آگاه
کد خبر: ۷۵۱۳۷

عربستان همه مهره ای خود را به میدان می آورد:

بازگشت «بندر بن سلطان»

بازگشت «بندر بن سلطان»

نویسنده: «جان حنّاه»


فرارو- نویسنده این مقاله، «جان حنّاه»، تلاش می کند تا سیاستمداران فعلی امریکا را به ترمیم رابطه آسیب دیده شان با عربستان فراخواند. وی معتقد است بازگشت «بندر به سلطان»* به عرصه سیاست در عربستان، به عنوان کسی که 22 سال سفیر این کشور در امریکا بوده، فرصت مغتنمی برای بازیابی اعتماد از دست رفته میان این دو کشور است. نویسنده می افزاید که رها کردن عربستان از سوی امریکا، این کشور را به سوی یافتن متحدان جدید سوق داده و سیاست خارجی این کشور را هر چه بیشتر میلیتاریزه خواهد کرد و ایالات متحده باید مانع از این رویکرد جدید عربستان، با نزدیک شدن به بندر بن سلطان، شود.

به گزارش سرویس بین الملل فرارو به نقل از فارن پالسی؛ شاهزاده «بندر بن سلطان»، سفیر سابق عربستان سعودی در واشنگتن، که بدلیل بیماری و برخی دسیسه چینی ها در دربار پادشاه سعودی مدتی منزوی شده بود، بار دیگر به صحنه سیاست بین الملل باز می گردد. ایالات متحده باید به شکلی هوشمندانه و به چند دلیل بازگشت مجدد او را مغتنم شمارد: او مدت زیادی با امریکا کار کرده و اکنون قابلیتهای زیادی برای جهت دادن به تحولات خاورمیانه همسو با منافع امریکا دارد.

دلیل اینکه پس از مدتها گوشه نشینی «بندر بن سلطان» فوراً به خدمت فراخوانده شده چندان دشوار نیست، در حالی که بسیاری از تحلیلگران غربی خیزشهای مردمی در جهان عرب را طلیعه آزادی و دموکراسی می بینند، حاکمان عربستان آن را برای خود یک فاجعه تمام عیار می دانند.

آنها دیدگاه محدودی دارند و همه چیز را از همان دیدگاه تنگ نظرانه می بینند: «تحلیل تمام تحولات از دریچه مبارزه عربستان با ایران»، ایرانی که به زعم آنان در پی تغییر نظم موجود در خاورمیانه است و می خواهد آل سعود را از حکومت سرنگون و بر اماکن مذهبی مقدس مسلمانان در مکه و مدینه اعمال کنترل کند.

تنها معیاری که پادشاه عربستان بر مبنای آن تحولات منطقه را سنجیده و عمل می کند این است: تحول مورد نظر چه تاثیری (مثبت یا منفی) بر موقعیت حکومت ایران خواهد داشت، حکومتی که از نگاه مقامات سعودی درصدد اعمال نفوذ در منطقه خلیج فارس است.

شرایط موجود چندان به نفع پادشاه عربستان نیست. رژیم حسنی مبارک، متحد قدیمی عربستان، ستون ثبات منطقه و رقیب بی باک ایران، اکنون رفته است. یمن در مرزهای جنوبی عربستان، تلوتلو خوران در آستانه هرج و مرج کامل به سر می برد و مهمتر از همه خطری است که سواحل نفت خیز این کشور را تهدید می کند؛ از جانب کشور کوچک بحرین. جایی که به نوعی تحت الحمایه عربستان محسوب می شود و در دروازه استان نفت خیز شرقی این کشور قرار دارد. رژیم آل خلیفه بحرین در آستانه سقوط بوسیله یک خیزش ضد دولتی شیعی قرار داشت، که از سوی ایران نیز حمایت می شد.

در بحرین، خطر برای عربستان شکلی مضاعف به خود گرفت؛ هم رژیم تحت الحمایه اش در حال سقوط بود و هم اینکه این تغییر رژیم، از سوی ایران حمایت می شد. شرایط به گونه ای پیش می رفت که خطوط قرمز عربستان آشکارا به چالش کشیده می شد. واکنش عربستان قابل پیش بینی بود این کشور با یک مداخله نظامی گسترده در بحرین، خیزش شیعیان را به نحو بی رحمانه ای سرکوب و بحران پیش رونده سیاسی در این کشور را خاموش کرد.

