آگاه
کد خبر: ۶۵۷

محمد قوچاني: آدم گراني هستم

روزنامه سرمایه در شماره امروز خود (شنبه) مصاحبه ای با محمد قوچانی سردبیر روزنامه هم میهن و سردبیر سابق شرق داشته است که بطور کامل در پی می آید:

آقاي قوچاني; برخي از منتقدان در مورد روند فكري شما از اين عبارت استفاده مي‌كنند:«از انتقاد به هاشمي رفسنجاني تا حمايت از هاشمي رفسنجاني» آيا اين چرخش فكري واقعا در شما وجود داشته است؟

من بازتاب جامعه هستم. بايد ببينيم از راي ندادن به هاشمي رفسنجاني و نفر سي‌ام شدن او در انتخابات تا زماني كه به عنوان يكي از چهره‌هاي مطرح و با آراي بالا در انتخابات رياست جمهوري سال 84 و نفر اول شدن در انتخابات خبرگان رهبري سال 85 جامعه چقدر تغيير كرده است. من نيز متناسب با جامعه تغيير مي‌كنم.

_ _شما بالاخره يك مقداري به لحاظ مسووليت با مردم فرق مي‌كنيد.

من چه فرقي با مردم دارم؟

_ _فرقش اين است كه شما مسووليت چندين نشريه را برعهده داشته‌ايد و قطعا بينش خود را در اين روزنامه‌ها دخيل كرده‌ايد...

همان طوري كه «به هر حال مردم در يك زماني تشخيص مي‌دهند هاشمي رفسنجاني نبايد نمايندهء مجلس ششم شود، زمان ديگري تشخيص مي‌دهند كه اين شخص بايد به مقام رياست جمهوري برسد. كسي مثل من هم كه روزنامه‌نگارم، بازتاب و برآيند بخشي از آرا و ديدگاه‌هاي مردم هستم و به هر حال ممكن است در اين ديدگاه‌ها تغيير و تحولاتي ايجاد شود. به اضافه اين كه ممكن است در يك مقطع زماني فردي براي يك پست مناسب باشد و براي پستي ديگر مناسب نباشد، ضمنا در اين مدتي كه من دربارهء موضوعي به اسم هاشمي صحبت كرده‌ام، زاويهء ديد انتقادي شخصي من حفظ شده است و حتي آخرين مقاله‌اي كه دربارهء هاشمي نوشتم، آميزه‌اي از انتقاد و بيان وجوه مثبت هاشمي بود، بنابراين فكر نمي‌كنم تا حال فرد ديگري (حتي از ميان اصلاح‌طلبان) زاويهء ديد انتقادي خودش را نسبت به هاشمي اين گونه حفظ كرده باشد.

_ _پس اين چرخش فكري در شما وجود داشته است؟

تغيير بله و اسم آن چرخش فكري نيست. چرخشي كه شما مي‌گوييد معني‌اش اين است كه آدم يكسري اعتقاداتي داشته باشد و زمان ديگري اعتقاداتي خلاف آن را بيان كند. بنده هيچ وقت پيرو اين ديدگاه نبوده‌ام كه بگويم هاشمي يك آدم كاملا دموكراتي است، اما در مورد ليبرال بودن يا توسعه‌گرا و عمل‌گرا بودن هاشمي در تمام مدت اين 778 سال گذشته صحبت كرده‌ام.

_ _به چه معني؟

مرز بين دموكراسي و ليبراليسم مشخص است يعني در واقع كساني هستند كه به آزادي‌هاي اقتصادي و اجتماعي معتقد هستند، اما خيلي قايل به محوريت راي مردم نيستند. سعيد ذكريا در كتاب «اولويت ليبراليسم بر دموكراسي» تمايز بين نظام‌هاي ليبراليسم و دموكرات را كاملا نشان داده است، مثلا بوريس يلتسين در روسيه فردي ليبرال بود، اما دموكرات نبود همچنان‌كه پارلمان را منحل مي‌كرد، اما به آزادي‌هاي اقتصادي و اجتماعي اعتقاد داشت.

