نظرات برندگان جایزه پروین اعتصامی
دنیای شعر، مردانه یا زنانه؟
مراسم اهداي جوايز اين دوره از جايزه «پروين اعتصامي» دوشنبه اين هفته با حضور وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در تالار وحدت برگزار شد. مژگان عباسلو و فريبا يوسفي بهطور مشترك جايزه نفر برگزيده بخش شعر را كه شامل لوح زرين، تنديس جايزه و 30 سكه بهار آزادي بود از آن خود كردند. در اين دوره از جايزه «پروين اعتصامي» 5476 اثر منتشر شده از بانوان سراسر كشور در سالهاي 88 و 87 در پنج شاخه ادبيات پژوهشي، ادبيات نمايشي، داستان، شعر و ادبيات كودك (اعم از آثار تاليفي و ترجمهاي) حضور داشتند.
مژگان عباسلو، شاعر برگزيده چهارمين جايزه «پروين اعتصامي»، معتقد است برگزاري جايزهاي مستقل براي بررسي آثار بانوان از نظر تعيين شاخصههاي اين آثار بعد مثبت قضيه است اما از آنجا كه مخاطبان شعر از نظر جنسيت تفاوتي ندارند، بنابراين بهتر است رقابتي بهصورت يكسان ميان آقايان و بانوان شاعر صورت گيرد.
وي درباره ارزيابياش از برگزاري جايزهاي مستقل براي بانوان از ديدگاه يك شاعر گفت: با توجه به اينكه دنياي شعر، تقريبا دنيايي مردانه است، اينكه جايزهاي بهطور مستقل به بررسي آثار بانوان اختصاص دارد و ملاكهاي شعر زنانه را مشخص ميكند، ارزشمند است.
وي ادامه داد: زبان شعر بهويژه زبان غزل فضايي براي گفتوگوي عاشقانه با معشوق است. بنابراين گفتن از خط وخال و زلف يار براي مردان نسبت به زنان بسيار آسانتر است. از سوي ديگر دايره واژگاني كه مردان ميتوانند بهكار گيرند نسبت به واژگان شعر زنان گستردهتر است. برهمين اساس دنياي شعر را مردانه ميدانم.
اين شاعر در توضيح بيشتر بررسي مستقل آثار بانوان تشريح كرد: اينكه در دنياي شعر، شعر زنان براساس ملاكها و معيارهاي اين شعر بهطور مستقل بررسي و به تفاوت دنياي شعري زنانه و مردانه توجه ميشود، از يك جنبه مثبت و از جنبه ديگري منفي است.
وي افزود: مخاطبان شعر از نظر جنسيت تفاوتي ندارند. بر همين اساس شايستهتر است كه رقابتي سالم و علمي و همچنين بهطور يكسان ميان بانوان و آقايان صاحب اثر و بهويژه شاعران برگزار شود.
عباسلو در ادامه به مجموعه شعرش كه به عنوان برگزيده اين جايزه انتخاب شده اشاره و تصريح كرد: «شايد مرا دوباره به خاطر بياوري» كه در اين دوره از جايزه «پروين اعتصامي» به عنوان برگزيده معرفي شد، دومين مجموعه شعر من بود كه سال گذشته و توسط موسسه هنر و رسانه ارديبهشت راهي بازار نشر شد.
وي توضيح داد: اين دفتر 70 غزل عاطفي زنانه را شامل ميشود. در مقايسه با نخستين دفتر شعرم، با حفظ زواياي زنانه در اين شعرها، سعي كرده بودم يكسري بازيهاي زباني و نوآوريهايي را در فرم غزل مانند رد رديف اعمال كنم. همچنين يك «غزل-ترانه» نيز در ميان اين سرودهها ديده ميشد.
اين شاعر در پايان و در پاسخ به پرسشي مبني بر اينكه چه عناصري سبب شده تا اين شعرها زنانه باشند؟ اظهار داشت: از يك سو نوع نگاه من نگاهي زنانه بود. از سوي ديگر عناصر شعري كه در اين سرودهها بهكار گرفتهام همگي زنانه بودند. البته اين ويژگي را بهطور حتم نقطه قوت يا ضعف شعر نميدانم.
فريبا يوسفي، شاعر و برگزيده چهارمين دوره جايزه ادبي «پروين اعتصامي» معتقد است برگزاري جايزه مستقل براي بانوان نشاندهنده توجه ويژه به آثار آنان است؛ همچنين هر جايزه موقعيت شاعر را در ميان ديگر شاعران نشان ميدهد.
يوسفي گفت: اعتقاد چنداني به برگزاري جايزهاي مستقل براي زنان يا مردان ندارم و معتقدم كارهاي اين دو گروه تفاوتي با يكديگر ندارند و بهتر است در يك سطح و يك جايزه ارزيابي شوند. وي در ادامه تاكيد كرد: اما بهطور كلي اينكه جايزهاي مستقل و اختصاصي براي بانوان برگزار ميشود، نشان ميدهد توجه ويژهاي به آثار بانوان صورت گرفته و در كل اين اقدام، اقدامي مثبت است.
اين شاعر در تشريح تاثير اين جايزه بر روند كار شاعران و برگزيدگان آن اظهار داشت: نخستين نتيجه اين ارزيابي براي برگزيدگان آن به خود شخص برگزيده بازميگردد كه موقعيت او را در ميان همگروهان و ديگر شاعران مشخص ميكند. از سوي ديگر ساير شركتكنندگان نيز كارهاي خود را با آثار برگزيده محك ميزنند و براي رسيدن به سطح آن آثار تلاش ميكنند.
