نقدي بر اظهارات روح الله حسينيان
حبيب ساساني*
اظهارات اقای روح الله حسینیان درباره مداخله نظامی ایران به دلیل کشتار شیعیان بحرین توسط سعودیها و آل خلیفه اگرچه از احساس مذهبی نسبت به برادران دینی در این کشور حکایت دارد و نگران بودن نسبت به سرنوشت آنها ناشی از در نظرگرفتن رویکرد ایدئولوژیمحوری در سیاست خارجی می باشد اما به نظر میرسد در این مقطع زمانی خاص و به دلایل شرایط حاکم بر منطقه و تحولات پیش رو و جایگاهی که ایشان هم اکنون واجد آن میباشند(نماینده مجلس شورای اسلامی) ازچند منظر قابل نقد وبررسی است:
1-مسلما آشنایان و آگاهان به مسایل منطقهای و سیاستهای جهانی امریکا نیک میدانند که یکی از اهداف استراژیک آمریکا و مخصوصا اسرائیل در منطقه خطرناک جلوه دادن ایران برای کشورهای منطق و دولتهای عربی است. در این خصوص بارها از زبان سیاستمداران امریکایی خطاب به رهبران کشورهای عربی بیان گردیده است که بیش از آن که از اسرییل نگران باشند از خطر ایران بترسند.
طرح این دو کشور نیز ایجاد اختلاف عمیق میان ایران با کشورهای عربی بوده و از هر موقعیت و ابزاری برای تقویت و اثبات این ایده استفاده میکنند. کما این که در شرایط کنونی وخیزش نوین ملتهای منطقه علیه حاکمان مستبد و دیکتاتوری که تمایل به رها کردن قدرت نداشته و بعد از گذشت چند دهه از حاکمیت بلامنازع انان بر امور مردم از سپردن قدرت به مردم سرباز میزنند تلاش میشود تا ایران را به عنوان عامل اصلی نا امنی و نا ارامی ها در برخی از کشورهای منطقه جلوه دهند و رسانه های عرب زبان با پیروی کورکورانه از رسانه های خارجی به این ایده دامن زده وتنشهایی را نیز میان ایران با کشورهایی مانند بحرین -کویت و-عربستان ولبنان وحتی یمن را سبب گشته اند.
از این رو درچنین فضای سیاسی وامنیتی موجود درمنطقه که می توان گفت تاحدودی علیه ایران می باشدسخن از حمله ویا حتی مانور نظامی برای قدرت نمایی کشورهای منطقه از عقلانیت سیاسی به دور است. قابل ذکر است که در جدید ترین نشست وزرای شورای همکاری خلیج فارس که در ریاض و برای بررسی دخالتهای ایران در امور کشورهای عرب منطقه تشکیل شد؛ منجر به صدور بیانیه علیه کشورمان گردید. تا جایی که محمد هایف نایب رییس پارلمان کویت با بیشرمی تمام از باز پس گیری جزایر سه گانه و همچنین اهواز از ایران سخن گفته است. وی مدعی گردیده که این دو در اشغال ایران قرار دارند ومی بایستی از سوی مجامع بین المللی در این باره اقدام کنند و در مناطق عرب زبان نیز رفراندوم الحاق و یا عدم الحاق به کشورهای عربی هم مرز با ایران انجام بشود!
بلا شک در این میان آمریکا و اسراییل از چالشهای به وجود آمده میان ایران با کشورهای منطقه مسرور گشته و نهایت بهره برداریهای سیاسی علیه ایران در منطقه و مجامع بینالمللی را به عمل می آورند. در شرایط کنونی هر اقدام ایران برگ برندهای خواهد بود در دستان آمریکا و اسراییل برای اجماع منطقهای وجهانی علیه ایران و تحمیل هزینههای مضاعف در سطح بین المللی علیه کشورمان؛ که قطعا سودی را در بر نخواهد داشت.
2- مهمترین ضعف کشورهای اسلامی که همواره سبب گردیده تا بیگانگان در به وجود آوردن تنش و درگیری میان کشورهای اسلامی و مسلمانان موفق بوده و در نهایت نیز با حضور نظامی موقعیت خودشان را بیش از پیش تقویت نمایند وجود اختلاف و چند دستگی در میان کشورهای اسلامی است. از یک سو این اختلاف سبب گردیده تا دولتهای منطقه برای یکدیگر خط ونشان کشیده از یک رویه واحد در برابر بیگانگان برخوردار نباشند و در برخورد با مسایل جهان اسلام در یک موضع انفعالی قرار گیرند و از سوی دیگر ملتهای منطقه را در موضع ضعف عقیدتی وفکری و توسعه نیافتگی قرار دهند.
