کجای کار می لنگد؟
به بهانه پخش «ملک سلیمان» درشبکه نمایش خانگی
فرارو- چرا که نه؟ میتوان «ملک سلیمان» را در حد و اندازههای پروژههای بزرگ هالیوودی به حساب آورد، فاکتورهایش را هم دارد: هزینهی تولید بالا، عوامل حرفهای در سطح جهانی، جذابیتهای بصری و جلوههای خیلی خیلی ویژه که نظیر و بدیلش در تاریخ سینمای ایران یافت نمیشود، اما یک جای کارش اساسی میلنگد.
به گزارش سرویس فرهنگی هنری فرارو، در واقع ساختار «ملک سلیمان» مثل هر ساختار و ساختمان دیگری بر پایهی نخستین خشتش بنا شده که خیلی ساده سناریو نام دارد و هرچه این ساختار عظیمتر، اهمیت خشت اول بیشتر.
خدا میداند، شاید وسوسهی سینماگر مؤلف بودن است یا عدم اطمینان به تیم نویسنده که باعث میشود یک کارگردان خود به تنهایی و یکتنه به نشستن یک فیلمنامهی عظیم بنشیند و حیات اثرش را با تهدید جدی روبرو کند.
از طرفی انتخاب یک داستان پرشکوه برای ساخت یک اثر سینمایی نیز ریسک بزرگی به حساب میآید، چرا که خواسته یا ناخواسته مخاطب را به مسند مقایسه با ابرپروژههای سینمای هالیوود مینشاند.
از طرفی هالیوود با جاهطلبیهای مرسومش علاقهی خاصی به ماجراهای تاریخی، اسطورهها، افسانهها و حکایتهای کهن داشته و دارد و این مقیاس از ساخت و ساز عظیم سینمایی را به انحصار خودش درآورده است.
پروژههای تاریخی هالیوود اگر لوکیشنهای جذاب و دکورهای عظیم دارد به همان میزان بازیگران بزرگ را هم به خدمت میگیرد و از همه مهمتر و زیربناییتر وقت و هزینهای است که خرج فیلمنامه میکند تا بنیاد ساختمان عظیمی که میسازد بر باد هوا نباشد.
میگویند هالیوود با جادوی سیاه نقرهایاش مخاطب را طلسم میکند و هر آنچه که به مصلحت مراجع قدرت باشد به خورد مخاطب میدهد و از این راه پول هنگفتی هم به جیب اصحابش روانه میکند، اینها همه درست، اما چنان این کار را زیرکانه و ظریف به سرانجام میرساند که آب از آب تکان نمیخورد و مو لای درز ساختار درست و درمانش نمیرود.
از طرفی با ایجاد و حفظ موازنه در تمام عناصر نوعی ساخت یکپارچه اثر میدهد، مثلا ازتصویر و صدا گرفته تا بازیها و میزانسن و سناریو، همگی از سقف نسبی استاندارد برخوردارند و شکاف عمیقی میان عناصر حیاتیشان به چشم نمیآید و همین یک تعادل ملایم و مطلوب به وجود میآورد تا وحدت تأثیر اثر هم حفظ شود.
میگویند:«فیلمنامه پاشنهی آشیل سینمای ایران است!» این یک دیالوگ کلیشهایست که مدام از گوشه و کنار شنیدهایم و حالا انگار به یک نقل دمدستی بدل شده تا نقطه ضعف تولیدات سینمایی را یکتنه به دوش بکشد، چیزی در حد نکتههای مستقیم مجموعههای آبکی تلویزیون که قرار است تمام بار سفارشی فیلم را منتقل کند.
اما در باب فیلم «ملک سلیمان»، بیتردید فیلمنامه محوریترین نقطهی معیوب فیلم به حساب میآید و بی برو برگرد تمام ضعف حیاتی فیلم از همین نقطه آب میخورد، همهی آنچه این فیلم را در رعایت استاندارد بالا قابل دفاع میکند قربانی حفرههای ناشیانهی موجود در فیلمنامه میشود که به شکلی آشکار از نداشتن یک ساختار معقول و منطقی رنج میبرد.
انتخاب نظرگاه و موقعیتها نشان میدهد که قرار بوده مثلا این فیلم شخصیت محور باشد و با کنشهای منطقی و مناسب، قهرمانی بیبدیل در خور شخصیت عظیم سلیمان نبی ساخته و پرداخته شود که به نظر میرسد قابلیتها و ظرفیتهای بالقوهی کاراکتر، نویسندهی فیلمنامه را مرعوب کرده و پرداخت شخصیت مخدوش و خامدستانه صورت گرفته است.
در اسلوب ابتدایی فیلمنامه نویسی آمده است که برای نشان دادن قدرت شخصیت قهرمان بهتر است قدرت شخصیت ضد قهرمان را -که قرار است بار بحران درام را به دوش بکشد- به نمایش بگذارید تا وقتی که در پردهی آخر از قهرمان فیلم شکست میخورد مخاطب قهرمانش را با جان و دل بپذیرد.
اما آیا سلیمان چنین است. به طور مثال در ابتدای فیلم در معرفی عجولانه و غیرضروری سلیمان نبی، شاهدیم که او قادر است آفتاب نشسته را برگردانده و شب را به روز بدل کند، در مقابل چنین شخصیتی کدام ضدقهرمان (گیریم تمام لشکر شیاطین و اجنه) قادر است عرضه اندام کند.
از شخصیتپردازیهای ناشیانه که بگذریم قصه هم هیچ تعلیق و کششی به وجود نمیآورد و در این مجال کوتاه پرداختن به حفرههای روایت حکم کار گل دارد و بهتر است از خیرش بگذریم.
و اما در توجیه بیتوجهی به نگارش یک فیلمنامه درست و درمان برای یک پروژه عظیم شاید بهتر باشد بگوییم که به نظر میرسد کارگردان محترم چنان مجذوب خلق صحنههای شکوهمند شده که کمترین نیازی به رعایت نکات ابتدایی و حیاتی فیلمنامه احساس نکرده است.
کاش عوامل تولید به همان میزان که به کیفیت موسیقی یا جلوههای ویژه اهتمام و اصرار داشتند قدری نیز به سناریو الطفات نشان میدادند، در هر حال در خبرها آمده است که قرار است قسمت دوم این فلیم هم ساخته شود و در حال حاضر در مرحلهی تحقیق و پژوهش است.
در هر حال حاضر تجربه ثٍابت کرده که قرار نیست همه کارگردان مؤلف باشند. شاید وقتش رسیده باشد در نگارش سناریوی پروژههای عظیم از یک تیم حرفهای استفاده شود تا محصولش فیلمی شود که تاریخ سینمای ایران به آن ببالد.