وي در ادامه به ارائه توضيحاتي درباره مجموعه شعرش كه برگزيده اين دوره از جايزه «پروين اعتصامي» بوده است، پرداخت و گفت: «حالا تو» نخستين مجموعه شعر من بود كه در سال 1387 و در 243 صفحه توسط نشر تكا منتشر و در اين دوره از جايزه «پروين اعتصامي» به عنوان برگزيده بخش «شعر سنتي» معرفي شد.
يوسفي ادامه داد: اين دفتر دربرگيرنده 150 قطعه شعر است. از اين ميان حدود 100 قطعه شعر در قالب غزل و بقيه شعرها در قالبهاي مثنوي، نيمايي، سپيد، نيمايي - غزل و سپيد - و غزلند كه طي سالهاي 1374 تا 1386 سروده شدهاند. وي درباره مضمون اشعار اين دفتر و انگيزهاش براي چاپ آنها توضيح داد: اغلب اين شعرها درباره موضوعات و مضامين عاطفي سروده شدهاند اما گاهي مضامين اجتماعي نيز در ميان اين سرودهها ديده ميشوند. چند سالي بود كه تصميم داشتم اشعارم را منتشر كنم اما هميشه در انجام اين كار ترديد داشتم. در نهايت براي محكزدن سرودههايم توسط مخاطبان و منتقدان اقدام به چاپ آن كردم.
مريم مقامي، نويسنده شايسته تقدير بخش داستان جايزه «پروين اعتصامي» براي رمان «عشق آبي»، گفت: وقتي زنان بيشتر از مردها نويسندگي ميكنند، جايزهاي مختص به زنان با نام پروين اعتصامي، ضرورت دارد. واضح است كه اين جايزه براي نوقلمان ايجاد انگيزه ميكند.
مقامي، برگزيده شايسته تقدير چهارمين دوره جايزه پروين اعتصامي(دوشنبه، 16 اسفند)، در حاشيه اين مراسم گفت: اين كتاب را انجمن قلم در راستاي حمايت از نوقلمان منتشر كرد و اين مسئله براي من بسيار خوشايند بود؛ چرا كه معمولا ناشران تمايلي براي انتشار كار اوليها ندارند؛ ولي وزارت ارشاد اين بار را از روي دوش ما برداشتند كه اميدواريم اين طرح ادامهدار باشد.
وي افزود: در حالي كه زنان بيشتر از مردها نويسندگي ميكنند، وجود جشنوارهاي مختص زنان مانند پروين اعتصامي، ضرورت دارد؛ چرا كه ظاهرا از آقايان حمايتها بيشتر است و شايد به اين دليل آثار آقايان اغلب مطرحترند.
مقامي در پاسخ به اين سوال كه «چه ارزيابي از اينكه جشنواره پروين در بخش شايسته تقدير از يك نوقلم تقدير كرده است، داريد؟»، گفت: اين موضوع ايجاد انگيزه ميكند؛ ولي فكر ميكنم ملاك داوريها تعداد كتابها نبوده و كيفيت آثار بوده است و منصفانه است كه در يك جايزه به محتوا و تكنيك قابل اعتنا امتياز تعلق گيرد.
ماجراي داستان «عشق آبي» در آمريكا ميگذرد و شخصيت اصلي داستان زني است كه در سازمان جاسوسي آمريكا كار ميكند. او مامور ميشود كه يكي از تروريستها را از ايتاليا به آمريكا ببرد؛ ولي متوجه ميشود كه او تروريست نيست؛ بلكه از اعضاي رهبراي جنبش مقاومت است.
زهره زرشناس، برگزيده بخش پژوهش چهارمين جشنواره «پروين اعتصامي» براي كتاب «دستنامه سغدي»، گفت: وقتي شنيدم كتابم برگزيده شده، احساس كردم كه اين جشنواره حد و مرزي ندارد و پژوهش جدي در آن داراي رتبه و اهميت است. جايزه پروين، رويدادي است كه زحمات پژوهشگر در آن مورد تاييد قرار ميگيرد.
«زرشناس، در حاشيه مراسم آيين پاياني جشنواره پروين اعتصامي»، درباره كتاب «دستنامه سغدي»گفت: براي اولين بار دستور زبان سغدي كه يك زبان مرده است به فارسي نوشته شده است.
وي افزود: اين كتاب حاصل 17 الي 18 سال تدريس من در دورههاي كارشناسي ارشد و دكتراست و علاقهمندان و متخصصان براي آشنايي هر چه بيشتر با اين زبان ميتوانند از اين كتاب استفاده كنند.
وي با اشاره به نقش جوايزي اختصاص يافته به زنان، مانند جشنواره پروين توضيح داد: اين جايزه ميتواند محرك و انگيزه خوبي براي نويسندگي زنان باشد؛ چرا كه با اين رويداد زنان احساس ميكنند كه به كارشان بها داده شده است و به زحمتشان ارج نهاده ميشود.
وي در توضيح ارزيابي ديدگاهها در داوري جايزه پروين اعتصامي نيز گفت: من احساس ميكنم اين جشنواره فارغ از هر گونه نگاه گروهي يا سليقهاي كار كرده و حد و مرزي ندارد.
هنگامي كه كتابم به عنوان برگزيده معرفي شد، دريافتم كه «پژوهشگري» مورد تاييد قرار گرفته است.