_ _يكي ديگر از انتقاداتي كه از سوي منتقدان به شما وارد مي‌شود اين است كه در بزنگاه‌هاي حساس، قوچاني هميشه عليه اصلاح‌طلبان عمل كرده است و بارزترين دليلي هم كه مي‌آورند انتخابات مجلس و جريانات روزهء سياسي اصلاح‌طلبان و تصوير آقاي ميردامادي حين غذا خوردن است.

در مورد همان روزهء سياسي چندين مطلب از من در دفاع از تحصن نمايندگان مجلس در روزنامهء شرق چاپ شده است. شما به ياد داريد؟

_ __ _همهء روزنامه‌هاي اصلاح‌طلب حمايت مي‌كردند، اما نه، از شما مطلبي به ياد ندارم.

بنابراين خواهش مي‌كنم كه حتما به آرشيو روزنامهء شرق مراجعه كنيد. در آن مقطع من چند تا سرمقاله در اين باره نوشتم كه از يكي از آن‌ها نيز داريوش آشوري تجليل كرد يا حتما كتاب «پدرخوانده و راست‌هاي جوان» را بخوانيد. من چند تا سرمقاله در اين باره نوشتم با عنوان‌هاي «قدرت نه گفتن»، «مجلس در جست‌وجوي آزادي منفي» و «مدرن‌ها متحد شويد.»

_ _يعني نظر خودتان اين است كه در آن زمان از اصلاح‌طلبان حمايت مي‌كرديد، پس چاپ آن عكس معروف در جريان روزهء سياسي به چه معناست؟

اولا كه چاپ آن عكس محصول يك فرآيند است و نه تصميم يك نفر. به هر حال در روزنامه تحريريه‌اي وجود دارد، دبيران و شوراي سردبيري وجود دارد. چرا شما فكر مي‌كنيد در انتخاب يك عكس براي صفحهء اول يك روزنامه فقط سردبير آن روزنامه نقش دارد.

_ _ولي به هر حال عملكرد روزنامه‌هايي كه شما مديريت آن‌ها را بر عهده داشتيد; منتسب به شماست؟

چرا منتسب به من است. چه كسي تاييد كرده است. الان مي‌بينيد كه روزنامهء شرق بدون من هم دارد منتشر مي‌شود. اگر قرار باشد همه چيز را از زاويهء ديد من ببينيد بايد سيستم موجود در روزنامه را نفي كنيد.

_ _من نفي نمي‌كنم، اما به هر حال شما در آن روزنامه مقام سردبيري را داشتيد؟

بله. سردبير در روزنامه جايگاه برجسته‌اي دارد. در انتخاب آن عكس هم من نقش بيش‌تري داشتم و قطعا انتخاب من بوده، اما من كسي بودم كه يك روز پس از انتشار عكس نوشتم انتخاب اين عكس اشتباه بوده و اين را صريحا اعلام كردم. شما دقت كنيد اگر در همان زمان ما مي‌نوشتيم پايان روزهء سياسي نمايندگان يا افطار سياسي نمايندگان اين‌گونه معني نمي‌شد. با اين حال من هنوز نمي‌دانم كه چرا شما مي‌گوييد قوچاني در بزنگاه‌ها خلاف اصلاح‌طلبان عمل كرده است. شما مي‌توانيد از يك بزنگاه ديگري نام ببريد كه من به ضرر اصلاح‌طلبان عمل كرده باشم؟

_ _مثلا برخي از منتقدان مي‌گويند در دو سال پاياني دولت خاتمي روزنامهء ‌شرق در جمع‌بندي عملكرد دولت او مقداري بي‌انصافي كرده است و در همين رابطه به سرمقالهء «در ستايش سكوت» كه توسط شما نوشته شد اشاره مي‌كنند.

