قانونشكني دو غول هواپيمايي
جهاني در مورد كمكهاي اتحاديه اروپا به شركت هواپيماسازي ايرباس، اين نهاد گزارش خود در مورد كمكهاي دولت آمريكا به شركت هواپيماسازي بوئينگ را هم ارائه كرده است. هرچند سازمان تجارت جهاني گزارشهاي فوق را هنوز بهطور عمومي منتشر نكرده است اما دو طرف دعوا اين گزارشها را دريافت كردهاند و به نظر ميرسد هر دو طرف هم ادعاي پيروزي دارند.
در اكتبر 2004 آمريكا و اتحاديه اروپا هركدام دعوايي را تحت عنوان اقدامات مؤثر بر تجارت در هواپيماي غيرنظامي بزرگ عليه يكديگر در سازمان جهاني تجارت مطرح كردند. مدت زمان زيادي است كه شركت بوئينگ واقع در شيكاگو از اينكه ايرباس فرانسوي براي ساخت هواپيماهاي جديد خود همچون380 A از كمكهاي دولتي استفاده ميكند، ناراضي است.
از طرف ديگر اتحاديه اروپا نيز مدعي است كمكهاي آمريكا شامل معافيت مالياتي بيش از 3 ميليارد دلار كه قول آن را به بوئينگ داده است تا اين شركت، هواپيماي جت جديد خود را با آن بسازد، نوعي يارانه غيرمستقيم به حساب ميآيد. سال 2004 براي اولين بار ايرباس در توليد هواپيما نسبت به بوئينگ پيشي گرفت.
اختلافات زماني اوج گرفت كه رياست بوئينگ در كنفرانسي به يارانههاي دريافتي ايرباس اعتراض كرد و ايرباس نيز بوئينگ را به ايجاد جو غيرواقعي متهم و ادعا كرد كه حدود دو سوم از هزينههاي توليد 9 ميليارد دلاري بوئينگ براي جت 7E7 از كمكهاي دولتي تامين ميشود كه بخش عمدهاي از آن بدون بازپرداخت صورت ميگيرد. براساس موافقتنامهاي كه 12 سال پيش بين آمريكا و اتحاديه اروپامنعقد شده است، اتحاديه اروپا ميتواند تا 33 درصد از هزينههاي مربوط به تحقيقات و ساخت هواپيماها را با وامهايي با بازپرداخت 17 ساله تأمين كند.
آمريكا مدعي است كه اقدامات اتحاديه اروپا نوعي يارانه تلقي ميشود كه با تعهدات اين اتحاديه براساس موافقتنامهها، اقدامات جبراني و گات 1994 مغايرت دارد. اتحاديه اروپا نيز مدعي است اقدامات آمريكا به عنوان يارانههاي ممنوع و قابل تعقيب به صنعت هواپيماي غير نظامي بزرگ ارائه ميشود و براي منابع اتحاديه اروپا خطر جدي به حساب ميآيد كه اين موضوع به صنعت رقيب در اتحاديه اروپا لطمه مهمي وارد ميكند.
به نظر ميرسد كه اكنون سازمان تجارت جهاني به اين نتيجه رسيده كه كمكهاي دولت آمريكا به بوئينگ، قانونشكني بوده است كه اين خبر خوشحالكنندهاي براي اروپاييهاست، اما ميزان قانونشكني طرف اروپايي در كمك به شركت ايرباس به مراتب بيشتر بوده است كه اين باعث خوشحالي طرف آمريكايي خواهد شد. شايد سازمان تجارت جهاني در نهايت ايرباس را مجبور كند كه از بخشي از درآمدي كه بابت هواپيماهايA380 وA350 كسب كرده است، چشم پوشي كند. A350 رقيبي جدي براي بوئينگ 787 محسوب ميشود كه تنها دو سال بعد از اين هواپيما به توليد رسيد.
اما پرونده فوق ممكن است مدافعان لزوم هزينههاي هنگفت نظامي آمريكا را با ترديد مواجه كند. هزينههاي نظامي آمريكا به بيش از مجموع هزينههاي نظامي ديگر كشورهاي جهان ميرسد (اين در حالي است كه هزينههاي اين كشور در صنايع نظامي هوايي بسيار بيشتر از مجموع كشورهاي جهان است) اما با اين حال آمريكا بر بازار ادوات نظامي جهان تسلط ندارد. نگاهي به بازار هواپيماهاي جنگي، نشان ميدهد كه اگرچه جنگندههاي F-16 آمريكايي با فروش 2355 فروند بين سالهاي 1998 تا 2007 درآمدي معادل 122.4 ميليارد دلار كسب كردهاند اما همچنان در بازار تجهيزات نظامي از سوي رقباي اروپايي خود تهديد ميشوند. با اين حساب به نظر ميرسد كه بلامنازع بودن در بازار صنايع نظامي توجيه خوبي براي هزينههاي سنگين نظامي باشد و بايد انگيزه آن را در جاي ديگري جستو جو كرد.