تحلیل استاد دانشگاه تهران درباره ویکی لیکس
ويكی ليكس، اثبات نظرات جمهوری اسلامی
فؤاد ايزدی
انتشار اسناد سري وزارت امور خارجه آمريكا توسط مؤسسه ويكي ليكس در چند روز گذشته موجي از اظهار نظرهاي گوناگون را ايجاد كرده است. از آن رو كه بخشي از اين اسناد مربوط به ايران و سياستهاي آمريكا در قبال ايران است مناسب است تا بررسي اجمالياي از اين رويداد ارائه شود.
انتشار اسناد سري وزارت امور خارجه آمريكا توسط مؤسسه ويكي ليكس در چند روز گذشته موجي از اظهار نظرهاي گوناگون را ايجاد كرده است. از آن رو كه بخشي از اين اسناد مربوط به ايران و سياستهاي آمريكا در قبال ايران است مناسب است تا بررسي اجمالياي از اين رويداد ارائه شود. اين موضوع از آن رو حائز اهميت است كه همانطور كه در پي مي آيد، اين اسناد مؤيد بسياري از مواضع جمهوري اسلامي ايران راجع به ايالات متحده آمريكا در سي سال گذشته است. اميد كه اين بررسي به فضل الهي و توجهات حضرت صاحب الامر، بقيةالله الاعظم مفيد واقع شود.
پيشنهاد مي شود:
1.مسئولان جمهوري اسلامي از اظهار نظر صريح در قبول يا رد كلي اسناد ويكي ليكس خودداري كنند. در صورت سؤال خبرنگاران مناسب است گفته شود بخش عمده اين مدارك هنوز منتشر نشده و مدارك منتشرشده در دست بررسي است.
2.رسانه ها امكان پوشش خبري اسناد ويكي ليكس را داشته باشند. ظاهراً شوراي عالي امنيت ملي، رسانهها را از اين امر منع كرده است.
3.نهادي دولتي، با استفاده از امكانات ديگر نهادهاي دولتي و غير دولتي، مسئول رصد و ترجمه مدارك مهم در اين سايت شود.
مقدمه - ويكي ليكس چيست؟
ويكي ليكس يك مؤسسه غيرانتفاعي رسانهاي است كه از سال 2007 با راهاندازي وب سايتي شروع به فعاليت كرد. از بدو تأسيس، مؤسسان ويكي ليكس اعلام عمومي نمودند كه اگر فردي، مدركي را كه جنبه خبري داشته باشد در اختيار سايت قرار دهد آن را بدون افشاي نام آن فرد منتشر خواهند كرد. ويكي ليكس همچنين نام افرادي را كه گمان مي كند خطري جان آنها را تهديد خواهد كرد، از اسناد حذف ميكند. مدارك و اسنادي كه اين سايت از آن پس منتشر كرد، نشانگر ماهيت ضد جنگ آن بود.
در آوريل 2010، ويكي ليكس اقدام به انتشار ويدئويي از سال 2007 كرد كه نشان مي داد سربازان آمريكايي در عراق افراد غيرنظامي و روزنامهنگاران را هدف قرار داده بودند. در پي آن در ماه جولاي همان سال ويكي ليكس بيش از 76900 سند درباره جنگ افغانستان و در ماه اكتبر همان سال حدود 400 هزار سند مربوط به جنگ عراق را منتشر كرد.
ويكيليكس در تاريخ 28 نوامبر 2010 بخشهايي از اسناد و گزارشهاي وزارت امور خارجه آمريكا را كه بالغ بر 251 هزار سند از مكاتبات ديپلماتيك 274 سفارتخانه و كنسولگري ايالات متحده با وزارت خارجه آمريكا در همه نقاط جهان است و حدود 15 هزار مورد آن محرمانه است، منتشر كرد.
اين اسناد كه مربوط به سالهاي 1966 تا فوريه سال جاري ميشود به تدريج منتشر خواهد شد. تاكنون حدود 700 سند روي سايت قرار گرفته است كه تعدادي از آنها نيز مربوط به سياستهاي آمريكا در قبال ايران ميباشد. به نظر ميرسد اين اسناد از طريق فردي ناراضي در داخل وزارت خارجه آمريكا يا از طريق هك سايت اين وزارتخانه به دست آمده باشد.