به هر حال اين‌طور نيست كه محور و معيار اصلاح‌طلبي اين باشد كه دولت چه مي‌گويد. ما در زماني كه دولت اصلاحات حاكم بود به طور قطع و يقين نسبت به دولت انتقاد داشتيم چون من عضو هيچ حزبي نيستم تا موظف باشم آنچه را كه رهبران و سران آن حزب (كه احيانا دولت را هم در اختيار دارند) مي‌گويند; تاييد كنم. مسلم است كه در آن زمان من انتقاد داشتم و نقدهايم را هم بيان كردم به خصوص در دوره‌اي كه اصلاح‌طلبان به حكومت رسيده بودند و درستش هم همين بود كه دورهء حكومت آن‌ها، آن‌ها را نقد كرد. از آن سرمقاله‌اي هم كه منتقدان نقد مي‌كنند من كاملا دفاع مي‌كنم. «در ستايش سكوت» سرمقاله‌اي در پاسخ به اين مساله بود كه خاتمي از روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلبي كه در آن زمان در زندان بودند; انتقاد كرده بود. خاتمي در شرايطي كه چند تا از برجسته‌ترين روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب زنداني بودند اين بحث را مطرح كرده بود كه از كجا معلوم اين روزنامه‌نگاران زنداني، آدم‌هايي نباشند كه مرتكب جرم شده‌اند.

_ _يعني برداشت شما اين بود كه خاتمي عليه روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب عمل كرده است؟

ببينيد جملاتي كه خاتمي در آن زمان در اين باره به كار برد;‌دقيقا اين بود: «زنداني سياسي نداريم»،‌«امروز هيچ مسوول مطبوعاتي به آن معنا در زندان نيست»، «بعضي سياستمداران هستند كه در زندان هستند و خود من هم پيگير قضاياي آن‌ها هستم» و يا اين‌كه خاتمي روزي به هنگام خروج از اجلاس مجلس در جمع خبرنگاران و در پاسخ به پرسشي از وضعيت زندانيان سياسي و مطبوعاتي آن روز گفت: «از كجا معلوم كه اين متهمان مجرم نباشند.» در موردي ديگر يادم هست كه خاتمي در مورد شيرين عبادي بسيار از موضع انتقادي وارد شد و حتي اهميت جايزهء نوبل را زير سوال برد. البته از موقعي كه خاتمي از قدرت كنار رفته است هميشه سعي كرده‌ام از او دفاع كنم.

_ _مي‌گويند قوچاني هميشه سرمربي تيم بارسلون بوده است؟

من خيلي ورزشي نيستم. نمي‌دانم معني اين جمله‌اي كه گفتيد چيست؟

_ _مي‌گويند قوچاني هميشه سردبير روزنامه‌هايي بوده كه از امكانات مالي و نيروهاي مناسبي برخوردار بوده و قوچاني فقط هدايت اين سيستم را عهده‌دار شده است و كاري از نقطهء صفر شروع نكرده است؟

كساني كه اين حرف را مي‌زنند بايد مصداقش را هم بگويند. وقتي كه من در روزنامهء همشهري بودم، تيمي كه با آن‌ها كار مي‌كردم از حداقل امكانات برخوردار بودند.

_ _با حداقل امكانات مالي؟

بله، فكر مي‌كنيد امكانات مالي همشهري ضميمه چقدر بود؟ مي‌توانم بگويم دستمزد تيم من در اين روزنامه بسيار پايين‌تر از سطح متوسط حقوق روزنامه‌نگاران در آن زمان بود. اين طور نبوده كه هميشه تيم من افراد شناخته‌شده‌اي باشند. آن روزي كه ما كار را در همشهري ضميمه شروع كرديم، خيلي از بچه‌ها ناشناخته بودند و بعضا نيز تجربه‌هاي اوليه خودشان را در حوزهء مديريت مطبوعاتي انجام مي‌دادند.

همان طوري كه خود من نيز اولين تجربهء مديريتي خود را در آن‌جا داشته‌ام.

