نگاهی حقوقی به سخنان رييس پليس
حمید قهوهچیان
فرارو- سردار احمدیمقدم، روز چهارشنبه، در همایش رؤسای پلیس راهنمایی و رانندگی از پرسنل خدوم راهنمایی و رانندگی خواست تا برای افزایش امنیت اخلاقی حساس باشند و در صورت لزوم سختگیری کنند. وي گفت: «رفتارهای غیراخلاقی، کشف حجاب و دیگر موارد را سختگیری کنید و اجازه ندهید این اتفاقات روی دهد.»
سوال این است که سختگیری به چه معناست و با چه معیاری قابل اعمال است؟ آیا پلیس به عنوان ضابط قضایی می تواند سخت گیری کند؟ و اصولا چه اختیاراتی در این زمینه دارد؟ از سویی دیگر آیا پلیس راهنمایی و رانندگی، قانونا حق برخورد با مسائل اخلاقی را دارد؟
ضابطین دادگستری مأمورانی هستند که تحت نظارت و تعلیمات مقام قضایی در کشف جرم و بازجویی مقدماتی و حفظ آثار و دلایلجرم و جلوگیری از فرار و مخفی شدن متهم و ابلاغ اوراق و اجرای تصمیمات قضایی به موجب قانون اقدام مینمایند.
نهاد پلیس نیز یکی از ضابطین مذکور در قانون آیین دادرسی کیفری می باشد. بنابراین شرح وظایف پلیس می بایست مطابق قانون و مقررات موجود باشد. رسیدگی به رفتارهای غیر اخلاقی از نوع مشهود، یکی از وظایف پلیس است که از مصادیق کشف جرم - به عنوان یکی از وظایف ضابطین قضایی- می باشد.
بنابراین سخت گیری بی معناست و در صورت مشاهده جرم از سوی ضابطینِ صلاحیت دار (از جمله پلیس) این تکلیف آنهاست که مطابق آیین قانونی به مقام قضایی اعلام جرم شود و هر اقدام دیگر، و نیز متهم نمودن افراد به اتهام هایی که فاقد عنوان مجرمانه باشد غیر قانونی خواهد بود.
اصل قانونی بودن جرم و مجازات از دیگر مواردی است که مغایر با رهنمودهای این مقام محترم انتظامی بوده، چه آنکه تنها قانون معیار جرم انگاری و تعیین مجازات بوده و رفتارهایی قابل پیگرد است که اولا مشهود بوده و دوم، جرم انگاری شده باشد.
وی در قسمت دیگری از سخنرانی خود میگوید: «برخی متخلفان گمان میکنند که پلیس راهنمایی و رانندگی به موارد رفتارهای غیر اخلاقی کاری ندارند، اما از این به بعد شما سختگیری کنید.»
از سوی دیگر با یک تقسیم بندی دیگر در مفهوم ضابطین قضایی روبروییم. مطابق نظر حقوقدانان، ضابطین قضایی به دو دسته عام و خاص تقسیم می شوند. ضابطین خاص، ضابطینی هستند که تنها در قلمرو تفویض شده قانون موظف به انجام وظیفه می باشند و دخالت در سایر حوزه ها از اختیارات آنها خارج است.
نیروی انتظامی تنها ضابط عام مذکور در قانون است. وسعت اموری که این سازمان با آن درگیر بود منجر به تقسیم بندی های تخصصی در این سازمان شد. پلیس راهنمایى و رانندگى و امور حمل و نقل یکى از حوزه های پیشبینى شده در سازمان نیروى انتظامى است و به نظر می رسد که بعنوان ضابط خاص عمل می نماید.
مطابق آنچه در تشریح ماموریت های پلیس راهنمایی و رانندگی در سایت پلیس ذکر گردیده، وظایف و مأموریتهاى آن معطوف به برنامهریزى و هدایت فعالیتهاى راهنمایى و رانندگى به منظور تأمین نظم عبور و مرور، اجراى مقررات راهنمایى و رانندگى و حمل و نقل، امور توزین و حفظ حریم راهها در سطح کشور با توجه به مقررات داخلى و بینالمللی است.
از این رو محول نمودن حجم عظیمی از جرایم مرتبط با رفتار های غیر اخلاقی، مغایر با فلسفه تخصصی شدن وظایف در سازمان نیروی انتظامی و اصول حقوقی اي است که می تواند منجر به نقض حقوق افراد گردد.