پايگاه اينترنتي ويكي ليكس ادعا ميكند اين مؤسسه به دقت، صحت مدارك و اسناد دريافتي را مورد بررسي قرار ميدهد. براي مثال در مورد ويدئوي سربازان آمريكايي كه از درون هليكوپتر به سوي غيرنظاميان عراقي و روزنامهنگاران تيراندازي ميكردند گروهي از ويكي ليكس به عراق سفر كردند و با مصاحبه با شاهدان عيني، مشاهده ركوردهاي بيمارستاني و اسناد گواهي فوت مقتولين از صحت ويدئوها اطمينان حاصل كردند. به گفته اين پايگاه، ويكي ليكس صحت و سقم هر سند دريافتي را طي مراحلي ارزيابي ميكند تا احتمال جعل سند را به حداقل برساند.
همانطور كه عرض شد اين سايت به تحليل بنده يك سايت ضدجنگ است و فاش شدن اسناد محرمانه وزارت امور خارجه آمريكا در روزهاي اخير، فاجعهآميزترين اتفاق براي دستگاه ديپلماسي آمريكا در سالهاي اخير بوده است.
نظريههاي مختلفي راجع به آخرين اقدام اين سازمان غيردولتي وجود دارد. يك نظريه اين امر را كاري از درون دولت آمريكا ميداند. اين نظريه از آن رو نادرست است كه صدمهاي كه آمريكا از افشاي اين مدارك ميبيند به مراتب بيشتر از نفعي است كه ميتواند از آن حاصل شود. اين موضوع در ادامه با ذكر نمونه ها بيشتر روشن ميشود. با اين حال، كمتر كسي در دنيا، اعم از دولت آمريكا يا ساير دولتها، اصالت اين اسناد را مورد مناقشه قرار دادهاند.
پيتر كينگ، يكي از اعضاي مجلس نمايندگان آمريكا و رئيس كميته امنيت ملي مجلس از اقدام براي قرار دادن ويكي ليكس در ليست ارگانهاي خارجي تروريستي اعلام حمايت كرده است. وي گفت: "ويكي ليكس خطر حاضر و مشهودي است كه امنيت ملي آمريكا را تهديد مي كند. " هيلاري كلينتون نيز در اين رابطه اظهار داشت: "نتيجه اين حمله ايجاد اختلاف بين كشورهاي جهان خواهد بود. " اين اقدام ويكي ليكس در مقابل مورد تحسين افرادي مانند آقاي هوگو چاوز واقع شده است.
پس از انتشار مدارك اخير توسط ويكي ليكس كه از جمله نشان مي داد كه دولت آمريكا در پي ايجاد همبستگي منطقهاي براي به انزوا كشاندن ونزوئلا بوده است، آقاي هوگو چاوز از ويكي ليكس اعلام حمايت كرد. وي گفت: "من به دستاندركاران ويكي ليكس به خاطر شجاعت و جرأتشان تبريك مي گويم. " جناب آقاي دكتر احمدي نژاد تنها رئيس جمهوري بوده است كه اعتبار سايت و اسناد منتشره از سوي آن را به چالش كشيده است.
ويكي ليكس، اثبات نظرات سي ساله جمهوري اسلامي
سؤال اساسي اين است كه اين مدارك چه تأثيري براي منافع جمهوري اسلامي دارد؟ نمونه هايي كه در پي ميآيد نشان ميدهد كه اين مدارك حاوي اسنادي است كه مؤيد مواضع جمهوري اسلامي ايران در سي سال گذشته نسبت به عملكرد آمريكا در جهان و سياستهاي آن در قبال ايران است. نمونههايي از اين اسناد به قرار زير است:
1.در نشست رئيس موساد، مير ديگن، با معاون سياسي وزارت امور خارجه آمريكا، نيكولوس برنز، در آگوست 2007، حدود يك سال و نيم پيش از انتخابات 1388، دو دولت آمريكا و اسرائيل در مورد راهكارهاي تغيير دولت ايران مذاكره كرده اند.
در اين جلسه رئيس موساد درباره ي استفاده از جنبشهاي دانشجويي و اقليت هاي قومي براي تغيير دولت ايران نام ميبرد. از ديگر موارد افزايش برنامههاي فارسي صداي آمريكا ميباشد. رئيس موساد در اين گفتوگو اظهار ميدارد: "اگر دو كشور آمريكا و اسرائيل بيش از پيش در مورد تغيير دولت ايران تلاش كنند سرنگوني جمهوري اسلامي در زمان حيات ما ممكن است. "
2.رابرت گيتز، وزير دفاع آمريكا، در مذاكرهاي با فرانكو فراتيني، وزير خارجه ايتاليا، اظهار ميدارد كه ايران به طالبان در افغانستان سلاح نميدهد.