_ _بالاخره امكاناتي كه داشتيد كم نبود؟

امكانات همشهري ضميمه را نبايد با خود همشهري مقايسه كرد. اين نشريه در ساختمان آي‌تك منتشر مي‌شد كه يكي از بدترين ساختمان‌هايي است كه در سطح شهر تهران وجود دارد. الان دوستان‌مان در اين ساختمان مشغول كار هستند و مي‌دانند كه اين ساختمان فاقد هر گونه امكانات فني لازم است.

_ _اما هميشه با تيراژ بالا شروع مي‌كرديد، چرا؟

به خاطر اين كه فروش مي‌رفت.

_ _چرا فروش مي‌رفت؟

به خاطر اين كه مطالب خوبي داشت و مورد اقبال مردم بود و رقيب نداشت و به هر دليل جزو معدود روزنامه‌هايي بود كه مدت سه سال به كار خود ادامه داد.

_ _مطمئنا مديران يك روزنامه از روز اول نمي‌توانند پيش‌بيني كنند كه روزنامه‌شان مثلا حدود 100 هزار نسخه به فروش خواهد رسيد و بايد براي مدتي تيراژ 100 هزار نسخه‌اي را تحمل كنند.

البته ما شرق را با تيراژ 100 هزار نسخه شروع نكرديم بلكه با تيراژ 80 هزار نسخه شروع كرديم و فروش بسيار خوبي هم داشتيم، بنابراين اين مهم نيست كه در يك روزنامه يك شخص چقدر موثر باشد بلكه اين مهم است كه نشريه را با چه بسته‌بندي به خواننده عرضه كنيم. روزنامهء شرق توانست در طول يك هفته خودش را جا بيندازد، البته تا مدت‌ها حجم برگشتي بسيار بالايي داشتيم، اما اين حرف درستي است كه كاري كه من به عنوان شخص قوچاني انجام مي‌دهم، سنگين و پرتداركات است. من روزنامهء‌شرق را از همان روز اول با 24 صفحه و به صورت تمام رنگي و با كيفيت مناسب مطالب شروع كردم و فكر مي‌كنم اين حق يك روزنامه‌نگار است و نبايد به او در اين باره معترض بود چرا كه كاري كه انجام مي‌شود بايد باكلاس و با ظرفيت‌هاي بالاي فرهنگي باشد.

_ _پس قبول داريد كه كاري كه شما انجام مي‌دهيد بايد در سطح قابل قبول‌تري به جامعه ارايه شود و متناسب با آن نيز درخواست امكانات مي‌كرديد و اين امكانات در اختيارتان قرار مي‌گرفت و شما عملياتي مي‌كرديد.

اتفاقي كه در سال‌هاي گذشته در فضاي روزنامه‌نگاري ايران افتاده است اين است كه ما گروهي روزنامهء دولتي داريم كه از امكانات بسيار زيادي برخوردارند و متاسفانه پس از مدتي اين روزنامه‌ها به دليل آن كه ديگر كيفيت كار از اولويت ساقط مي‌شود تبديل به يك اداره مي‌شوند. قطعا ظرفيتي كه در روزنامه‌هايي همچون «همشهري» و «ايران» وجود داشت، ظرفيت حرفه‌اي بسيار بالايي بود، اما به دليل محدوديت‌هايي كه نهادهاي دولتي دارند بعد از مدتي محتواي اين روزنامه‌ها خيلي اهميت پيدا نمي‌كند و آگهي‌ها و مجموعه خدمات جانبي اهميت پيدا مي‌كند.دستهء دوم از روزنامه‌ها، روزنامه‌هايي هستند كه سعي مي‌كنند غيردولتي باشند، اما به نظر من نمي‌شود به آن‌ها نام روزنامهء بخش خصوصي را اطلاق كرد و بيش‌تر روزنامه‌هاي خوبي هستند. مديران اين روزنامه‌ها سعي مي‌كنند با مجموعه‌اي از مطالب جذاب راديكال روزنامهء خود را به فروش برسانند. روزنامه‌هاي خوبي هم در اين زمينه منتشر شد. روزنامهء «صبح امروز» و «خرداد»، تا روزنامهء «نشاط» و «عصر آزادگان». البته به غير از روزنامهء «جامعه» كه به نظر من بايد در دستهء سوم بررسي شود.

