مشکل کجاست؟
«پاشنه آشیل» سینمای ایران
فرارو- از عمر سينما در اين مرز و بوم بيش از صد سال ميگذرد و گذر چنين زماني ميتواند تجربهاي غني برايش به ارمغان بياورد ولي در عمل به نظر ميرسد سينماي ما سالخورده است.
شورای عالی تهیه کنندگان در نشستی که آذر ماه امسال با حضور نمایندگان کانون تهیه کنندگان، مجمع فیلمسازان و انجمن تهیه کنندگان مستقل تشکیل شد، به بررسی شرایط بحرانی اقتصاد سینمای ایران پرداخت و به این نتیجه رسید که بحران اقتصادی دامن سینمای ایران را فرا گرفته است و در صورتی که برنامه ای مدون و پیشگیرانه انجام نشود، صنعت ملی سینمای ایران به سمت ورشکستگی خواهد رفت.
این معضل از زوایای گوناگونی مورد بررسی قرار گرفته و میگیرد.
برخی عدم رعایت استانداردهای جهانی را پاشنه آشیل سینمای فعلی میدانند و برخی دیگر علت و علل وضعیت بحرانی سینما را در وجود فیلمنامههای ضعیف جستجو میکنند.
هرچند این شرایط بحرانی بیشتر شامل حال سینمای بدنه است و کمتر مشمول سینمای مستقل میشود، نه به این دلیل که سینمای مستقل عاری از این نقطه ضعفهاست بیشتر به این خاطر که نمیتوان بر پایۀ نمایشهای محدود و یا عدم نمایش این دسته از فیلمها، آنها را از لحاظ استقبال مخاطب مورد بررسی قرار داد.
هرچند سطحي نگري در بدنه مخاطبين سينماي ایران به شکلی جدی و آزاردهندهای وجود دارد و اکران فیلمهای نازل هم به این وضعیت دامن میزند، از طرفی دیگر سردرگمی و ناتوانی تهیه کنندگان در شناخت سلیقهی سینمایی تودۀ مردم میتواند عاملی اساسی در این ماجرا محسوب شود.
در سالهای اخیر جریان تازهای در عرصۀ نقد سینمایی شکل گرفته که گفتمان تازهای را به وجود آورده و با مباحثی از قبیل سینمای مبتذل، سینمای فرهنگی، سینمای گلخانهای، سیاهنمایی و... دستهبندی تازهای را خلق کرده است و با فاصله گرفتن از نقدهای فنی و تکنیکی به بررسی محتوایی آثار سینمایی علاقهی بیشتری نشان میدهد.
با وجود اینکه این جریان هر از گاهی به رواج نوعی ابتذال در سینمای بدنه واکنش نشان میدهد ولی اغلب سینماگرانی را مورد خطاب قرار میدهد که در بیشتر آثارشان به طبقه متوسط شهری پرداخته و رنگ و بویی از جریانات روشنفکری در این دسته از آثار سینمایی میتوان یافت.
به اعتقاد این دسته از منتقدین، بحران کنونی سینما، در عقب ماندگی سینماگران روشنفکر از جریان توده مردم ریشه دارد که در آثارشان به مسائل واقعی تودۀ مردم نمیپردازند و بیشتر در فضاهای ذهنی و انتزاعی خود غرقند.
صرف نظر از صدق و کذب چنین مباحثی، شاید بهتر باشد سادهتر از این حرفها با مشکلات سینمای فعلی برخورد کرد، یک کلام: سینمای ما حرف چندانی برای گفتن ندارد.
مسئله پیام و درونمایه نیست، حتی مسئله انتخاب موضوع یا ژانر هم نمیتواند باشد، بحث بر سر نداشتن ایدهای واحد یا همان وحدت تأثیر در اغلب آثار سینمایی است.
سینمای فعلی یا به بهانۀ جذب مخاطب با ساختارهای نیمبند و نخنما، به طنز سخیف و لودگی متوسل میشود و یا اینکه با روایتی مغشوش سعي مي كند حرفهاي پيش پا افتادهاش را در قالب ساختاری گرتهبرداری شده، عميق وهنري جلوه دهد.