وجود سازمانی مانند سازمان کنفرانس اسلامی که فلسفه وجودی آن همگرایی میان کشورهای جهان اسلام و برونرفت از مشکلات احتمالی کشورهای اسلامی و ملتهای مسلمان است تاکنون نتوانسته است به وظیفه ذاتی خودش جامه عمل بپوشاند. ماحصل چنین رویکردی عمیقتر شدن ضعف بیش از پیش کشورهای اسلامی در مواجهه با سیاستهای قدرتهای بزرگ می باشد. از این رو برای جلوگیری از تشدید اختلاف و چنددستگی میان کشورهای منطقه که مسلما بعد از فروکش کردن تحولات جاری منطقه و روی کار آمدن دولتهای دیگر نیازمند همکاری و تعامل بیشتر می باشند از اظهارات و بیاناتی که روابط سیاسی ودیپلماتیک میان کشورهای منطقه را با تنش مواجهه میکند باید اجتناب کرد.
این به معنای عدم اتخاذ موضع گیری در قبال تحولات جاری منطقه نیست بلکه بر طبل حمله نظامی کوبیدن باعث میشود تا نظریه آمریکایی-اسرائیلی درباره واقعی بودن دشمنی ایران برای کشورهای عربی تحقق پیدا کند. از این رو علیرغم این که جمهوری اسلامی ایران اعزام نیرو به بحرین را قبول نداشته و آن را مساوی با ایجاد بحران ودرگیری بیشتر در منطقه میداند امّا سخن گفتن از حمله نظامی بدون تامل در عواقب آن از منظر درونی و منطقهای و بین المللی جای بسی تامل دارد.
3- آنچه که امروزه برای کشورها اهمیت دارد و بر اساس آن سیاستهای خارجیشان را تنظیم میکنند در نظر گرفتن قاعده «هزینه-سود» در صحنه نظام بینالملل است. واقعیت آن است که امروزه برخی از کشورهای عربی علیرغم ظاهرسازیهای سیاسیشان وقتی پای منافعشان به میان می آید به راحتی در یک چرخش کامل علیه جمهوری اسلامی موضع خواهند گرفت و تا کنون نیز ثابت کرده اند که رویکردشان نسبت به ایران رویکرد «عربی-عجمی» است. نمونه بارز آن نیز در هشت سال دفاع مقدس و جنگ میان ایران و عراق تجلی پیدا کرد.
این سوال مطرح میگردد که کدام یک از کشورهای عربی (غیر از سوریه) در این جنگ ناعادلانه تحمیلی از سوی نظام جهانی در کنار ملت و مردم ایران بوده اند؟ آیا غیر از این است که در میان اسرایی که به اسارت رزمندگان اسلام در میآمدند از ملیتهای مختلف عربی نیز حضور داشتند و حال این سوال مطرح میگردد که مسئولان در کشور ما براساس کدام محاسبه سخن از حمله نظامی به کشور عربی میکنند؟ بر اساس قاعده «هزینه-سود» و یا بر اساس رویکرد «عربی-عجمی»؟ آن هم بدون هیچ همپیمان منطقه ای و در صورت حمله نظامی کدام کشور منطقه تایید کننده اقدام ما خواهد بود و به ما کمک خواهد رساند و یا اگر بهانهای گردد به دست اسراییل و قدرتهای غربی برای حمله نظامی به ایران هزینه آن ازچه منظری باید محاسبه گردد؟
بنا براین در این شرایط خطیر وبا وجود سازمانهای منطقهای وبینالمللی که رویکردی غیر عادلانه نیز در قبال تحولات خاورمیانه دارند مطلوب است که جمهوری اسلامی ایران تنها به حمایتهای معنوی و مادی از قیام مردم منطقه و مخصوصا شیعیان بحرین بسنده کند.
4-جمهوری اسلامی ایران کشور قدرتمند منطقهای است و بازیگران سیاسی نیز به این امر واقفند. بلاشک ایجاد امنیت و ثبات در منطقه بدون مشارکت ایران امری ناممکن به نظر میرسد. از این رو نادیده انگاری ایران در تحولات منطقهای اگرچه ممکن است در کوتاه مدت به نفع کشورها ویا سازمانهایی مانند شورای همکاری خلیج فارس باشد که تمایلی ندارند تا ایران نقش اصلی ومحوری را در منطقه ایفا نماید اما در دراز مدت به سود انها نبوده و از خلا وجود ایران بهره ای نخواهند برد. بنابراین ایران بازیگر ذاتی منطقه است که اثرگذاری خود را خواهد داشت. چه سخن از حمله نظامی به میان بیایید و چه در یک فضای آرام در فکر تصمیمسازی برای بعد از فروکش کردن جنبشها و خیزشهای منطقه باشد.
* مدرس دانشگاه و کارشناس مسایل سیاسی