در اين روزنامه‌ها، نويسندهء مطالب مهم بود و آن‌چه كه اهميت داشت اين بود كه ستون‌هاي اين روزنامه‌ها را چه كساني مي‌نويسند. به عبارتي ديگر اين‌كه اين روزنامه‌ها سياه- سفيد باشند و يا با تعداد اندك صفحات قيمت بالايي داشته باشند اهميت نداشت بلكه تنها اين امر مهم بود كه وقتي كسي اين روزنامه را مي‌خريد مي‌توانست 445 تا مقالهء عالي در آن بيابد.

دستهء سوم از روزنامه‌ها كه با روزنامهء شرق اتفاق افتاد; روزنامه‌هاي خوش آب و رنگي بودند كه با چاپ خوب، صفحاتي زياد و همچنين قيمت مناسب ارايه مي‌شدند و مديران اين روزنامه‌ها به دليل محدوديت‌هايي كه در حوزهء سياست و نقد سياسي وجود داشت و همچنين به علت فضاي سياسي بسته به اين نتيجه رسيدند كه بايد روزنامهء خود را در بسته‌بندي مناسبي عرضه كنند. مثلا اگر در روزنامه‌هاي دسته دوم هيچ توجهي به هنر، سينما يا مسايل ورزشي نمي‌شد در عوض روزنامه‌هاي دستهء سوم به اين حوزه‌ها نيز توجه كردند يا اگر در روزنامه‌هاي دستهء اول فقط پرداختن به حواشي زندگي مثل امور فرهنگي و اجتماعي در اولويت بود و امور سياسي و اقتصادي خيلي محوريت نداشت; در اين نوع از روزنامه‌ها اين دو فرمول با همديگر يكي و يكسان مي‌شود. به نظر من روزنامه‌هايي همچون «جامعه»، «توس»، «شرق» و «هم‌ميهن» در برگيرندهء طيف سوم روزنامه‌ها هستند. در اين روزنامه‌ها آن‌چه كه مهم است نوع بسته‌بندي است كه بايد خوش آب و رنگ و شيك باشد. سطح دستمزد خبرنگاران نيز به هر حال متناسب با وضعي كه از لحاظ آگهي و تيراژ داشتند، بود طبيعي است كه روزنامه‌هاي دستهء سوم به دليل جذب آگهي بيش‌تر وضع مالي مناسب‌تري نيز داشتند.

_ _از براندازي تا مصالحه با نظام اتهاماتي است كه دو طيف مختلف به شما وارد مي‌كنند چه پاسخي در اين باره داريد؟

چه كساني ما را برانداز مي‌دانند؟

_ _روزنامهء كيهان نمي‌داند؟

فكر نمي‌كنم كيهان هيچ‌وقت در مورد من و يا تيمم از تعبير برانداز استفاده كرده باشد.

_ _پس فكر مي‌كنيد از چه تعبيري در قبال شما استفاده مي‌كند؟

به هر حال كيهان روزنامه‌اي است كه روزنامهء ما را نمي‌پسندد و آن را قبول ندارد اما دربارهء اين اتهام براندازي، به نظر من اصلا مگر روزنامه مي‌تواند براندازي كند؟ مثل اين‌كه شما با صفارهرندي هم‌نظر شده‌ايد.

_ _پس بالاخره اين اعتقاد وجود دارد؟

صفارهرندي در دورهء وزارت ارشاد خود گفته است كه برخي از روزنامه‌ها در حال براندازي خاموش هستند. البته شنيده‌ام كه او حرفش را تكذيب كرده است ولي بعضي از روزنامه‌ها به نقل از ايشان اين حرف را نوشتند. شما از كجا مي‌گوييد كه صفارهرندي اين حرف را در مورد ما گفته است؟

_ _بالاخره اين اتهامات نه صرفا در مورد شما بلكه نسبت به خيلي از روزنامه‌هاي همراستا و همفكر شما نيز مطرح است.