اوضاع برای عربستان وقتی وخیم تر شد که علیرغم میل و توصیه های این کشور، دولت «اوباما» علیه «حسنی مبارک» موضع گیری نمود و برکناری وی از قدرت را مهندسی نمود. دولت اوباما حتی تا ساعاتی پیش از ورود تانکهای عربستان به بحرین، بر روی خاندان آل خلیفه فشار می آورد که به معترضان امتیاز بدهد. اخیراً نیز امریکا حرکت کند و متزلزلی را برای سرنگون کردن قذافی، کسی که طرح ترور پادشاه عربستان را تدارک دیده بود، انجام داده (چند روز پس از آغاز عملیات ناتو در لیبی امریکا رسماً از این عملیات خارج و ماموریتهای نظامی خود را به فرانسه و بریتانیا محول نمود).

برخلاف موضع روشن ایالات متحده بر سر تظاهرات ضد دولتی در مصر و تلاش بسیار این کشور برای برکنار نمودن متحد قدیمی خود، حسنی مبارک، امریکا به صورتی شرم آور واکنش ضعیفی به سرکوبهای خونین تظاهرات مردمی در سوریه نشان داده، رژیمی که با افتخار به عنوان نزدیک ترین متحد ایران در جهان عرب خدمت می کند.

در مواجهه با شرایطی بحرانی منطقه که به طور فزاینده ای در حال خارج شدن از کنترل است، دولت امریکا به عنوان مهمترین شریک فرامنطقه ای عربستان مواضعی ضعیف، ناکارآمد و به طور بی پروایی ناپخته اتخاذ نموده است. در این شرایط بود که خاندان آل سعود همه گزینه های خود را به میدان آوردند تا خود را از مهلکه بیرون بکشند و اینگونه بود که بندر بن سلطان مجددا به عرصه سیاست بازگشت، کسی که روحیه ای پویا، خلاق و تهاجمی طی 30 سال اخیر از خود نشان داده.

در این شرایط، بندر به یک «برزخ دیپلماتیک» فراخوانده شد تا به پادشاه کمک کند که از بحران خارج شود. در شرایطی که پادشاه عربستان خود را در یک جنگ غیر مستقیم با ایران تصور می کند، و نگران نفوذ خود در جهان عرب و حفظ بقاء حکومت خود است، طبیعی است که بندر بن سلطان به خط مقدم نبرد پادشاه فراخوانده شود.

طی سالهای اخیر افراد بسیاری از من می پرسند که «چه اتفاقی برای بندر افتاده، او کجاست؟» اما اکنون و به طور ناگهانی ای او همه جا دیده می شود. اوایل ماه جاری که «رابرت گیتس»، وزیر دفاع امریکا، با «ملک عبدالله» در عربستان دیدار داشت، بندر آنجا حضور داشت. چند روز بعد که مشاور امنیت ملی امریکا، «تام دونالیون»، پیام اوباما را به ملک عبدالله منتقل نمود، می شد در عکسها دوباره بندر را دید که در جلسه حضور داشت. در پایان ماه مارس، به شکل جالب و البته نگران کننده ای، در پی مداخله نظامی عربستان در بحرین، بندر برای کسب حمایت پاکستان، چین و هند از مواضع سرسختانه عربستان در مقابل ناآرامیهای منطقه عازم این کشورها شد.

بندر مهارتهای مثال زدنی برای خدمت به پادشاه عربستان سعودی، در شرایطی که در گوشه میدان گیر افتاده، دارد. بویژه که اکنون عربستان قادر به اتکا به حمایتهای امریکا نیز نیست و مشکل وقتی وخیم تر می شود که عربستان (به ناچار) به سوی پاکستان و چین متمایل گردد.

