قمار بر سر سياره
جوزف استيگليتز
عواقب زلزله ژاپن بخصوص با تداوم پيدا کردن بحران در نيروگاه هستهاي فوکوشيما مشابه درهم شکستن نظام مالي آمريکا در سال 2008 بود که در نهايت به رکود بزرگ انجاميد. هر دو رخداد با خود درسي تلخ در مورد ريسک و ضعف بازارها و جوامع براي مديريت آن به همراه داشتند.
البته شايد در نگاه اول مقايسه بين فاجعه ژاپن که باعث کشته و ناپديد شدن 25هزار نفر شد و بحران مالي که چنين صدماتي را به همراه نداشت اقدامي نادرست به نظر بيايد اما هنگامي که به بحران هستهاي ميرسيم، وجه مشترکي بين دو رخداد وجود دارد. متخصصان حوزه هستهاي و مالي به ما اطمينان داده بودند که خطر بروز فاجعه وجود ندارد. رخدادها نشان دادند که آنها اشتباه ميکردند، نه تنها ريسکها پايدار بودند بلکه عواقب آنها به مراتب شديدتر از حد انتظار بود.
قبل از رکود بزرگ، نخبگان اقتصاد آمريکا از رئيس فدرال رزرو گرفته تا غولهاي مالي ادعا ميکردند که از طريق ابزارهاي نوين که توانايي توزيع ريسک در کل اقتصاد را دارند توانايي کاهش صدمات ناشي از ريسکها را يافتهاند اما در نهايت ثابت شد که آنها نه تنها مردم را بلکه خودشان را هم فريب داده بودند. ميتوان درک کرد که چرا در مديريت ريسک تا اين حد بد عمل شد. از آنجا که انسانها پايه تجربي اندکي براي قضاوت در مورد رخدادهاي نادر دارند در تخمين آنها ضعيف عمل ميکنند. بخصوص زماني که در بازارهاي مالي سيستم زيانها را عمومي و سودها را اختصاصي ميکند ديگر انگيزه کمي براي سختکوشي در مورد درک کردن ريسکها باقي ميماند.
حتي بعد از بحران هم بسيار ضعيف عمل شد. عاملان اصلي بحران بدون اينکه مورد تعقيب قانوني قرار بگيرند به کار خود ادامه دادند. بانکهاي بزرگ هم دريافتند که هنگام بحران دولت هرگونه کمکي را براي جلوگيري از سقوط آنها دريغ نخواهد کرد، پس بانکها هم اکنون با خيال راحت تري به فعاليت خود ادامه خواهند داد. در مورد بحران هستهاي هم در حاليکه آلمان برخي از رآکتورهاي هستهاي قديمي خود را خاموش کرده است اما در آمريکا و ديگر کشورها نيروگاههاي هستهاي که از لحاظ طراحي به نيروگاه فوکوشيما شبيهاند همچنان به کار خود ادامه ميدهند.
براي سياره زمين يک ريسک ديگر هم وجود دارد که مانند دو ريسک قبلي اين يکي هم مسلم به نظر ميرسد: گرم شدن کره زمين. اگر سياره ديگري وجود داشت که امکان حضور و ادامه زندگي در آن با هزينه اندک براي بشر وجود داشت جاي نگراني وجود نداشت. اما فعلا از اين خبرها نيست.
تلاش براي کاهش توليد گازهاي گلخانهاي بهطور حتم به شرکتهاي حوزه نفت و زغال سنگ و مهمتر از همه کشورهاي بزرگ آلوده کننده محيط زيست مانند آمريکا لطمه وارد خواهد کرد. اما هزينه آن در مقايسه با خطري که در پيش رو است ناچيز به حساب ميآيد. به عنوان يک جامعه ما بر سر اقتصاد خود، انرژي هستهاي و سياره زمين قمار کردهايم. تعدادي خوشبخت مانند بانکداران و شرکتهاي انرژي برندگان اين قمارها خواهند بود و ما به مثابه جامعه مانند بيشتر قماربازان، بازنده خواهيم بود.