شما كه گفتيد ما هميشه در بزنگاه‌ها عليه خاتمي و ساير اصلاح‌طلبان عمل كرده‌ايم.

_ _اتفاقا سوال من هم همين است.

همان‌طوري كه گفتم ما سه نوع روزنامه داشتيم. روزنامه‌هاي نوع اول روزنامه‌هايي دولتي بودند كه سعي در توجيه حاكميت موجود داشتند و دارند (نه حاكميت فعلي بلكه هرگونه حاكميت سياسي) مثلا روزنامهء همشهري چه در دورهء اصلاح‌طلبان و چه در دورهء اصول‌گرايان يا محافظه‌كاران سعي در توجيه نظم حاكم دارد. مثلا در پديده‌اي به نام بنزين كه اتفاق افتاد; اين روزنامه بلافاصله تيتر مي‌زند كه شب گذشته تهران شلوغ بود و حال آرام شده است. چون اين آرام شدن تهران برايشان اهميت دارد.

به عبارتي ديگر آن واقعيتي كه رخ مي‌دهد خيلي برايشان معيار نيست. دستهء دوم از روزنامه‌ها نيز روزنامه‌هايي هستند كه كارشان ايجاد تغيير در سيستم سياسي موجود است حال اين تغيير مي‌تواند تغيير حاكميت باشد و يا تغيير نظام سياسي و قواعد حاكم بر نظام سياسي. البته من به اين معني خيلي روزنامهء برانداز نمي‌بينم. يعني حتي نسبت به راديكال‌ترين روزنامه‌هايي هم كه در سال‌هاي گذشته وجود داشتند (مثل صبح امروز) از تعبير برانداز استفاده نمي‌كنم چون اين‌ها روزنامه‌هايي بودند كه منتقد وضع موجود بودند ولي نقدشان راديكال بود. من اين تعبير را كه مي‌شود از طريق روزنامه براندازي كرد قبول ندارم. دستهء سوم از روزنامه‌ها هم مثل شرق و هم‌ميهن روزنامه‌هايي منتقد و تحول‌خواه هستند كه در اصلاح‌طلب بودنشان نبايد ترديد كرد.

روزنامهء شرق در طول اين سه سال از يك روزنامه‌اي كه به قول شما از دو سر يك طيف اتهاماتي را به آن وارد مي‌كردند به جايي رسيد كه نظام سياسي نياز به اين روزنامه را حس كرد. در عين حال منتقدان نظام سياسي نيز نياز به اين روزنامه را درك كردند. يعني از يك تريبون واحد (روزنامهء شرق) هم وزراي دولت احمدي‌نژاد صحبت مي‌كردند و هم روشنفكران و مخالفان حاكميت سياسي.

_ _تا به حال اتفاق افتاده كه از مرز اخلاق حرفه‌اي روزنامه‌نگاري خارج شويد؟

بله. به نظر من اتفاق افتاده است.

_ _آيا عكسي كه از باهنر در صفحهء اول روزنامهء هم‌ميهن چاپ شد از اين موارد بود؟

نه.

_ _روزنامهء هم‌ميهن عكسي از باهنر را چاپ كرد كه در آن باهنر تكيهء رضاشاهي بر صندلي زده بود و كمي پايين‌تر موهاي پاي بدون جورابش بيرون زده بود. آيا به نظر شما به‌عنوان يك سردبير چاپ اين عكس غيراخلاقي نبود؟

روزنامه همچون يك آينه است. وقتي كسي در ردهء نايب رييس مجلس شوراي اسلامي در حال مصاحبه با يك روزنامه‌اي است كه به اردوگاه منتقدان او تعلق دارد; بايد مراقب كل رفتارهاي خود باشد. عكسي را هم كه ما گرفتيم; عكس مخفيانه‌اي نبود. ما عكسي نمي‌گيريم كه از شرايط غيرعرفي افراد باشد. كاركرد روزنامه در واقعيت، نقد طرف مقابل است. (نقد پوشش و حتي نوع رفتار)

