سال جهاد اقتصادی با رویکرد دینی و وفاق ملی
دکتر سیدحسین قاسمی
فرارو- سال 1390 توسط مقام معظم رهبری سال جهاد اقتصادی نامگذاری گردید. به نظر میرسد آنچه مورد توجه قرار گرفته یک ضرورت خاص در جهت رشد و توسعه کمی و کیفی برای مردم و کشور می باشد که ظرف سالهای اخیر و به دلیل غفلت مدیران اجرائی و اقتصادی کشور در بسیاری از شاخص های بنیادی موثر در رشد و تعالی اقتصاد کشور، در آن کاهشهای قابل توجه دیده میشود. از آن جمله است شاخص رشد اقتصادی کشور، نرخ بهره وری ، افزایش بیکاری، آغاز افزایش تورم به همراه رکود بالاخص از نیمه دوم سال 1389 و کاهش کیفی بسیاری از خروجیهای بخش صنعت، کشاورزی و سایر بخشهای اقتصادی از جمله تعاونی ها و خدمات که از زیرساخت های با اهمیت در تامین نیازهای بودجه اعم از بودجه سالانه و یا برنامه توسعه هستند.
این بخشها نتوانستند رکوردهای از پیش تعریف شده را محقق سازند در حالی که بسیاری از مصاحبهها، قولها و وعده وعیدها حاکی از بهبود وضعیت اقتصادی بود. علاوه بر علل خاص مدیریتی و تصمیم گیری های بعمل آمده از جمله افزایش تعطیلات، توزیع نامطلوب منابع مالی، عدم بهره گیری صحیح از منابع انسانی و سایر منابع موثر در رشد وتوسعه کشور و... تحولات آب و هوائی نیز در افزایش این ناکارآمدی نقش قابل توجه داشته است. اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها بنا بر قانون بازده نزولی علیرغم افزایش درآمد بسیاری از خانوارها موجب گردید که در تحرک اقتصادی و اجتماعی پنج دهک ابتدائی که عنصر اجرائی در فرآیندهای اقتصادی است نوعی عدم تحرک روانی به وجود آید که تبلیغات نامناسب با آنچه که در اجرای این طرح مشاهده میگردد، این عدم تحرک را اجتنابناپذیر ساخته است.
به هر حال جهاد اقتصادی برای آنچه که منظر و نگره رهبر در این سال تحول است جهاد عملی با عزم و ابزار کامل، جوشش غرور ملی ، اعتقاد راسخ به ارزش های معنوی که در جهاد وجود دارد، رجحان کار و کوشش بر منافع و تعاملات فردی و گذشت از غرور وکبر ناشی ار منیت های فکری و جناحی و مآلا به خدمت درآمدن بسیاری از نیروهایی است که دیروز در جبهه نظامی از مرز و بوم کشور دفاع میکردند. امروز این نبرد می بایست به میدانهای صنعتی و کشاورزی که نیاز وسیع به تغییر و تحول دارند، کشیده شود.
باید اشارهای به زلزله اخیر کشور ژاپن داشت، که این فاجعه عظیم با تمام مصائب خود، باعث نشد عموم مردم نسبت به بازسازی مناطق زلزلهزده بیتفاوت باشند. افراد مسن و حتی کودکان در امر بازسازی مشارکت داشته و با حداکثر توان خود در امر جدا سازی بقایای حاصل از زلزله از جمله کاغذ، چوب، انواع مشمع ، شیشه و فلزات و ارسال آنها برای بازیافت دین خویش را به کشورشان اداء می نمایند و غرور شکسته تلخ اداور گذشته را با افتخار بازسازی مناسب برای آینده جایگزین مینمایند. در حالی که غم از دست دادن عزیزان خود را در سینه دارند، بیشتر از گذشته کار می نمایند تا ژاپن همچون گذشته ستاره جنوب شرق آسیا باشد و بزودی آثار این زلزله نه تنها محو میگردد بلکه گردشگران به جای دیدن مخروبه های این زلزله زیباییهای جدیدی را نظاره خواهند کرد. آنها بازسازی را جشن میگیرند و شادی خواهند کرد تا مصیبت واقعه زلزله جای خود را به خردی دهد که راهکارهای ساخت بناها و راههای مطمئنتر مقابله با سونامی را مورد مطالعه قرار میدهد، تا در چنین شرائطی با امنیت خاطر بیشتری به کار ادامه دهند.
