دورخیز ترکیه برای پر کردن جای خالی مصر
فرارو- سه شنبه 19 بهمن سخنگوی وزارت خارجه، رامین مهمانپرست، در جریان کنفرانس خبری اش با خبرنگاران از سفر رئیس جمهور ترکیه به ایران خبر داد: «جناب آقای عبدالله گل به دعوت رسمی جناب آقای احمدی نژاد رییس جمهور کشور ما سفر رسمی خود به ایران را انجام خواهد داد.»
به گزارش فرارو، در هفته اى که گذشت نیز هیاتى به سرپرستى «جودت ییلماز» وزیر مشاور ترکیه براى شرکت در کمیسیون مشترک همکاریهاى اقتصادی ایران و ترکیه به تهران آمد تا به قول خودش مقدمات سفر رئیس جمهور کشورش را فراهم کند.
حدس و گمانها در خصوص اهداف این سفر از هم اکنون آغاز شده. روزنامه زمان ترکیه نوشته است: «این دیدار ارتباطی با برنامه هستهای ندارد و از قبل برنامهریزی شده است.» اما با توجه به اینکه در پی برگزاری نشست 1+5 با ایران در استانبول انجام مىشود، واجد اهمیت است.
به نوشته این روزنامه، هدف اصلی سفر گل توسعه روابط اقتصادی میان دو کشور و همکاری در زمینه انرژی است. هرچند این انتظار هم مىرود که مقامهاى بلندپایه دو کشور درباره تحولات منطقه خصوصا مصر و لبنان تبادل نظر ویژه اى داشته باشند.
هدف گل از این سفر هرچه که باشد، باید چنین سفرهایی را در راستای نقش جدیدی که ترکیه در نظر دارد در منطقه ایفا کند، تحلیل نمود. بویژه که این چهره جدید بر مبنای تحولات موفقیت آمیز اخیر در داخل این کشور شکل گرفته.
ترکیه اکنون جایگاه متفاوتی در منطقه دارد. رفتار دموکراتیک این دولت به همراه موفقیتهای اقتصادی، توجه کلیه کشورهای منطقه را به سوی اش جلب نموده است.
موفقیتهای ترکیه توسط نخبگان جهان و منطقه به دقت و با علاقه دنبال میشود. طی چند روز اخیر بنیاد مطالعاتی اقتصادی و اجتماعی ترکیه نتیجه تحقیقات خود را در 8 کشور عربی منطقه منتشر کرد. یکی از نکات قابل تامل در گزارش این است که در 7 کشور عرب حدود 80% افکار عمومی نسبت به ترکیه سمپاتی دارند.
تصویر دموكراتيكي كه تركيه براي خود ايجاد كرد و خيزش مشهودي كه در اقتصاد اين كشور روي داد، آن را به قدرت اقتصادي قابل توجهي در محيط اطراف خود تبديل نموده، اين خيزش ميزان توليد ناخالص ملي اين كشور را به يك تريليون دلار رساند و تركيه را در رده هفدهم در فهرست قدرتهاي اقتصادي جهان قرار داد.( اين كشور سعي دارد تا در سال 2020 خود را به رده دهم اين فهرست برساند.) ترکیه در قاره اروپا نيز رتبه ششم را در رده بندي قدرتهاي اقتصادي در اختيار دارد.
همچنین صادرات اين كشور به جهان عرب از سال 2003 تاكنون بيش از پنج برابر شده و از 5 ميليارد دلار به 27 ميليارد دلار رسيده است. از سوي ديگر ارزش صادرات اين كشور به كشورهاي اسلامي نيز از 11ميليارد دلار به 60 ميليارد دلار افزايش يافته است.
مردم محروم منطقه شمال افریقا و خاورمیانه میان خود و ترکیه علایق مشترکی سراغ دارند. اشتراک تاریخی، دینی و این امر که ترکیه نیز از یک نظام دیکتاتوری حرکت کرده و به این جایگاه رسیده که ضمن حفظ اصول، به سوی یک دمکراسی واقعی قدم برمیدارد.
در طول سالهای اخیر رفتار حزب عدالت و توسعه در جایگاه یک دولت نسبتا موفق در ترکیه به عنوان یک نگرش متفاوت از اسلام، موضوع بررسی بسیاری از تحلیلگران سیاسی در جهان قرار گرفته است.
اصلیترین شاخصه این رفتار فاصله گرفتن از هر گونه تندروی و خشونت است. یعنی نقطه بسیار مهم و حساسی که موجب اسلام هراسی در غرب شده است. این پدیده جدید زمانی که با توفیقات سیاسی- اقتصادی دولت ترکیه همراه شد پژواک بیشتری یافت و طرفداران بسیاری را به خود جلب کرد.