كسي هم كه به‌عنوان نايب رييس مجلس شوراي اسلامي در مقابل دوربين مي‌ايستد، بايد مراقب تمامي رفتار و سكنات خود باشد. فكر مي‌كنم بعد از چاپ آن عكس تمام مقاماتي كه مقابل دوربين روزنامهء هم‌ميهن ايستادند سعي كردند آراسته باشند. اين امر يكي از آثار مثبت چاپ اين عكس بود.

_ _شما با همسرتان رستوران هم مي‌رويد؟

بله. خيلي زياد به رستوران مي‌رويم. چون هم دوست داريم و هم بنا به موقعيت شغلي هر دويمان كه روزنامه‌نگاري است; خيلي از اوقات مجبوريم كه به رستوران برويم. چون هر دو دير وقت به خانه مي‌رسيم.

_ _همسرتان هم به واسطهء شغل شما وارد حوزهء روزنامه‌نگاري شده است؟

نه، او قبل از اين كه من وارد عرصهء روزنامه‌نگاري بشوم به صورت آماتور و غيرحرفه‌اي كار روزنامه‌نگاري مي‌كرد و بعدها خودش به صورت طبيعي رشد كرد و وارد حوزهء مطبوعات شد.

_ _از اين كه هر دو (شما و همسرتان) روزنامه‌نگار هستيد راضي هستيد؟

من راضي هستم، اما مثل اين كه همسرم خيلي راضي نيست.

_ _حالا كداميك از شما بايد در خانه بنشيند؟

هيچ كدام از ما در خانه نمي‌نشيند، اما نارضايتي‌اي كه وجود دارد اين است كه حجم زياد كار، وقت زيادي را از هر دوي ما مي‌گيرد و بعضي اوقات همسرم خسته مي‌شود ولي در هر صورت هيچ وقت هم كار روزنامه‌نگاري را ول نمي‌كنيم.

_ _فكر مي‌كنم براي شما تقريبا غيرممكن است؟

نه; اگر يكي، دو بار ديگر حكومت با ما اين كار را بكند ديگر خود به خود عطاي اين كار را به لقاي آن مي‌بخشم و رهايش مي‌كنم.

_ _روزي كه روزنامهء هم‌ميهن توقيف شد چهرهء غمگيني داشتيد. آن‌روز به من جمله‌اي گفتيد كه من هنگام نوشتن آن قلمم لرزيد; آن روز به من گفتيد: «دارم به مهرهء سوخته تبديل مي‌شوم» منظورتان از اين حرف چه بود؟

به هر حال من به عنوان كسي كه چندين نشريه را اداره كرده‌‌ام همان‌طوري كه شما هم گفتيد آدم گراني هستم. وقتي وارد يك محيطي مي‌شوم، اصلاً درويش‌مابي پيشه نمي‌كنم البته نه در مورد خودم بلكه در مورد تيم كاري‌ام (دريافتي من از خيلي از همتايانم كم‌تر است.) من هرگز روزنامه‌اي با چاپ و كاغذ ضعيف و يا تبليغات ضعيف در نمي‌آورم. فكر مي‌كنم تداركات كار من آن‌قدر گران هست كه ناشراني كه مي‌آيند با من كار كنند بايد همه‌شان سود كنند والا ورشكست مي‌شوند; اما اگر قرار بر اين باشد كه من فقط يك تا دو كار انجام دهم و بعد از اين مدت كار به پايان برسد، همان‌طوري كه در مورد روزنامهء هم‌ميهن اتفاق افتاد با آن سرمايه‌گذاري زيادي كه برايش انجام شده بود، معني‌اش اين است كه ديگر هيچ ناشري نبايد از من به عنوان كارگردان استفاده بكند چون به خاطر حساسيتي كه روي شخص قوچاني وجود دارد; مي‌ترسد سرمايه‌اش به باد برود.