حرکت مردمی متاثر از تعصبات ملی و مذهبی در ژاپن و همکاری تنگاتنگ دستگاههای مختلف در این کشور در حالی که چند راکتور هسته ای در حال تخریب و ایجاد مخاطرات بیشتر است هماهنگی و همکاری، مدیریت مطلوب بحران تا کنون نارضایتی بسیار کمی را بوجود آورده که با درک عمیق مردم نه تنها غارت و عصیان در مناطق زلزله زده بوجود نیامده بلکه الگوئی است برای این گونه شرائط در دیگر مناطق جهان که تحسین این مدیریت بحران به حق در خور تقدیر جهانی بود که بدون هیچگونه تبلیغاتی توسط مدیران اجرائی این کشور صورت پذیرفت، در حالی که سونامی کشور آمریکا هنوز غارت و دزدی و هرج و مرج را از اذهان بین المللی پاک نکرده است.
سال جهاد اقتصادی نیز مدیریتی حداقل در حد مدیریت بحران را میطلبد که اگر این اتفاق صورت نگیرد نتیجه و عملکرد دستگاههای اجرائی و عمومی کشور چیزی بیش از سال قبل نخواهد بود.
خصوصیت حاکم بر نظام و مردم که مبتنی بر نگره اسلام است و هر حرکتی با نیت و توجه می تواند به منزله جهاد تلقی گردد و مدیریت ناب و خالص با درک و شعور دین مبین اسلام می تواند فرایندی قابل قبول را در حرکت جهادی سال جاری مدیریت نماید و از کشور پهناور و غنی ما مدینه فاضله ای را بوجود آورد که در زمانهای بسیاری در همین کشور شاهد بوده ایم. شرط این امر آن است که در سال جهاد اقتصادی ضمن کاهش ایام تعطیل، فضایی را به وجود آوریم که هر فرد حداقل دو ساعت در روز بیشتر کار کند، مشاغل بی محتوا حذف شود، پست های ایجاد شده ظرف سالهای اخیر حذف و مدیریت هزینه مبتنی بر توجیه اقتصادی برنامه ها قرار گیرد ( , ( business planشرکتهای دولتی زیانده منحل و شرکت های با اهداف موازی در هم ادغام گردد. اصل نگهداشت شرکت ها بر اساس نیاز باشد نه بر اساس تامین پست سازمانی برای افراد خاص ، اصل 44 به معنی واقعی اجرا شود و در کوچک سازی دستگاه اجرائی دچار هراس کوچک شدن حیطه مدیریت و حیطه اختیارات قرار نگیریم. باید پتانسیل دو بخش خصوصی و تعاونی را در مورد توجه قرارداده و امور اجرائی را به دست عاملین مذکور قرار دهیم و با نظارت و کنترل حیطه اقتدار
مدیریت اجرائی را وسعت بخشیم.
مراتب مذکور برگرفته از رهنمودهای مقام معظم رهبری، قانون اساسی، برنامه های توسعه و چشم انداز میباشد و حرف تازه ای نیست ، جهاد اقتصادی در سنگر سازندگی را از بدو انقلاب آموختیم اما چرا فراموش شد، مگر به قله پیشرفت رسیدیم؟ قطعاً رهنمود رهبر در انتخاب این نماد به حسب ضرورت اجرای کامل طرح تحول اقتصادی می باشد تا این طرح در ابتدای مسیر خود، با توزیع مبلغی به عنوان یارانه یک هدف غائی قرار نگیرد زیرا یارانه بگیر الزاماً باید در مسیر تولید ثروت قدم بردارد و از مصرف کننده صرف ثروت و منابع خارج شود. با تولید ثروت از حداقل های رفاه اجتماعی به سطح استانداردهای بین المللی برسد ، در این صورت هم رشد اقتصادی کشور بهبود خواهد یافت و هم بهروری افزایش یافته و به تبع آن بیکاری در کشور محدود و نرخ آن مقبول خواهد گردید.
