترل و نظارت خارج شود، ما شكست خواهيم خورد و طوفاني از هرج ومرج مالي ما را در بر خواهد گرفت.
به گزارش سرویس بین الملل فرارو؛ ما در برابر هجوم اطلاعات و آمار و ارقام، گيج و سردرگم شده ايم، در دنيايي با 6.8 ميليارد جمعيت و 4.5 ميليارد ايستگاه راديويي، 3.5 ميليارد رسانه تلويزيون، 2.5 ميليارد تلفن همراه، و 2 ميليارد كامپيوتر كه به طور وسيعي در اختيار كاربران حرفه اي و غير حرفه اي( آگاه و نا آگاه) قرار گرفته است. چه كساني در چنين شرايطي مي توانند جو فكري جهاني (افكارعمومي جهان) را تغيير دهد؟
در آغاز فراگیر شدن تکنولوژی صدا و تصویر (رسانه)، روشن فكران نو گرا جهاني شدن را پديده اي معرفي كردند كه مي تواند در خدمت گفتگو و به دنبال آن در خدمت ایجاد آگاهي مشترک جهان وطنی قرار گیرد.
اما اين انگاره نتوانست مورد قبول همگان واقع شود، چرا كه جهانی شدن اطلاعات از طریق تکنولوژیهای رسانه ای، بیشتر اختلافات را برجسته می ساخت و موجب بر انگيختن «احساس و هويت متفاوت بودن» در میان آن دسته از مردمی شد كه مذهب، آيين و گذشته تاريخي ناهمسانی با یکدیگر داشتند.
شاید وقوع فجایعی چون حادثه (نشت) راکتورهای هسته ای در ژاپن، و رسانه ای شدن آن، احساس همدلی مشترکی را در میان انسانهی متعلق به تمدنهای مختلف برانگیزد اما شکاف بین فقرا و ثروتمندان در جهان مدرن مانع از ایجاد احساس مشترک بین همه انسانها می شود. و البته نباید فراموش کرد که این شکافها، انزوا آفرین و در گذشته عامل جنگها و خونریزیهای بسیاری بوده اند.
و اكنون غرب آرزو دارد كه با جهاني شدن، ايده هايش را و يا حداقل جهان شمول بودن حقوق بشر را به تاييد برساند چرا كه در صورت محقق نشدن این مهم، ارزشهایش تنها در حد شبهي فريبنده باقی خواهد ماند.
اگر كمي دقيق تر نگاه كنيم می بينيم كه تلاش غرب برای تجویز ارزشهایش به چين، به عنوان يك قدرت نوظهور، نه تنها كارساز نبوده است كه حتي با مقاومتي آشكار این کشور مواجه شده. آيا چين به تنهايي و به صورت مستقل،در برابر آرمانهای بلند پروازانه غرب مقاومت می کند؟ یا اینکه «ارابه تاريخ» بی مهابا مي تازد و با خود دموكراسي را برای همه ارمغان خواهد برد؟ چه كسي مي داند؟
و اما خیزشهای جهان عرب برعليه استبداد، قبل از هر چيز به خاطر عموميت يافتن اختيارات و قوانين مستبدانه است. به طور حتم جهاني شدن لااقل درآينده اي نزديك نمي تواند يك نظام دموكراتيك را با خود به ارمغان بياورد، جهاني شدن تنها مي تواند نشان دهد كه بذرهای آزادي روي زمين سخت استبداد پاشيده شده است. اما در چنين شرايطي جهانی شدن اطلاعات نه در خدمت ايجاد «رابطه» و «مصالحه»، كه در بعد وسيعي، در خدمت طغیان و خشونت خواهد بود.
در غرب و شرق عالم، به صورت شبانه روز، گيرنده هاي ماهواره و اينترنت، چشم اندازی از برتری اقتصادی دولتهای غربی و چرخش قدرت در درون این سیستمهای سیاسی را نشان می دهند، سیستمهایی که بر تابعیت از «قوانین اساسی» پایه گذاری شده اند. اين چشم انداز به تنهایی تصویری ارائه نموده که دولتهای عرب در برابر آن بي كفايت و دیکتاتور به نظر می رسند.
اکنون بذرهای آزادی در تونس، مصر، لیبی، عربستان و... پاشیده شده و دیگر از دست هیچ کس کاری برنمی آید.