_ _يعني اين احتمال وجود دارد كه روزي سيستم قضايي كشور شما را خسته كند؟

من خسته نمي‌شوم. همين الان هم دارم مجلهء «شهروند امروز» را منتشر مي‌كنم. از روزي كه روزنامهء هم‌ميهن متوقف شد كار من يك روز هم تعطيل نشده است، ولي به هر حال ممكن است آن ناشراني كه با من كار مي‌كنند خسته بشوند.

_ _در مورد قوچاني مطلبي هست كه مخاطبان نمي‌دانند ولي لازم است كه بدانند؟

نه، به نظرم آن چيزي كه از خودم در عرصهء عمومي مي‌بينم كافي است، تازه بخشي از آن هم زيادي است. خودم هم ضرورتي براي اين كار احساس نمي‌كنم، چون اين كه ديدگاه‌هاي من چيست زياد اهميت ندارد.

_ _در حال حاضر چه احساسي داريد؟ آيا مانند اكثر روزنامه‌نگاران ايران نااميد هستيد؟

الان احساس آرامش دارم. به اين دليل كه بعد از توقيف هم‌ميهن چند نكته برايم روشن شد; نخست اين كه تجربهء سه ساله‌ام در شرق خيلي دل‌انگيز بود. كنده شدن از آن تجربه و قرار گرفتن در شرايط جديد در روزنامهء هم‌ميهن برايم دشوار بود چون اين دغدغه را داشتم كه آيا امكان تكرار تجربهء موفق شرق وجود دارد؟خوشبختانه در مدت دو ماهي كه هم‌ميهن منتشر شد خود را مغبون ‌احساس نمي‌كنم.

_ _فضاي حاكم بر مطبوعات ايران را در حال حاضر چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

من فضا را اصلا براساس آزادي نمي‌سنجم چون هميشه آزادي مطبوعات محدود بوده است و من نيز آزادي‌هاي خيلي گسترده را هم خيلي نمي‌پسندم زيرا به اعتقاد من منجر به اين مي‌شود كه فضا خيلي شكننده شود، اما اتفاقي كه در حال حاضر افتاده اين است كه در مطبوعات امنيت وجود ندارد. به نظر من وجود امنيت مهم‌تر از وجود آزادي است البته منظور من از فقدان امنيت به معناي بازداشت روزنامه‌نگاران نيست بلكه به اين معني است كه با موجوديت هيچ كسب و شغلي مانند روزنامه‌نگاري بازي نمي‌شود; اين كه امروز روزنامه‌نگار باشيد و فردا هيچ چيزي نباشيد.

اي كاش در مورد هم‌ميهن مي‌گفتند كه مثلا قوچاني نباشد ولي هم‌ميهن به كار خود ادامه دهد، اما اولين تنبيهي كه در مورد مطبوعات به ذهن‌شان مي‌رسد اعدام است. علاوه بر فقدان امنيت شغلي مسالهء ديگري كه وجود دارد بي‌عدالتي در رقابت در فضاي رسانه‌اي كشور است. تعداد رسانه‌هاي دولتي خيلي زياد است (همشهري، ايران، جام‌جم، كيهان، اطلاعات.) اين انصاف نيست كه اين‌ها از بقاي خودشان مطمئن باشند و بقيهء روزنامه‌نگاران به فرداي خودشان هم اطمينان نداشته باشند. 98 درصد فضاي فرهنگي و رسانه‌اي در كشور در اختيار دولت است كه با حمايت‌هاي نهادهاي دولتي و شبه‌دولتي اداره مي‌شوند. فكر مي‌كنم در هيچ كسبي (چون من واقعا از منظر حرفه و كسب نگاه مي‌كنم) به اندازهء روزنامه‌نگاري بي‌امنيتي و بي‌عدالتي حاكم نيست.

ارسال نظرات
خط داغ