کیارستمی: انتظار چنين واكنشي را نداشتم
عباس كيارستمي همزمان با پخش 3 فيلم كوتاهش در پرديس گالري سينما «ملت» گفت: با مشاهدهي اين جمع از تماشاگران كه با سكوت و صبوري فيلمهاي مرا به تماشا نشستند، براي ادامهي ساخت فيلمهاي اينچنيني اميدوار شدم.
به گزارش ایسنا، شامگاه گذشته ـ 7 ديماه ـ پرديس گالري سينما «ملت» شلوغتر از هميشه بود، با وجود آنكه اطلاعيهي پرديس براي برگزاري نشستي پيرامون تحليل آثار نمايشگاه «نقاشان جوان پيشرو» ـ كه مجموعه آثارشان اين روزها در گالري اين مجموعه به نمايش گذاشته شده ـ منتشر شده بود، جمع زيادي كه در اين محل حاضر شده بود، نشان از آن ميداد كه براي موضوع ديگري آمدهاند.
پيش از اين طبق اطلاعيه قرار بود، بعد از پخش سه فيلم كوتاه از عباس كيارستمي،آثار جوانان پيشرو با حضور اين هنرمند عكاس و فيلمساز و همچنين عليرضا سميعآذر پژوهشگر هنر معاصر مورد بررسي قرار بگيرد، اما جمعيت به قدري زياد بود كه مسوولان پرديس به جاي سالن VIP كه سالن كوچكي محسوب ميشد، يكي از سالنهاي اصلي سينماي خود را به اين نشست اختصاص داد.
بعد از گذشت يك ساعت از زمان مقرر شده براي شروع مراسم، عباس كيارستمي كارگردان سرشناس سينماي ايران پيش از نمايش فيلمهايش خطاب به حاضران گفت: تصور چنين جمعيتي را نداشتم. قرار بود اين برنامه در يك سالن كوچك و با حضور حداقل 50 نفر برگزار شود، به همين دليل هم برنامهريزي خاصي صورت نداده بوديم.
وي ادامه داد: اي كاش از قبل ميدانستم كه با چنين جمعي روبهرو هستم كه قرار است اين فيلمها را ببينند. پيشاپيش از دوستاني كه ايستادند پوزش ميخواهم و فكر نميكنم كه اين سه فيلم ارزش ايستاده ديدن داشته باشد.
به گزارش ايسنا؛ در ادامهي مراسم سه فيلم كوتاه «تخممرغهاي دريايي»، «مرغابيها» و «جادهها» از اين هنرمند پخش شد.
سپس عليرضا سميعآذر ـ منتقد و پژوهشگر هنر معاصر ـ با تحليل و معرفي سه فيلم كوتاه از عباس كيارستمي گفت: فيلم نخست با عنوان «تخممرغهاي دريايي» كاري بسيار انتزاعي است كه در لايههاي سمبليك قابل تامل است و از يك رويارويي و مواجههي نابرابر سخن ميگويد.
او ادامه داد: قدرت عظيم دريا كه در موجهاي مهيب آن تبلور يافته و سه تخممرغ كه در صخرهاي در مقابل اين هجوم بدون مقاومت چندان اميدوارانه ثبت شدند، كليت فيلم را تشكيل ميدهد.
سميعآذر با تشبيه جايگاه تخممرغها به بدن انسان توضيح داد: فرم صخره تا حدودي تداعي بدن انسان را داشت. قسمت فوقاني صخره شبيه سر و قسمتي كه تخممرغها در آن قرار داشتند، شبيه بدن انسان است و به نظر ميرسيد اگر اين صخره را همچون پيكرهي انساني تلقي كنيم، تخممرغها در قلب اين پيكره جاي دارند و از همين جا لايههاي تداعيكننده معاني و تفاسير مختلف در دل اين فيلم تعريف ميشود.
اين منتقد و تحليلگر سپس به تعاريف اسطورهها از دريا اشاره كرد و افزود: اسطورهها همواره از دريا به عنوان يك نيروي قدرتمند ياد ميكنند كه چگونه اين نيرو با تمام قدرت خود به شدت تشنهي قربانيگرفتن است. از اينروست كه تلاطم دريا به سمت صخرهها هجوم ميآورد تا اين تخممرغها را به سمت خود بكشند و ظاهرا آنها نيز مقاومتي ندارند و در نهايت پرتاب يكييكي آنها به سمت دريا ختم ميشود و در پايان گويي دريا به نوعي آرامش دست پيدا ميكند كه اين نكته نشان ميدهد كه زندگي و مقاومت همواره ادامه دارد.