هنوز یادمان نرفته جهاد سازندگی در حالی که اتاق مناسب برای مدیران خود نداشت بزرگترین فعالیت های اقتصادی را در بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات صورت میداد و گروه عظیمی نیز در خدمت بخشهای مختلف دفاع مقدس تمهیدات لازم را برای دفاع فراهم مینمودند. جهاد اقتصادی امروز با جهاد دیروز یک تفاوت اساسی دارد که امروز در شرائط امنیت و آسایش و آرامش قرار داریم و این می تواند یک فرصت ایده آل باشد برای کار بیشتر و سازندگی در اقصی نقاط کشور که در بسیاری از موارد نیازمند کارهای عمرانی میباشد، در کشوری چون چین که در حال حاضر میزان تولیدات صنعتی آن رکورد کشور آمریکا را شکسته صرفاً با روزی دو ساعت کار بیشتر بنا به خواست رئیس جمهور خود ظرف هیجده سال میزان تولید صنعتی خود را در جهان از 3% به 7/19 % رساند که این امر در کشور ما و با توجه به بینش و اعتقادات دینی میتواند جنبش اقتصادی را در دنیا با تفکر سیاسی رقم بزند تا بالندگی آن در سال های آتی نسل فردا را با تفکر کار و اثرات ارزشی آن به نحوی عجین نماید که یارانه بی معنا گردد.
برخی تصور مینمایند جهاد یعنی بدون برنامه به آب زدن و وارد میدان شدن اما برنامه ریزی یکی از ویژگیهای جهاد است با این تفاوت که در جهاد، برنامه ریزی کلی یکبار صورت گرفته و برنامه های تاکتیکی و اجرائی همزمان با انجام کار صورت میگیرد، برنامه ای که بیش از هر چیز به بازدهی کار و میزان هزینه ای که برای آن میکند، میاندیشد (نوعی برنامه ریزی عملیاتی) و در این فرایند بهره مندی از تمامی پتانسیل ها و به دور از هر گونه تعصب و خودباختگی لباس جهاد بر تن میکند. تبیین اعتقادی این امر به صاحب نظران آن واگذار میگردد اما جهاد اقتصادی با نگرش ملی و به خدمت گرفتن تمامی امکانات و با مشارکت تمامی اقشار و اصناف میتواند مدینه فاضله ای را بوجود آورد تا بسیاری از ناخشنودی های سیاسی و اجتماعی را در خود هضم نموده و بد اخلاقی های حاصل از سوءتفاهمات را به فرصتی مملو از رفق و وفاق ملی تبدیل نماید و بسیاری از خط کش ها را کنار زند ، خصوصیتی که در زمان شکل گیری مدینه و فتح مکه عامل یسیار مهمی در فتح کعبه دل ها قرار گرفت.
شاید این سخن دولتمردان کمی غیر واقعی به نظر آید که در سال جدید باید بیش از 5/2 میلیون نفر شغل ایجاد گردد اما می توان باور داشت که با توجه به محدودیت منابع مالی و دیگر مشکلات پیش رو امکان تحقق چنین امری تا شصت الی هفتاد درصد رقم اعلام شده امکان پذیر است که اگر این اتفاق صورت گیرد رشد شاخص اقتصادی کشور می تواند تا 3% افزایش یابد، میزان بیکاران نیز تا 30% کاهش یابد و این نقطه آغاز تحول در این تحرک اقتصادی بوده و اگر این اتفاق در سال گذشته با کار و همت مضاعف آنگونه که مورد نظر مقام معظم رهبری بود اتفاق میافتاد زمان این جهاد یک سال زودتر آغاز شده بود اما متاسفانه علیرغم این شعار شاهد کاهش ساعات کار بسیاری از ادارات، بنگاههای اقتصادی و کارخانجات بودیم. این کاهش ساعات نه تنها موجب کاهش شاخص های اقتصادی میگردد بلکه نا خواسته نوعی تنبلی و تن پروری قانونی را به بدنه نیروی کار و جامعه وارد میسازد که در آینده به نوعی فرهنگ تبدیل میگردد و اگر نمی بود افزایش قیمت نفت در بازارهای این المللی اکنون کسری بودجه قابل توجه و کاهش رشد اقتصادی غیر قابل قبول موجب رنجش سیاست های کلان اقتصادی کشور بود .