3.از يك سو اوباما در نطق پيروزي خود در انتخابات، ايران را دعوت به تعامل مي كند و ميگويد كه ما دستمان را به سوي ايران دراز كردهايم و از سوي ديگر دو ماه پس از آن، يعني در مارچ 2009 مقارن با پيام نوروزي اوباما براي ايران، ديپلمات هاي آمريكايي در نشستي با سران اروپايي بيان ميكنند كه آمريكا همچنان سياست فشار را در قبال ايران دنبال ميكند و صحبت از تعامل تنها براي ايجاد اين وجهه است كه آمريكا تلاش خود را براي گفتوگو با ايران كرد و ايران آن را رد كرد. بنابراين تنها راه موجود اعمال فشار است.
4.در دسامبر 2009 آموس گيلاد، يكي از مسئولان ارشد وزارت دفاع اسرائيل، در گفت و گويي با معاون وزير امور خارجه آمريكا الن تاسچر ابراز مي دارد كه "وي مطمئن نيست كه ايران تصميم گرفته باشد كه سلاح اتمي بسازد. "
5.سفارت آمريكا در اسرائيل در سال 2005 گزارش داده بود كه برخي كارشناسان اسرائيلي نسبت به نظر سوء ديگر كارشناسان رژيم صهيونيستي درباره برنامه هسته اي ايران ترديد دارند. از آن جمله يكي از مسئولين ارشد وزارت خارجه اسرائيل گفته است: "تحليل اسرائيل از سال 1993 اين بوده است كه ايران ديگر تا سال 1998 حتما بمب اتم توليد ميكند. " كارشناس آمريكايي اظهار ميدارد كه اين اين ادعاي اسرائيل هر سال ادامه پيدا كرده است.
6.يكي از مسئولين وزارت خارجه انگليس در جلسه خصوصي اذعان كرده كه جناب آقاي احمدينژاد برنده انتخابات سال 1388 بوده است.
7.تحليل كارشناس آمريكايي درباره بنيامين نتانياهو كه وي "هيچ گاه به قولهايش عمل نمي كند. "
8.برنامه آمريكا براي خروج اورانيوم غني شده از پاكستان
9.آگاهي كامل آمريكا از كمكهاي عربستان سعودي به القاعده عراق
10.اعمال غيراخلاقي خانواده سلطنتي انگليس
11.حمايت مالي آمريكا از پيكيكي همزمان با قرار دادن اين گروه در ليست گروه هاي تروريستي وزارت خارجه
12.اقدام آمريكا به جاسوسي عليه همپيمانان خود و مديران سازمان ملل.
13.دستور خانم كلينتون به ديپلماتهاي آمريكايي براي جمع آوري دياناي، شماره كارتهاي اعتباري و كلمه عبور سيستمهاي كامپيوتري افراد خاصي كه با آمريكا در ارتباط هستند (كه البته خلاف عرف ديپلماتيك و قوانين بينالمللي است).
14.ناديده گرفتن فساد و نقض حقوق بشر در كشورهاي وابسته به آمريكا
15.اقدام آمريكا به لابيگري براي كمپانيهاي آمريكايي و رانت دادن به آنهايي كه با ديپلماتهاي آن در ارتباطند.
16.دخالت مستقيم آمريكا در امور داخلي كشورها از جمله حمايت از كودتاي هاندوراس برخلاف موضع رسمي آن كه عدم دخالت را ادعا مي كرد.
از جمله تبعات افشاي اين مدارك عكسالعمل پوتين نسبت به گفته آقاي گيتز در مورد عدم وجود دموكراسي در روسيه بود كه پوتين گفته بود "آقاي گيتز به شدت به بيراهه ميرود. "
يكي ديگر از اين تبعات اخراج رئيس دفتر وزير امور خارجه آلمان بود كه به علت همكاري وي با وزارت خارجه آمريكا انجام شد.
آيا مدارك منتشر شده در مجموع به نفع آمريكاست يا به ضرر آمريكا؟
بزرگترين ضربهاي كه اين مدارك به آمريكا وارد ميكند ضربه به وجهه آمريكاست.
