آگاه
کد خبر: ۷۰۳۶۲

خانه محکمی که اسد ساخته است

چرا دمشق به سرنوشت قاهره دچار نمی‌شود

چرا دمشق به سرنوشت قاهره دچار نمی‌شود

نویسنده: مایکل برونینگ


فرارو- همچنانکه انقلاب رژیمهای اقتدارگرا را از تونس تا منامه می لرزاند، برخی کارشناسان بلافاصله انگشت اشاره را به سوی بشار اسد چرخانده و او را نفر بعد خطاب کردند. سوریه مثل دیگر کشورهای منطقه به شدت فقیر است و همانند آنها سیستم سیاسی حاکم بر دمشق نیز اقتدارگرایانه است، همانگونه که در تونس، مصر و لیبی اینگونه بود. همچون تونس و مصر، رژیم تک حزبی حاکم بر سوریه نیز برای سالها با مشت آهنین کشور را اداره می کند. برای پنج دهه سوریه تحت «مقررات اضطراری دائمی» قرار داشته و سرانجام اینکه همانند همتایانش در شمال افریقا، این کشور نیز مطالبات برای مشارکت سیاسی بیشتر را سرکوب نموده است.

به گزارش سرویس بین الملل فرارو؛ با وجود این شباهتهای متعدد، یک بررسی دقیق از شرایط سوریه آشکار می کند که رژیم اسد -کسی که یک دهه از رهبری اش بر سوریه می گذرد- بسیار بعید است که سقوط کند. به نحو متناقض نمایی، سوریه وضعیت اقتصادی وخیمی دارد و اقلیت «علوی» حاکم بر این کشور، که با یک مکانیسم سرکوبگر حفاظت شده، از قدرت گیری نیروهای اپوزیسیون در آینده نزدیک جلوگیری می کنند.



سوریه در سالهای اخیر نرخ رشد اقتصادی سالانه ای در حدود چهار درصد را تجربه نموده، اما این کشور هنوز هم گرفتار بیکاری سرسام آور، رشد فزاینده هزینه های زندگی، دستمزدهای راکد و فقر گسترده است. هرچند اطلاعات رسمی از دمشق (که به انجام اغراقهای خوشبینانه در آمار شهره است) لیست بیکاری در سه ماهه نخست سال 2010 را هشت درصد اعلام کرده، اما برآوردهای مستقل، نرخ بیکاری را حدود 20 درصد تخمین می زند، این نرخ در میان نسل جوان حتی از این هم بیشتر است. از آنجایی که سرخوردگی و بیکاری جوانان یکی از نیروهای محرک انقلاب در تونس و مصر بود، ناظران با اشتیاق، نرخ بالای جوانان بیکار را در سوریه به عنوان یک عامل بالقوه انقلاب می دیدند.

جوانان سوریه مطمئناً در نارضایتی اقتصادی جمعیت جوان تونس و مصر با آنها شریک اند، اما فقر و بیکاری بعید است که باعث تغییر ناگهانی رژیم در این کشور شود. با وجود سیاست آزادسازی اقتصادی محتاطانه ای که اسد پس از به قدرت رسیدن در سال 2000 آغاز کرد، جامعه سوریه همچنان تا حد زیادی بر اساس «مکتب برابری طلبانه» ای که وی به آن معتقد است تعریف شده است. درست است که کالاهای لوکس غربی به طور فزاینده ای در دسترس طبقات نخبه و برخی اعضای خانواده گسترده اسد است، که متهم به «خویشاوند سالاری» و سودجویی هستند، اما انباشت بیش از حد ثروت در دستان این الیت سیاسی الیگارشیک یک استثناست تا قاعده.



انزوای سیاسی بین المللی و اقتدارگرایی داخلی، شدیداً آگاهی سیاسی و قدرت اقتصادی طبقه متوسط جامعه سوریه را محدود کرده است. به همین دلیل، شرایط فعلی در دمشق تفاوت قابل توجهی با شرایط پیش از انقلاب در تونس، مصر و لیبی دارد. در هر سه این کشورها خشم عمومی بواسطه وجود یک شکاف مشهود و فزاینده بین طبقه نخبه حاکم و اکثریت مردمی که در حاشیه قرار داشتند، برانگیخته می شد. برخلاف سوریه، در تونس، مصر و اکنون لیبی، درک معترضین از فقر، نسبی است تا مطلق و در نتیجه، به عنوان یک بی عدالتی که از نظام سیاسی نشأت گرفته تلقی می شود.

