پس از آتشسوزی جنگلها، خشکی دریاچه ارومیه و آلودگی هوای تهران، اینک نشت نفت به خلیج فارس
بحرانها فراموش میشوند
فرارو- نشت نفت به خلیج فارس جدیدترین بحران زیستمحیطی است که واکنش افکار عمومی را در پی داشته است. اما تجربه بحرانهای زیستمحیطی ایران نشان میدهد این مسائل پس از مدتی که برای افکار عمومی مهم میشود، از حساسیت میافتد و تمام چارهاندیشیهای درازمدت از یادها میروند.
چند ماه از روزهای اضطراری هوای تهران میگذرد؟ به گزارش فرارو ، روزهای ابتدایی آذرماه تهران چند روز تعطیل شد. پس از آن هواپیماهای سمپاشی به پرواز در آمدند تا بلکه بر آلودگی غلبه کنند و نتوانستند، چند روز بعد باران آمد. مدتی آلودگی هوا فراموش شد، دوباره آلودگی هوا بازگشت و همه را درگیر خود کرد. آمار مرگ و میر فزاینده ناشی از آلودگی هوا انگیزه مجادلاتی شد که مسئولیت مدنی ضرر به جان شهروندان، متوجه چه کسی است.
البته این بحثها خیلی زود فروکش کرد و امروز دیگر کسی پیگیر وضعیت آلودگی هوای تهران نیست. شاید کسی به این خبر توجه نکرده باشد که استاندار تهران خبر از طرح «خرید تهویه» برای هوای تهران داده است. فنهای غولپیکری که میخواهند آلودگی را از هوای تهران بگیرند و تمدن میگوید «در حال حاضر سازمان حفاظت محیط زیست در حال بررسی این پروژه است». البته بسیاری از کارشناسان امر اعتقاد داشتند راهکار بنیادی و بلندمدت توسعه حمل و نقل عمومی است.
آلودگی هوای تهران تنها مسئله زیستمحیطی ماههای اخیر نبود. آتشسوزی در جنگلهای ابر و گلستان و مریوان و... نیز در ماههای سرد سال مسئلهای شده بود. مسئلهای که نیروهای اطفای حریق به دشواری از پس آن برمیآمدند و شاید اگر کمک باران نبود، آتش این جنگلها مهار نمیشد. اگر چه در آتشسوزی جنگل گلستان فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور اظهار داشت: «در 90 درصد آتشسوزیها در این جنگلها عامل انسانی دخالت داشته است».
اما مدیرکل منابع طبیعی استان گلستان مسئله را ساده کرد و به مهر گفت: «استان گلستان علی رغم اینکه در شمال واقع است اما در بعضی مناطق به دلیل مسائل جغرافیایی به اندازه استانهای خشک کشور از نعمت باران محروم است. در این سال نیز شرایط بی بارانی و کم رطوبتی مزید بر علت شد و جنگلهای گلستان را طعمه حریق کرد». جنلگهای ابر و زاگرس نیز به مدد باران بود که نجات یافتند. گویی طبیعت با بیبارانی، آتشی را داده و با باران آتشی را پس گرفته است! این روزها دیگر کسی نگران حال جنگلها نیست، فعلا که آتش خاموش شده است.
دریاچه ارومیه مسئله زیست محیطی دیگری است، که البته سرنوشتی بسیار تراژیکتر از موارد قبلی دارد. نزدیک به یک ماه پیش مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی اعلام کرد: «تاکنون بیش از 25 میلیارد مترمکعب از آب دریاچه ارومیه کاهش یافته است»، آقای مدیرکل تفسیر دقیق حرفش را این گونه بیان میکند: «70 درصد از مساحت دریاچه ارومیه به شوره زار تبدیل شده است». تنها خشکسالی نبوده که سببساز چنین فاجعهای شده است، مقامات میگویند برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی هم مزید بر علت شده است.
مدیر کل حفاظت محیط زیست درباره تاثیر جاده میان دریاچه ارومیه بر خشک شدن این سرمایه طبیعی میگوید: «عدم تاثیر احداث این پل بر روند دریاچه به اثبات رسیده است. احداث این جاده تنها بر روند گردش آب دریاچه ارومیه تاثیر دارد که در این زمینه مقرر شده بود از سمت ارومیه تونلی به وسعت 500 متر ایجاد شود که در حال پیگیری این امر هستیم». باید منتظر ماند و دید آیا تدابیری نظیر انتقال آب به دریاچه ارومیه و کنترل شدیدتر بهرهبرداری از سفرههای زیرزمینی به داد ارومیه خواهد رسید یا نه؟ فعلا که ارومیه هم از افکار عمومی غایب شده است.
آیا جدیدترین خبر زیستمحیطی نیز قرار است سرنوشتی مانند سایر اخبار این حوزه داشته باشد؟ نشت نفت به خلیج فارس بر اثر پوسیدگی لوله آغاجاری- گوره- خارگ، باعث شده است 300 بشکه نفت به آبهای این دریای آزاد نشت کند.
البته یکی از مقامات مسئول وعده پاکسازی این لکه نفتی را ظرف 72 ساعت آینده داده است . این چندان مهم نیست که آیا کنترل این نفت نشتکرده ظرف مدت وعده دادهشده تحقق میپذیرد یا نه، مهم این است که آیا وعده تعویض کامل لولههای نفتی در برنامه پنجم توسعه محقق خواهد شد یا نه؟
مدیرکل ایمنی، بهداشت و محیط زیست وزارت نفت گفته است: «از سه سال گذشته تاکنون برنامه جامع نوسازی و بازسازی خطوط لوله انتقال نفت خام و فرآورده نفتی آغاز شده است».
البته او این را هم اضافه میکند که «بازسازی خط لوله انتقال نفت آغاجاری، گوره و خارگ هم در دستور کار شرکت ملی نفت قرار داشته اما با توجه به اینکه این خط یکی از مسیرهای صادرات نفت ایران بوده بازسازی آن باید در یک زمان مناسب انجام می شد». نشت نفت در خلیج فارس پیش از آن صورت گرفت که زمان مناسب بازسازی خط لولهها برسد، آیا ظرف پنج سال آینده خطر نشت نفت به محیط زیست از میان خواهد رفت؟