به هر حال سخن له و یا علیه عملکرد سال گذشته مانع از ضرورت شکل گیری این جهاد مقدس نمی شد زیرا ضرورت گذر از مرحله هدفمند سازی یارانه ها و پرداخت نقدی به خانوارها اقتضاء این جهاد را اجتناب ناپذیر میسازد در غیر این صورت فرهنگ نقدی بگیری که در هیچ فرهنگی بدین نحو قابل پذیرش نیست، الینه شده و جامعه اقتصادی وارد روش و مکانیسم دیگری از فرهنگ کمک های دولتی میگردد که در سال های گذشته دچار آن بودیم و در بدترین شکل ممکن آن به نوعی رانتخواری تبدیل گردید که هنوز انتظار بسیاری از واحدهای اقتصادی بزرگ خصوصاً بنگاههای صنعتی را به دریافت اینگونه کمک ها شاهد هستیم و عدم اینگونه کمک ها در سال گذشته موجب افت تولید، بالارفتن تقاضا برای دریافت نقدینگی و عدم برنامه ریزی مناسب که به موازات طرح هدفمندسازی میبایست صورت گیرد انجامید . به دلیل عدم آمارهای لازم برای تحلیل وقایع نمیتوان اظهار نظر بیشتری نمود و در بخش هائی که آمار موجود است با بزرکنمائی غیر منطقی نمی توان به ثبات برنامه ها متکی بود .
به دور از هر گونه شعار و یا سخن احساسی نیز باید بپذیریم که برنامه بودجه سال 1390 نیز خالی از الزامات و ضرورت های واقعی است در حالی که برنامه هدفمند سازی یارانه ها اکنون توانسته منظری از هزینه ها را برای ما به تصویر کشد. برنامه بودجه کشور ضرورتاً می بایست به نحوی تهیه میگردید که حالاتی از شرائط را پاسخگو باشد مثلاً بودجه در شرائط درآمدی فروش با نفت 100دلاری و یا 120 دلاری و یا با افزایش هزینههای عمرانی با دو منظر مختلف که امکان انعطاف پذیری بودجه در هر یک از شرائط را فراهم آورد. بیگانگی دستگاههای اجرایی با آمارهای بههنگام قدری نظام برنامه ریزی را مشکل ساخته و این یکی از معضلات کشور است که در این جهاد اقتصادی قطعاً نیاز بیشتری به این آمار خواهد بود. رفع این معضل نیز خود جهادی در این حرکت است به هر حال قبل از طرح بودجه در صحن علنی مجلس نیاز به بررسی مجدد و با رویکرد حرکت و جنبش جهادی در امور اقتصادی کشور دارد که تشکیل کار گروهی از کمیسیون های مجلس و کاشناسان دولت را برای برنامه بودجه کاملتری اجتناب ناپذیر میسازد .
مدل جدیدتری از برنامه بودجه یک ضرورت است که پس از بررسی می تواند عملیاتی شود ،اکنون که زمان بررسی بودجه به سال جدید موکول گردیده این فرصت را مغتنم شمرده تا با عنایت به رهنمود مقام رهبری و با رویکرد جهادگونه برنامه بودجه تهیه و مورد اجراء قرار گیرد و پس از گذشت شش ماه از زمان تهیه و اجراء نیز عملکرد با برنامه مقایسه شده و پس از کار کارشناسی در خصوص منابع و مصارف برای بودجه سال آتی نیز برنامه لازم تهیه گردد تا ارائه بودجه در زمان خود به مجلس شورای اسلامی تقدیم شود. می توان از هم اکنون پیش بینی کرد چنانچه بودجه با همان خصوصیات ارائه شده به مجلس و یا بررسی شده در کمیسیون تلفیق به صحن علنی برود خالی از ویژگی مورد انتظار جهادی خواهد بود و بدیهی است در برنامه بودجه جدید، منابع و درآمدها ویژگی خاص خود را دارد و مصارف نیز با عنایت به ضرورت مدیریت بر هزینه در شرائط جهاد انتظار دیگری را رقم میزند که نه تنها کسری بودجه معنا نداشته بلکه آغازی است بر شفاف سازی درآمد و ذخائر ارزی و ریالی، کاهش بدهیهای دولت، تامین منابع نقدینگی برای سرعت بیشتر چرخ صنعت کشور و ایجاد صنایع ضروری تا رابطه یا تراز تجاری صادرات و واردات از
وضعیت نا خشنود فعلی خارج گردد.