در طول چند دهه حکومت، خانواده اسد یک شبکه سیاسی ایمن و قدرتمند را با اتکا به ارتش در رژیم ایجاد نموده است. در 1970 «حافظ اسد»، پدر بشار، رهبری سوریه را با یک کودتای نظامی توسط نیروهای مسلح بدست گرفت، در طی همین زمان او از طریق گماردن علویان در پستهای کلیدی، شبکه ای از علویان وفادار به خود تاسیس کرد. در حقیقت ارتش، الیت حاکم و پلیس مخفی بیرحم آن چنان در یکدیگر آمیخته اند که در حال حاضر تفکیک رژیم اسد از «ثبات امنیتی-نظامی موجود» ناممکن است. به همین دلیل، تهدید اسد علیه معترضین برای استفاده از زور بیشتر عملی است تا در تونس و مصر.



بنابراین، برخلاف تونس و مصر، جایی که یک ارتش تخصصی و آموزش دیده تمایل به ایفای نقشی مستقل از حکومت دارد، رژیم سوریه و نیروهای وفادار به آن قادر به بازداشتن همه مخالفین، به جز مصمم ترین وبی باک ترین فعالین سیاسی هستند. شرایط سوریه تا حدی قابل مقایسه با وضعیت عراق در زمان صدام حسین است که در آن یک اقلیت قدرتمند سنی کشور را اداره می کرد. در همین حال، سوریه تفاوت معنا داری با لیبی نیز دارد؛ هرچند در هر دو نظام، ارتش بیرحم و وفادار است اما در لیبی به جای افراد منظم و آموزش دیده، ارتش را گروهی از اراذل و اوباش شبه نظامی تشکیل می دهند.

درست است که اسد به جز گروههای کوچکی که در کودتای پدرش حضور داشتند، هواداران اندکی دارد اما مخالفین رژیم او حتی حمایت عمومی ای کمتر از این دارند. در واقعیت، اما مواردی وجود داشته که این رژیم علیه مخالفین از زور نیز استفاده کرده، در سال 1982 حافظ اسد قیام اخوان المسلمین را به طور هولناکی در شهر «حما» سرکوب کرد که در نتیجه آن هزاران تن از افراد غیرنظامی کشته شدند. در سال 2004 نیز نیروهای امنیتی بشار اسد تظاهرات کردهای سوری را با خشونت سرکوب کردند که در جریان آن دهها تن کشته شدند، خشونتی که باعث افزایش انزوای بین المللی سوریه شد.



برخلاف مصر، جایی که تاریخی از روابط دوستانه با امریکا و اقدامات دیپلماتیک این کشور نوع پاسخ نظامیان در برابر گسترش اعتراضات مردمی اخیر را شکل داد، یا تونس، جایی که ارتش تحت آموزشهای فشرده ایالات متحده قرار داشت، در برابر سوریه اما غرب اهرمهای فشار بسیار اندکی در اختیار دارد. عواقب چنین انزوای سیاسی ای را می توان در خیابانهای لیبی دید: چیزی که هیچکس قادر به متوقف کردن آن نیست، جایی که قذافی تصمیم گرفته با استفاده از زور عریان و به هر قیمتی در قدرت بماند. برای بسیاری از سوری ها، پاسخ خشونت بار رژیم لیبی یادآور رنج و دردی است که یک مستبد، قادر است بر مردم اش تحمیل کند.

دیگر ویژگی خاص سوریه، نسبت اسد با یک اقلیت مذهبی است: فرقه علوی. شاهدان سیاسی یک اجماع نزدیک به اتفاق نظر دارند که موقعیت اقلیت رژیم اسد به لحاظ مذهبی، به شدت ثبات بلند مدت آن را به خطر انداخته است. این ارزیابی قابل قبول است اما در محاسبه شرایط خاص سوریه شکست خورده است.