از سوی دیگر در دو سه سال اخیر برخی تحولات، بُعد تازهتری به چهره ترکیه بخشیده. در پی حرکت تبعیض امیز مجری یک مناظره در داووس که به نفع شیمون پرز عمل میکرد. اردوغان به طور غیرمنتظره جلسه را ترک کرد.
این اقدام، بعدها با حمله نیروهای اسراییل به کشتی ترکیه که حامل کمک به مردم غزه بود به شدت بر روابط سابقه دار ترکیه و اسراییل ضربه زد. این قضیه در جهان عرب و اسلام برای دولت عدالت و توسعه و شخص اردوغان محبوبیت زیادی به ارمغان آورد.
علیرغم اینکه بسیاری از کشورهای منطقه با نگرانی مسائل اخیر در تونس و مصر را دنبال می کنند، ترکیه به استقبال شرایط جدید می رود و با تمام قوا به سمت جایگزینی مصر در تحولات خاورمیانه حرکت می کند. در واقع در این بین مقامهای ترکیه و حزب عدالت و توسعه به این نتیجه رسیدهاند که این فرصت را مغتنم بشمارند و این کشور را هرچه بیشتر در عرصه تحولات خاورمیانه مطرح کنند.
علاوه بر این ترکیه تلاش می کند تا الگوی سیاسی خود را نیز در منطقه ترویج کند. حتی روزنامه های ترک حرکات اخیر مردمی در تونس و مصر را الهام گرفته از تجربه موفق این کشور می دانند، و البته سخنان اخیر راشد الغنوشی، از رهبران جنبش مردم تونس، که الگوی مدنظراش برای آینده تونس را به الگوی موجود در ترکیه نزدیک تر دانست، این ادعاهای روزنامه های ترکی را تایید می کند.
گذشته از این مسائل، موضوع مهم در حال حاضر نگاه ترکیه به تحولات منطقه است. ترکیه تلاش میکند که خودش را به عنوان بازیگر فعال منطقهای، بازیگری که سیاست مستقلی را ایفا میکند، معرفی کند.
بر مبنای تعریفی که کادر رهبری ترکیه همچون اردوغان، داوود اوغلو و عبدالله گل ارائه میدهند که جایگاه سیاسی ترکیه را در معادلات آینده منطقهای افزایش دهند. هم از نظر روابط اقتصادی که با این کشورها برقرار میکند و هم از این نظر که نشان دهد ترکیه دارای ظرفیت بالایی برای چانهزنی و بازی سیاسی در معادلات منطقهای و یا تصمیمگیریها در خاورمیانه است.
ضمن اینکه ترکیه نه تنها نیمنگاه، بلکه تمام امیدش این است که بتواند در آینده وارد مذاکرات صلح خاورمیانه به عنوان یک بازیگر مطرح شود. مسئله ای که به شدت اسرائیلی ها را نگران کرده، چرا که ترکیه در مقایسه با همپیمان در حال سقوط شان، مصر، موضعی به مراتب سرسختانه تر برای ایفای حقوق مردم فلسطین اتخاذ خواهد کرد، کما اینکه تاکنون چنین کرده است.
اهمیت یافتن نقش بازیگران منطقه ای از این دست، ايده اساسي ای است كه «سيلسيو آموريوم» وزير خارجه وقت برزيل در مقاله ای كه در 15 ژوئن سال گذشته به چاپ رسيد، بر آن تاكيد كرده، وي در اين مقاله كه در پايگاه اينترنتي با نام «پروجكت سينديكت» منتشر شد، ايده خود را تشريح كرده و مينويسد كه «بحران مالي جهاني نقش كشورهاي در حال توسعه را كه در آمريكاي لاتين (برزيل، آرژانتين، مكزيك) ، آفريقا(آفريقاي جنوبي) و آسيا(چين، هند و تركيه) توزيع شدهاند را برجسته خواهد ساخت.
اين كشورها اکنون در مسايل مختلفي نظير مسايل مالي، زيست محيطي، آب و هوا و معيارهاي روابط بينالملل حرفهايي براي گفتن دارند، به عنوان مثال ميتوان به طرح ابتكاري تركيه و برزيل براي حل مسئله غني سازي اورانيوم در ايران و وساطت ترکیه در مسئله هسته ای میان ایران و 5 + 1 اشاره كرد كه اين راه حل، اوضاع را در اين زمينه دگرگون كرد.
اين موضوع نشان ميدهد كه صاحبان اين امتيازها قصد دارند تا احتكار حل مسايل بينالمللي را در اختيار خود نگه دارند و در برابر بادهاي تغييري كه بعد از جنگ سرد وزيدن گرفته است، مقاومت كنند.»