اندر پیچ و خم سینمای استاندارد
مهدی تراببیگی
فرارو- این که مدیران سینمایی دغدغهی چیزی به عنوان «سینمای استاندارد» را داشته باشند و حتی با ذکر مثال، سطح و کف سینمای استاندارد مورد نظر را تعریف عملیاتی کنند به خودی خود حرکت رو به جلویی به حساب میآید، اما بحث بر سر عملکرد و نتایج چنین حرکتی است و از آن مهمتر شاید تداوم پیگیری این جریان باشد.
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، معاون اداره کل نظارت و ارزشیابی وزارت ارشاد، امروز (7 اردیبهشت) در یک مصاحبه با صراحت گفته است: «ما صريحا اعلام كرديم اخراجيها كف موردنظر ماست؛ كف استاندارد ماست؛ به خود سازندهاش هم گفتيم كه اخراجيها را رد نميكنيم، اما به عنوان الگو هم بيان نميكنيم؛ اخراجيها كف استاندارد ماست و اگر فيلمي از اين هم نازلتر بشود، ديگر اصلا آن را قبول نميكنيم.»
سجادپور پیش از این نیز نظرش را در مورد «اخراجیهای3» عنوان کرده و نشان داده بود که وقتی بحث بر سر کارنامه مدیریت باشد چندان در بند تعارف و این قبیل حرفها نمیرود. وقتی جشنواره بیست و نهم فیلم فجر تمام شد در باب آخرین فیلم دهنمکی گفته بود: «اخراجیها3، دارای افکار پوپولیستی و عامیانه است و خیلی نمیشود، به آن اثر هنری اطلاق کرد.»
بحث بر سر این که آیا «اخراجیهای3» سینمایی استاندارد به حساب میآید یا خیر موضوع این گزارش نیست، بحث بر سر این است که آیا تعیین یک فیلم ضعیف به عنوان کف استاندارد، نزول تدریجی سطح و کف سینمای استاندارد و نوعی عقب نشینی به حساب میآید یا شکلی از عملگرایی یک مقام اجرایی در مقابل آرمانگرایی گذشتهاش محسوب میشود.
سالهاست که منتقدین سینمایی از موجی که در تولید فیلمهای سینمایی نازل راه افتاده است خبر میدهند، حتی اصطلاحی با عنوان سینمای مبتذل و سخیف برای چنین فیلمهای رایج شده است.
حتی چندین سال پیش وقتی هنوز جناب سجادپور مسئولیت و پست اجرایی نداشت، همصدا با جریان منتقد از رواج این قبیل فیلمها گلایه کرده و به عنوان یک فیلمنامه نویس به دلایل ریشهای این جریان نیز اشاره کرده بود.
سجادپور به فارس گفته بود: «بازگشت به فيلم هاي سطحي ناشي از مشكلات اقتصادي و مديريتي در سينماست، در طي اين سالها فيلم هاي بسياري از روي فيلم هاي كم مايه قبل از انقلاب بازسازي شده است كه براي سينماي كشورمان جاي تأسف دارد»
یکی دو سال بعد با لحنی حماسی خواستار تغییراتی اساسی و بنیادین شده بود و حتی راهکارهایی برای برون رفت سینما از این جریان مخرب نیز پیشنهاد داد.
تابستان سال 86 به فارس گفت: «اكنون سلاح قدرتمند سينما، كاملا بياستفاده، زنگ زده و بدون باروت شده است كه كمكي هم به صاحبش (كه اين مردم فهيم و آگاه هستند) نميكند. اين سينما اتفاقا نياز دارد كه مديران و سياستگذاران دولتي نظم و نظام و ريشه و پايه درستي به آن بدهند. يكي از دلايلي كه اين سينما به وضع موجود رسيده است، رها شدگياش بوده است و اگر اين سينما به حال خودش رها شود، وضعيتش از آني كه هست هم بدتر خواهد شد.»
چند سال بعد وقتی مسئولیت نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی بر عهده سجادپور افتاده بود و نوبت به عمل و اجرا رسید، این مقام پاسخگو در پاسخ به اينكه اكنون سينماي عاميانه ما فاقد استاندارد شده اظهار كرد: «طي اين يكسال ما سعي كردهايم كه اين فضا را اصلاح كنيم و تا حدي هم به نتيجه رسيدهايم. با اين وجود هنوز به وضعيت مطلوب نرسيدهايم و در جهت آن حركت ميكنيم شما هم در جشنواره امسال شاهد اثرات اين برنامهريزي خواهيد بود.»
طرح اصلاح اکران سينماهاي کشور با هدف حذف جريان مبتذل دغدغه نخستین مدیریت نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی بود و به نقل از خود سجادپور اکثر قريب به اتفاق سينماگران کشور نیز از اجرايي شدن اين طرح حمايت کرده بودند که با نامه شمقدری متوقف شد تا به اولویتهای مهمتری پرداخته شود.
به تعویق افتادن طرح اصلاح اکران، واکنش شماری از سایتهای اصولگرا را در پی داشت آنها با انتشار گزارشهای با عناوینی از قبیل «عقب نشيني دولت ازحذف سينمای مبتذل» ویا «آقای سجادپور شبه روشنفکر شدهاید یا عافیتطلب؟!» به این اقدام انتقاد کردند.
در متن نامه شمقدری آمده بود: «جناب آقاي سجادپور، مسئوليتهاي سنگيني پيشروي ماست، نجات سينماي ايران که سالهاست در کمند صاحبان زر و زور و تزوير گرفتار آمده و رو به اضمحلال است وظيفه اصلي ماست و از لوازم توفيق در اين امر توجه به اولويتهاست که اهم آن دردفترچه سياستگذاري منعکس شده است. بنابراين تا زماني که در امر اصلاح و ساماندهي حوزه اکران و نمايش نشانههاي مثبتي مبني بر مشارکت جدي و عزم صادقانه مشاهده نکرديد، اين اقدامات به تعويق بيفتد.»
تجربه سینمای مستقل ثابت کرده است، رعایت استانداردهای سینمایی بیش از آنکه موضوعی تجویزی و تحمیلی باشد نوعی تعهد درونی محسوب میشود که قرار است خود سینماگر به آن متعهد باشد.
سجادپور در گفتگوی امروزش با بیان اینکه اولویت ارزشیابی از نظارت بالاتراست خاطرنشان کرده که ارزشیابی و استانداردسازی یکی از مهمترین محورهای مسئولیت اجرایی اوست و از این زاویه شاید عبور از آن آرمانگرایی افراطی باشد که قصد داشت یک تنه سینما را در کنترل خودش قرار دهد تا از رها شدگی سینما جلوگیری کند.