درست است که حامیان اندک اسد، فراتر از گروههای کوچک حامی کودتا، اشتیاق کمتری (برای دفاع از رهبرشان) نسبت به حامیان زین العابدین بن علی رئیس جمهور سابق تونس و حسنی مبارک رئیس جمهور سابق مصر دارند، اما مخالفان رژیم سوریه حمایت مردمی حتی کمتری (از اسد) دارند. برخلاف دیگر دیکتاتورهای منطقه، به اسد در داخل به عنوان یک وزنه تعادل برای جلوگیری از فروپاشی فرقه ای نگاه می شود تا قهرمان دفاع از منافع یک فرقه خاص.

علاوه بر این سوریه به طور مستقیم و مکرر در معرض تبعات مخرب جنگهای فرقه ای در عراق و لبنان است. در سالهای 2005 و 2006 صدها هزار تن از پناهندگان لبنانی و عراقی به دمشق سرازیر شدند، چیزی که برای سوری ها یادآور عواقب ویرانگر قتل عامهای مذهبی بود. ترس از تکرار تجربه دردناک عراق و لبنان، برای سوریها دلیل خوبی است تا خود را به رهبری اسد تسلیم کنند.

علاوه بر جوان بودن بشار اسد (وی 45 سال سن دارد در حالی که بن علی 74 سال، مبارک 82 سال و قذافی 68 سال سن دارند)، پرونده «غرب ستیزی» اش نقش یک لایه محافظ را برای او ایفا می کند، لایه محافظی که سایر رهبران عرب از آن محرومند. بسیاری از سوریها مخالفت اسد با دخالت نظامی امریکا در عراق را درک می کنند و همینطور از مواضع ضد اسرائیلی اش، به عنوان چیزی که حافظ منافع ملی است، حمایت می کنند. در واقع شهرت بد اسد در غرب باعث محبوبیت او در داخل سوریه است.

در شرایط تا حدودی پیچیده، تمایل اسد برای مقاومت در برابر ایالات متحده به او موضع برجسته ای در جهان عرب داده که باعث محبوبیت وی نه تنها در داخل، که در نزد افکار عمومی منطقه نیز شده است. تفاوت مقاوت اسد در برابر غرب با مقاومت قذافی، در این است که اولا سوریه در خط مقدم درگیری با اسرائیل قرار دارد که این به مواضع ضداسرائیلی اسد اعتیار بیشتری در مقایسه با قذافی می بخشدد. علاوه بر این، قذافی پس از اینکه روابط اش را با ایالات متحده پس از سال 2001 بهبود بخشید، تا حد زیادی نقش سابق اش را در زمینه مبارزه با امریکا، تخریب کرد.

اینکه رژیم سوریه به تحولات اخیر جهان عرب کاملا بی تفاوت بوده چندان صحیح نیست، اسد اخیراً وعده هایی بر ای «جامعه ای بازتر» و «آغاز گفتگوها» داده است. تاکنون اما اصلاحات اش محدود بوده؛ شامل افزایش دستمزدها و برخی آزادیهای اندک رسانه ای. اکنون، سوریها به احتمال زیاد ترجیح می دهند که امیدهایشان ر ا به یک فرایند اصلاحی آرام اما باثبات گره بزنند تا یک انقلاب خشونت بار و نامطمئن. به همین دلیل فراخوان برپایی «روز خشم» سوریه، در فیس بوک، تاکنون بی پاسخ مانده است. مطمئناً انتخابات شوراهای شهر و مجلس که برای اواخر سال جاری برنامه ریزی شده، اولین آزمون بشار اسد خواهد بود که تا چه حد وعده هایش برای انجام اصلاحات جدی است.

جالب اینجاست که، یکی از رژیمهایی که رهبران غربی بیشتر احتمال می دادند پس از خیزشهای ضد استبدادی اخیر، از قدرت سرنگون شود، در مقایسه با سایر کشورهای منطقه، ممکن است خیلی قدرتمندانه تر از این بحران عبور کند. سئوال این است که غرب پس از سقوط رژیمهای هوادارش در تونس و مصر، چگونه با اسد تعامل می کند، کسی که بزودی قوی تر و زیرکتر از پیش ظاهر خواهد شد.

منبع: https://www.foreignaffairs.com
تاریخ: 7 مارچ 2011
مترجم: قاسم توکلی

ارسال نظرات
خط داغ