هیچ کس نباید فراموش کند که این بندر بود که موفق شد در اواخر دهه 1980 به صورت محرمانه چین را متقاعد کند که موشکهای میان برد به عربستان بفروشد، مسئله ای حیرت واشنگتن را برانگیخت و نزدیک بود منجر به یک بحران تمام عیار سیاسی در رابطه با اسرائیل شود. امروز نیز اوضاع به همان اندازه خطرناک است، ممکن است پادشاه عربستان آنقدر احساس تهدید کند که به رفتارهایی مشابه و یا حتی بدتر دست بزند؛ ممکن است آنها به دنبال دستیابی به موشکهای بالستیک باشند، شاید پادشاه به سوی خرید سلاح هسته ای حرکت کند یا اینکه از پاکستان بخواهد که بخشی از زرادخانه هسته ای خود را به عربستان منتقل کند.

تحلیل گران از مدتها پیش بر این باور بودند که کمکهای مالی عربستان به برنامه هسته ای پاکستان باید در ازای این تعهد بوده باشد که در هنگام نیاز، عربستان بتواند از ثمره این برنامه هسته ای (سلاح اتمی) استفاده کند. شرایط کشمکش زای خاورمیانه و تلاش ایران برای دست یابی به تکنولوژی هسته ای، هر چه بیشتر نگرانی وتمایل سیاستمداران سعودی را برای دستیابی به تسلیحات خطرناک برمی انگیزد.

به جز اهداف بلند مدت، برنامه های کوتاه مدت پادشاهی عربستان نیز نگران کننده است. طبق گزارشها، بندر در طول سفر خود به پاکستان از ارتش این کشور خواسته که در صورت ناکام ماندن دخالت نظامی عربستان در بحرین و غیر قابل کنترل شدن قیام شیعیان در عربستان و بحرین، ارتش پاکستان نیروهای نظامی خود را به این دو کشور گسیل دارد.

ایران این تحرکات را محکوم نموده، و ادامه این تحرکات در آینده می تواند نگرانی های زیادی برانگیزد و خطر برافروخته شدن جنگ سنی-شیعه را افزایش دهد. بعلاوه دور از ذهن نیست که با بالا گرفت خصومتهای فرقه ای و مذهبی، پادشاه عربستان به افراط گرایان تکفیری سنی میدان دهد تا به مقابله با شیعیان ناراضی برخیزند و این مسئله می تواند پیامدهای امنیتی ناخواسته ای برای کل منطقه و جهان داشته باشد.

برای به حداقل رساندن خطراتی که برشمردیم، دولت اوباما باید رابطه آسیب دیده خود با عربستان را ترمیم کند، بازدید رابرت گیتس و تام دونایلون از این کشور، اقدامات مثبتی بود که باید ادامه یابد. ایالات متحده باید به طور هوشمندانه ای، مجددا یک کانال ارتباطی قدرتمند، در روابطش با عربستان، به بندر اختصاص دهد چرا که او آنقدر کارکشته هست که بدون اتکا به امریکا هم در عرصه دیپلماسی جهانی نقش ایفا کند، دور شدن بندر از ایالات متحده و نادیده گرفتن منافع آن می تواند نگران کننده باشد. بندر می تواند در مبارزه با ایران، به عنوان دشمن مشترک عربستان و ایالات متحده، نقش یک متحد استراتژیک را برای امریکا بازی کند.

بندر می تواند پرستیژ و قدرت عربستان را افزایش دهد، او سیاستمدار زیرک و بی پروایی است که کنش گری او در سطح منطقه می تواند خط مشی و منافع ایالات متحده را تقویت نماید: از طریق اقدامات اقتصادی و سیاسی ای که می تواند ایران و سوریه را تضعیف و محدود نماید، او قادر است از گذار موفقیت آمیز در مصر پشتیبانی نموده و خروج قذافی را از لیبی تسهیل کند، بندر می تواند بازگشت مجدد عراق را به جهان عرب هدایت و از یک راه حل مبتنی بر مذاکره در یمن پشتیبانی کند، و حتی در بحرین می تواند مشوق اصلاحات واقعی باشد، اگر در سلسله مراتب حکومتی عربستان این درک بوجود آید که ثبات بلند مدت بحرین در گرو تن دادن به اصلاحات جدی و واقعی از سوی ختندان آل خلیفه است.

