روزگار عاشيقها به سر آمده
امروز، جوانان دلشان ميخواهد ارگ و گيتار ياد بگيرند نه تار و سهتار و چگور. ديگر کسي عاشيق ها را به جشن عروسياش دعوت نميکند تا شعر شهريار بخوانند و حماسه کوراوغلو. متوليان فرهنگي هم نه عاشيقها را ميشناسند و نه از حق و حقوقشان پشتيباني ميکنند؛ گويي روزگار عاشيقها به سرآمده است.
عاشيق حيدرعلي محمودي از روزگار بهسرآمده عاشيقها ميگويد:
وزارت ارشاد به من 120 هزارتومان حقوق ميدهد و 450 هزار، اجاره خانه من است. حالا روزگار من چگونه و از چه راه ميگذرد، اهميتي ندارد...مي داني، روزگار ما بهسر آمده، ديگر کسي سراغ عاشيق حيدر را نميگيرد؛ نه کسي دلش ميخواهد آواي چگور بشنود نه زماني براي قصه گفتن و قصه شنفتن باقي مانده است. از اينرو عاشيق حيدر تنها مانده و داستانهايش، آرام آرام به دست فراموشي سپرده ميشود.
عاشيق حيدرعلي محمودي، 77 سال سن دارد و از 20 سالگي، خواندن و ساززدن را آغاز کرده است. آنقدر حرف براي گفتن دارد که نميداند از چه بگويد؛ از سازمان ميراث فرهنگي و وزارت ارشاد که از او پشتيباني نميکنند يا مردمي که تمايل چنداني به موسيقياش ندارند:«امروز، جوانان دلشان ميخواهد ارگ و گيتار ياد بگيرند نه تار و سهتار و چگور . ديگر کسي عاشيق حيدر را به جشن عروسياش دعوت نميکند تا شعر شهريار بخواند و حماسه کوراوغلو. ميگويند عاشيق حيدر پير شده و صدايش بيرون نميآيد بيخبر از اينکه عاشيق حيدر هم، روزگاري داشته؛ روزگاري که حالا به سرآمده است.»
عاشيق حيدر در روستايي نزديک به همدان بهدنيا آمده و اکنون در خانهاي کوچک و استيجاري زندگي ميکند. به سختي روزگار ميگذراند. چهار پسر و سه دختر دارد که هيچ کدام، ساز و آواز نميدانند:« پسرهايم ميگويند تو از عاشيق بودن چه خيري ديدي؟ ما نميخواهيم حماسه و داستان بدانيم؛ ساز تو به چه کارمان ميايد ما کار ميخواهيم. بايد به دنبال سقفي بر سر خود باشيم و لقمه ناني براي بچههايمان؛ راست هم ميگويند ...باز حال و روز عاشيقهاي آذربايجان و بندر ترکمن بهتر از ماست. هنوز مردم دوستشان دارند و به عروسيها و مراسم شادي خود دعوتشان ميکنند اما ما چهار نفر که در استان همدان هستيم، وضع خوبي نداريم و به سختي زندگي ميکنيم. در دنياي امروز، ارگ، جاي چگور را گرفته و آهنگهاي بي سروته، هزار مرتبه بهتر و پرطرفدارتر از داستانها و افسانههاي عاشيقهاست.»
پدر و پدربزرگ عاشيق حيدر، دوتار مينواخته و از « وطاهر ميرزا و امير ارسلان» ميگفتهاند. اما پسران عاشيق حيدر حاضر نيستند اين ميراث شفاهي را که سينه به سينه از پدران به پسران رسيده فراگرفته و به فرزندان خود منتقل کنند. با اين وجود چگونه ميتوان به تداوم و زنده ماندن موسيقي و فرهنگ عاشيق ها اميدوار بود؟ موسيقي پررمز و رازي که به نام جمهوري آذربايجان به ثبت رسيده و نه ايران و همين گواه روشني است بر مهجور ماندن عاشيقها در اين ديار. خنياگراني که از روزگار شاه اسماعيل صفوي تاکنون ميخوانند و مينوازند، گرچه من و تو آنچنان گوشهامان را با نواي بيمهري آکندهايم که صداشان را نميشنويم.
عاشيق حيدرعلي محمودي به تهران ميآيد تا در هفتمين جشنواره موسيقي نواحي شرکت کند. ترکي مي خواند تا به حال شعر فارسي نخوانده اما آنچه مهم است اين که تو با هر زبان و فرهنگ و قوميتي ميتواني صداي سازش را بشنوي و با شادي و غماش همراه شوي. کافي است خطوط چهرهاش را دنبال کني تا بداني در تمام اين سالها بر او چه گذشته؛ اويي که در آستانه 80 سالگي هنوز در يک خانه کوچک استيجاري زندگي ميکند و بيگمان هيچکدام از متوليان فرهنگي، نميدانند و نميخواهند بدانند چگونه روزگار ميگذراند؛ راستي در زمانهاي که نه رسانهاي به عاشيق حيدر توجه ميکند و نه جوانان، خواهان هنر ريشهدار و عميق اويند چه بر سر حماسهخوان پير و رنجور اين کهن ديار ميآيد؟!