سميعآذر در بخش ديگري از سخنانش با اشاره به فيلم كوتاه «تخممرغ دريايي» مطرح كرد: در اين فيلم كوتاه، تراژدي سرنوشت به وقوع ميپيوندد به طوري كه در پايان فيلم آرامشي نسبي محقق ميشود و اين كليت در يك بيان انتزاعي خلاصه ميشود كه در يك لايهي آن فضا كاملا دراماتيك و در لايهي بعدي كاملا انتزاعي است.
عباس كيارستمي در ادامه اين سخنان گفت:وقتي صحبتهاي آقاي سميعآذر را شنيدم، خواستم اين نكته را بگويم كه دوستي حين تماشاي اين فيلم از من پرسيد كه براي «پناهي» چه ميتوان كرد و صحبتهاي آقاي سميعآذر من را بر آن داشت كه اين سوال را در جمع شما مطرح كنم.
سميعآذر در بخش ديگري از اين نشست به دومين فيلم كيارستمي به نام «مرغابيها» اشاره كرد و افزود: اين فيلم اپيزود چهارم از يك فيلم پنج اپيزودي با عنوان «5» بود كه به نوعي تعارض و كشمكش بر ميگردد. در اين فيلم همچنان پسزمينهي كار درياست، اما اينبار دريا آرام است و شروع با حركت يك مرغابي و مرغابيهاي ديگر به دنبال اوست كه تنها در جهت يك همسويي اين مسير يكسان را دنبال ميكند و ميتوان مرغابيها را از هم تميز داد، چه بسا كه حتي نوع راهرفتن آنها نيز نشاندهندهي تمايز شخصيتي آنهاست.
اين مدرس تاريخ هنر معاصر در بخش ديگري از صحبتهاش مطرح كرد: تمام مرغابيها يك مسير را دنبال ميكنند و هيچ اتفاق خاصي نميافتد تا اينكه يكي از آنها در نيمهي فيلم دچار ترديد ميشود و بدون هيچ انگيزه و دليلي تصميم ميگيرد جهت حركت خود را تغيير دهد. هيچ توضيحي براي اين عمل وجود ندارد و اين اتفاق ناشي از ترديد اوست كه منجر به پيروي ساير مرغابيها از او ميشود. اين مسير بدون انگيزه و توضيح طي شده تا اينكه همگان تنها يك چرخهي باطل و بدون منطق را سپري كنند. اين نكته قابل اهميت است كه اين فيلم يك فيلم ناتوراليستي در حوزهي طبيعت محسوب نميشود.
سميعآذر در پايان صحبتهايش به سومين فيلم كيارستمي با عنوان «جادهها» اشاره كرد و گفت: جادهها خط بيپايان ارتباط است كه از يك نقطه به نقطهي ديگر و از يك آبادي به آبادي ديگر انسانها را به هم ارتباط ميدهد، اما در اين فيلم جادهها يك پديدهي طبيعي و وسيلهي ارتباطي نيستند و ميتوانند در لايههاي معنايي شامل مفاهيمي باشند كه اين فيلم توجه ما را به آنها جلب ميكند.اين فيلم حد بالايي از انتظار را جستوجو ميكند تا در نهايت جاده براي ما تبديل به تفكري مفهومي ميشود و به همين دليل هم اصرار دارم كه اين آثار دربارهي طبيعت، جغرافيا و آنچه كه همهروزه در ظاهر ميبينيم نيست، بلكه فضاي نشانهاي براي سفر به اعماق اين آثار است.
در ادامهي اين مراسم عباس كيارستمي گفت: ترجيح ميدهم دربارهي فيلمها سخني نگويم اما امروز ميخواهم دربارهي تماشاگران اين فيلمها حرف بزنم. سالها بود كه سينما نرفته بودم و آخرينبار نيز براي تماشاي فوتبال به سينما «آزادي» رفتم كه البته اين اتفاق در زمرهي تماشاي فيلم محسوب نميشود.
او سپس به جمع حاضر در سينما گالري پرديس ملت اشاره و بيان كرد: ترغيب شدم پيشنهاد اكران پنج اپيزود اين فيلم را در سينما پرديس «ملت» مطرح كنم تا شما تمام اپيزودهاي اين فيلم را ببينيد. من انتظار چنين واكنشي را از مخاطبان سينماي ايران نداشتم. اما اين اتفاق برايم جاي اميدواري حاصل كرد تا ساختن اين فيلمها را ادامه دهم. البته دو فيلم ديگر هم داشتم كه به دليل محدوديت زمان ترجيح دادم آنها را نمايش ندهم. فيلمهاي كوتاه ديگري هم هست كه ساختهي مدرسهي كوچك فيلمسازي ماست و اي كاش شما نيز از ديدن آن بينصيب نمانيد. امروز قدردان شما هستم كه ثابت كرديد، تماشاگر ايراني براي ديدن چنين فيلمهايي صبور است.
در پايان اين مراسم كيارستمي به سوالات تماشاگران دربارهي اين فيلمها پاسخ داد.