كشوري كه نميتواند اسرار ديپلماتيك خود را نگه دارد سختتر مورد اعتماد قرار مي گيرد. افشاي آنچه برخي از مقامات رسمي كشورها پشت درهاي بسته به آمريكاييها گفتهاند و با مواضع رسمي آنها همخواني ندارد براي اين مقامات گران تمام خواهد شد؛ بنابراين دور از ذهن نيست كه آنها در آينده در تعاملات خود با طرفهاي آمريكايي احتياط بيشتري به خرج دهند. افرادي كه ميخواهند با آمريكا همكاري كنند نيز خوف اين را خواهند داشت كه ارتباطات آنها برملا شود.
قابل درك است كه مسئولين دولتي نگران اين هستند كه در آينده مدركي عليه جمهوري اسلامي در سايت ويكي ليكس قرار بگيرد. درست است كه بايد با احتياط با اين سايت برخورد كرد اما احتياط بهمعناي رد يا تأييد كلي مطالب سايت نيست. بايد در نظر داشت كه آمريكا منتظر يا محتاج ويكي ليكس براي هجمه تبليغاتي عليه ايران نيست.
در عين حال اگر ما خودمان مستقلا اين مدارك را بررسي نكنيم و آشنايي كامل با بخشهايي كه مرتبط به ايران است نداشته باشيم اين خطر وجود دارد كه رسانه هاي مغرض آمريكايي و صهيونيستي با استفاده ابزاري و گزينشي از برخي مطالب و به خصوص بخشهاي تحليلي آن اقدام به اتهام زني عليه ايران كنند چنانكه در هفته گذشته اين اتفاق افتاد و نيويورك تايمز ادعا كرد كه بنا بر مدركي كه به توصيه دولت اوباما آن را منتشر نخواهد كرد ايران از كره شمالي موشك وارد كرده است. اين ادعا متعاقباً توسط آقاي گرت پورتر، خبرنگار خبرگزاري اينتر پرس سرويس، با استناد به اصل مدرك رد شد.
بنابراين دانشگاهها و رسانهها بايد اين مطالب را خوب بررسي كنند. بهخصوص كه، به خاطر گستره تاريخي اسناد از سال 1966 تاكنون، احتمال اينكه اسنادي راجع به مسائل بعد از انتخابات ايران وجود داشته باشد نيز هست. مدارك مربوط به سالهاي انقلاب هم مي تواند حاوي مطالب مهمي باشد.
بخشي از مدارك كه ايجاد حساسيت كرده است مربوط به اظهارات پادشاه عربستان بوده است كه آمريكا بايد به ايران حمله كند. دستگاه ديپلماسي ما نبايد عجله ميكرد و اصل مدرك را رد مي كرد آنهم در زماني كه تنها يك هزارم مدارك منتشر شده بود.
وقتي كه ما صورت مسئله را پاك مي كنيم، طرف مقابل نيازي نميبيند كه واكنشي نسبت به اين اخبار داشته باشد. بايد عمل را زير سؤال مي برديم نه مدرك را.
بايد گفته ميشد كه اين مسئله تحت بررسي است و ما بعيد ميدانيم كه چنين اظهاراتي توسط كشورهايي كه ما با آنها روابط دوستانه داريم صورت گرفته باشد. همچنين بايد انگشت اتهام به سوي شيطنتهاي آمريكا نشانه ميرفت كه اين مدارك نشانگر آن است كه آمريكا مستمرا در پي ايجاد اختلاف ميان كشورهاي منطقه بوده است.
فرق بين تحليل و خبر
بايد توجه داشت كه مدارك موجود را ميتوان به دو دسته تقسيم كرد: بخشهاي تحليلي كه در آن مقامات و كارشناسان آمريكايي يا خارجي تحليلي از مسائل ايران و منطقه ارائه ميدهند.
چنين تحليلهاي مغرضانهاي كه زيربناي اظهارات مقامات آمريكايي نيز ميباشد سندي عليه جمهوري اسلامي نيست. گروه ديگر، مداركي است كه جنبه خبري دارند و پرده از اقدامات آمريكا و اهداف آن ها برميدارد. نمونههايي كه در بالا ارائه شد از اين دست مدارك هستند.
مثلاً دستوري كه خانم كلينتون به ديپلماتهاي آمريكايي ميدهد براي جمعآوري دياناي برخي از افرادي كه با آنها معاشرت داشتهاند، يك خبر است كه نشان ميدهد آمريكا در عمل ناقض اين مسئله است كه ديپلماتها نبايد جاسوسي كنند. در مجموع، افشاي اسناد ويكي ليكس ميتواند فرصت مهمي براي جمهوري اسلامي باشد.