در آوریل سال 2002، زمانی که «عبدالله» ولیعهد عربستان برای دیدار با جرج بوش وارد تگزاس شده بود، روابط امریکا و عربستان در شرایط بحرانی ای قرار داشت. ولیعهد عمیقاً از خشونتهای میان اسرائیل و فلسطینیان خشمگین بود و همچنین از اینکه جرج بوش قادر به مهار اسرائیل نبود نیز عصبانی بود. او ادعا می کرد که انفعال امریکا در برابر تجاوزات مکرر اسرائیل به سرزمینهای فلسطینی باعث تقویت نقش ایران در منطقه خواهد شد و به عقیده وی این مسئله برای اتحاد عربستان با امریکا غیر قابل پذیرش بود.

چند روز قبل از اجلاس رهبران دو کشور، مقاله ای درصفحه اول نیویورک تایمز به چاپ رسید که نویسنده آن یکی از مقامات ارشد عربستان سعودی بود که خواسته بود ناشناس بماند، نویسنده در بخشی از این مقاله تهدید آمیز نوشته بود:

«این یک اشتباه است اگر فکر کنید که مردم ما اقدامات لازم برای دفاع از موجودیت خود را انجام نخواهد داد، اگر حفظ موجودیت ما منوط به چرخش به سوی راست و نزدیک شده با «بن لادن» باشد، ما آن را انجام خواهیم داد. اگر حفظ موجودیت ما منوط به چرخش به چپ و نزدیکی به «قذافی» باشد، ما آن را انجام خواهیم داد. حتی اگر لازم باشد ما به بغداد پرواز می کنیم و «صدام» را مانند برادر به آغوش می کشیم. ما منافع مردم مان را فدای روابط با برخی کشورها (امریکا) نمی کنیم.»

هرکسی با خواندن این مقاله می توانست به راحتی بفهمد که نویسنده آن بندر است. او بخشی از واقعیت هابزی موجود در منطقه خاورمیانه را بیان می کرد که دستگاه سیاست خارجی ایالات متحده با آن روبرو است. امریکا اما نباید این بار، همچون سال 2002، این ریسک را بپذیرد که عربستان سعودی و یا بندر رابه حال خود رها کند.

* «بندر بن سلطان بن عبدالعزیز آل سعود» متولد 1949 و فرزند، «سلطان بن عبدالعزیز» است. وی در دانشکده نیروی هوایی سلطنتی «کرانول» تحصیل کرد و بمدت هفت سال بعنوان فرمانده نیروی هوایی سلطنتی عربستان سعودی خدمت کرد.

فعالیت‌های دیپلماتیک شاهزاده بندر در سال 1978 زمانی آغاز شد که وی با موفقیت با اعمال نفوذ در کنگره آمریکا، آنها را ترغیب کرد تا فروش جنگنده‌های «اف-15» به عربستان سعودی را به تصویب برساند. وی در سال 1983 بعنوان سفیر عربستان در آمریکا منصوب شد و به مدت 22 سال این سمت را در دست داشت. بندر در مدت طولانی‌ که مسئولیت سفیر این کشور در آمریکا را برعهده داشت، با 5 رئیس‌جمهور آمریکایی،10 وزیر امور خارجه این کشور، 11مشاور امنیت ملی آمریکا، 16 جلسه کنگره آمریکا و صدها سیاستمدار دیگر آمریکایی رابطه برقرار کرده است.

وی در سال 2005 توسط «عبدالله بن عبدالعزیز» ششمین پادشاه عربستان بعنوان دبیرکل شورای امنیت ملی عربستان منصوب شد. در همین سال بود که او از سمت خود در واشنگتن استعفا داد و به عربستان بازگشت، علاوه بر بیماری، کشمکشهای درونی خاندان آل سعود بر سر قدرت نیز در گوشه نشینی بندر طی سالهای اخیر بی تاثیر نبوده است، اکنون، در سال 2011 با بحرانی شدن اوضاع سیاسی در جهان عرب این سیاستمدار کهنه کار بار دیگر به عرصه دیپلماسی عربستان فراخوانده شده تا یاری دهنده پادشاه در خروج از این بحران باشد.

منبع: https://shadow.foreignpolicy.com
تاریخ: 22 آوریل 2011
برگردان: قاسم توکلی
ارسال نظرات
خط داغ