برای رسیدن به جهاد اقتصادی ما ناگزیر به عبور از میدان مین هستیم که این میدان در عرصه مبارزه و جهاد اقتصادی همان طرح تحول اقتصادی است که در حال حاضر کلید خورده و در بخش اجرای اصل چهل و چهار نیاز به بازنگری دارد، میدانی که در عرصه رزم و جنگ تحمیلی بیشترین فشار را بر پیکر رزمندگان وارد می نمود و عبور از آن در هر زمان که اتفاق می افتاد مسیری بود برای یک پیروزی درخشان و فتح بخشی از خاک میهن عزیز و در عرصه جهاد اقتصادی نیز به همان میزان موارد مذکور از اهمیت برخوردار است. با عبور از این میدان بستر حرکت جهادی آغاز میگردد و زیرساختهای اقتصادی از جمله صنعت اعم از صنایع فولادی،صنایع خودروسازی،صنایع داروئی،صنایع غذائی ،نساجی و صنایع ارتباطی و مخابراتی و ... یکی از ارکان آن و بخش کشاورزی و صنایع وابسته نیز رکن دیگری از این زیرساختها میباشند. هر چند به لطف خداوند رشدو توسعه کشور در تحقیقات و پژوهشهای علمی و صنعتی قابل تقدیر و مباهات است اما در جهاد اقتصادی که هدف آن فتح قله های بی نیازی از کشورهائی است که در پاره ای از موارد کشور ما را مورد هجمه تحریم اقتصادی قرار میدهند و تهدیدهای گاه و بیگاه آن برای برخی از صنایع
کشور مزاحمت بوجود می آورد و رفع بیکاری آزار دهنده پنج میلیون نفر بیکار در رده های مختلف سنی که نه تنها تهدید نیستند بلکه امکانات بالقوه و یا پیاده نظام این جهاد اقتصادی محسوب میگردند و در زمان کار و فعالیت عنصر موثر در تامین یکی از المانهای موثر در تولید ثروت می باشند . در این جهاد ورزم بسیاری از معضلات این قشر از جامعه مرتفع میگردد که رسیدن به ساحل پیروزی را بسیار ساده می نماید . ما ناگزیر هستیم :
الف : علاوه بر اعتقاد راسخ دینی ، با غرور ملی و با تمامی امکانات و فرصتها وارد میدان شویم
ب : این نماد و شعار ملی را با شعور اجتماعی در آمیخته و از دستمایه قراردادن آن در اغراض سیاسی بپرهیزیم .
ج : تعامل ، تعقل و خرد جمعی را برای دوری از اشتباه و تفرق سیاسی اصلی اساسی در این حرکت قرار دهیم .
د : آمارها و شاخص ها را شفاف نمائیم تا امکان تهیه برنامه عملیاتی فراهم آید و در این راه از تمامی بضاعتهای فردی ، جمعی ،خصوصی ، عمومی ، دولتی و جذب سرمایه های خارجی بکوشیم.
ه : برنامه های تهیه شده را با نگره جهاد گونه روزآمد نمائیم و از پیرایه های بزرکنمائی پرهیز نمایم تا از آفت اغوای اجتماعی مصون گردیم .
و : توجهات عمیقی به سیاست های مالی و پولی کشور داشته باشیم تا این عنصر موثر در تحرک اجتماعی موجبات ضعف و سستی را در این حرکت عظیم اجتماعی بوجود نیاورد .
ز : روش سعی و خطا در زمان جهاد جایگاهی نداشته و هر حرکت الزاما" تمامی جهات و دست آوردهای آن میبایست مورد مطالعه قبلی قرار گرفته باشد ، باور نمائیم همچون میدان رزم اولین اشتباه آخرین اشتباه است .
اگر چه در این حرکت سکان هدایت به دست مقام معظم رهبری است اما توجه داشته باشیم رعایت سلسله مراتب سازمانی در کلیه شئونات امور کشوری و توجهات قانونی به ساختار تعریف شده در قانون اساسی عامل مهمی در وفاق ملی و حرکت جمعی است که عدول از آن ضمن سلب اعتماد موجب اختلاف و چند دستگی میگردد که این شکاف خواست دشمن در این پیکار مقدس است . پرهیز از هرگونه تفرقه و گروه گرائی حتی با بیان تفکر دینی موجب از دست رفتن مقبولیت اجتماعی و کند شدن تحرک اجتماعی میگردد که باور کردن آن در تعمدی نبودن سخت و وجدان و شعور ملی در عقب راندن آن تردیدی به خود راه نخواهد داد . به امید روزی که حکایت سازندگی در این کشور بار دیگر زبانزد دوست و دشمن گردد و آسایش امروز با امنیت اقتصادی و تامین رفاه عمومی فرصتهای بسیاری را در رشد و تعالی فردی و اجتمائی پدید آورد .