در حقیقت، ابزار رسانه با در اختيار داشتن زبان سحرآمیز خاص خود، از توانايي ويژه اي در القاء مفاهيم، چه خوب و چه بد، برخوردار است. از يك سو در ذهن ما آرزوها و اميدهاي رؤيايي از این دست که؛ جهانی شدن اطلاعات باعث همگرایی و نزدیکی بیشتر فرهنگها به یکدیگر می شود می سازد، و از سوي ديگر همین رسانه قادر است با انتشار تصاویر و اخبار مربوط به اقدام یک کشیش متعصب امریکایی برای سوزاندن قرآن، در آن سوي درياي اتلانتيك، اعتراضهای خونینی را در خاورميانه برانگیزد.
رسانه ها به خوبي از «زمان» به نفع خود استفاده مي كنند و در نهايت با تحریک مخاطبین خود، حرکات انقلابی و مداخله جویانه به راه می اندازند. رسانه ها با پوشش سيل آسای اخبار مربوط به رخدادها و حوادثی که شاید در عالم واقع هنوز روی نداده باشند، به ما اعلام مي كنند که خود را براي به وقوع پيوستن آنها آماده كنيد. خبرهاي خوب اغلب از اقبال كمتري براي مانور برخوردارند، پس اخبار بد بیشتر پوشش داده می شود و اینگونه، ذهنیتها برای وقایع بدتر آماده می شوند.
مهمتر اينكه، «زمان»ي را كه رسانه براي انتقال خبر در اختيار دارد بي شك كمتر از «زمان» وقوع حادثه مورد نظر است. در اين «زمان» بسيار فشرده، رسانه ناگزير است از تشريح و توضيح جزئیات و جوانب حوادث در حال وقوع اجتناب كند و از این طریق به نوعي روند واقعی رخدادها در دنیای مجازی رنگ می بازد.
آیا آنقدر که ابتدا به ساكن در خصوص شخصیتهایی مثل معمر قذافي و گباگبو(رئيس جمهور سرنگون شده ساحل عاج) در رسانه ها شایعات منتشر، پذيرفته و اثبات مي شود در مورد ریشه های جامعه شناختی ظهور چنین شخصیتهایی نیز بررسیهای لازم صورت می گیرد؟
در فرانسه نیز هر روزه شاهد گسترش محله های فقیرنشین (متعلق به مهاجران) هستیم، كه از بي كفايتي دولت نشأت می گیرد و علیرغم اینکه رسانه ها مملو از تصاوير بیشمار زنان ملبس به «برقع» (چادر كامل) و... است، اما وقت و هزینه بسیار کمتری در جهت آزادي و استقلال زنان عرب مهاجر، دسترسي عمومي آنها به امكانات آموزشي، ايجاد بستر مناسب در جهت ازدواج هاي بین فرهنگی و بین نژادی و توسعه بخشيدن به اتحاد و يكپارچگي در جهان چند فرهنگی، صرف می شود.
ژنرال دوگل در سال 1965 پس از برخاستن شورش ها و خشونتهای نژادی میان سياهان و سفيدپوستها در لس آنجلس اعلام كرد که تنها يك شورش دیگر از این دست كافي است تا جامعه امريكا به دو بخش کاملا مجزا تقسيم شود، كه اگر چنین امری به وقوع می پیوست، بدون شك اکنون دستیابی باراک اوباما (به عنوان یک سیاه پوست) به رياست جمهوري این کشور ديگرامكان پذير نبود (در جامعه امریکا، برخلاف فرانسه، جامعه آنگونه که پیش بینی می شد به سوی دو قطبی شدن حرکت نکرد).
آيا مي توانیم در حالی که در تاريكخانه حوادث دست و پا می زنیم، تنها به لطف اميد، مدتها به دلداری يكديگر بپردازيم؛ که جهان ما رو به سوی «مدینه فاضله» دارد؟ آیا می توان به رؤياي جهاني شدن «ژاك آتالي» (اقتصاددان مشهور فرانسوي ) برای دیدن روشنايي مدينه فاضله امیدوار بود؟ آیا می توان چشم اندازي از تاسیس يك دولت جهان شمول را متصور بود؟ آیا ممکن است لازم باشد که برای رسیدن به آرزوهایمان درباره جهانی شدن از جنگ جهانی دیگری عبور کنیم؟
شاید چاره ای نباشد که بگوییم «تا رسیدن آن زمان، باید به زندگی ادامه داد.»
منبع: www.lepoint.fr
تاریخ: 21 آوریل 2011
ترجمه و تلخیص: نسیم کلانی