هم شهروندان میتوانند خسارت بگیرند، هم دادستان باید پیگیری کند
اهمال دادستان در قبال آلودگی هوا
فرارو- علیرغم اجمال قوانین در این خصوص، باز هم قوانین کافی برای تکلیف به رسیدگی راجع به خسارات ناشی از آلودگی هوا وجود دارد و اظهارات دادستان تهران درباره عدم ضرورت پیگیری قضایی آلودگی هوا چندان موجه نباشد. هر چند شهروندان میتوانند بابت ضررهای وارده به خود به دادگاهها شکایت ببرند، اما به نظر میرسد دادستان به عنوان حافظ منافع عمومی نیز باید وارد این دعوا شود.
به گزارش فرارو ؛ تلاشها برای رفع آلودگی هوا به جایی نرسید تا اینک مسئولان میانی راه حلی دیگر در پیش پای شهروندان بگذارند. راه حلی که شاید در درازمدت مسئولان عالیرتبه کشوری را ملزم به عمل به تعهدات خویش در قبال وضعیت آب و هوا و پذیرش مسئولیتهای ناشی از آلودگی هوای کلانشهرها نماید. حسن بیادی، نایبرئیس شورای شهر تهران مردم را دعوت به اقامه دعوای قضایی برای احقاق حق بر هوای پاک خود نموده است.
وی در سخنانی اظهار داشته است: «در حال حاضر کسی پاسخگوی مشکلات نیست و باید دادستان به عنوان مدعی العموم پیگیر این قضیه باشد و از دستگاههای ذیربط دلایل شکست برنامه 10 ساله کاهش آلودگی هوا را پیگیری کند».
عضو شورای شهر تهران با خاطرنشان ساختن این مسئله که حدود 15 نهاد و ارگان درگیر بحث کاهش آلودگی هوا هستند، عدم هماهنگی این نهادها را دلیل اصلی شکست این طرح عنوان نموده است.
نخستین بار در زمستان سال 87، معاون قضایی وقت دادستان کل کشور بود که مسئله طرح شکایت مردم بابت آلودگی هوا را مطرح نمود. وی با بیان این که در صورتی که فوت فرد از سوی پزشکی قانونی به علت آلودگی هوا و یا مسمومیت بر اثر این امر اعلام شود بازماندگان می توانند شکایت خود را مطرح و از دستگاههای مربوطه مطالبه خسارت کنند، خاطر نشان ساخت: «شکایت شهروندان از آلودگی هوا مقدور نیست و این امر بر عهده دادستان کل کشور، به عنوان مدعیالعموم است».
بهمن کشاورز از وکلای سرشناس نیز در اینباره اعتقاد دارد: «تهرانیها می توانند با بروز تشدید آلودگی هوا علیه مسئولان اقامه دعوی کنند. اگر مردم در مورد آلودگی هوای تهران شکایت کنند قطعا دستگاه قضائی موظف به پیگیری است».
اگرچه بر سر این مسئله اختلاف جدی است که آیا مردم بابت اصل آلودگی هوا قادر به شکایت هستند، یا تنها در صورت بروز آسیب میتوانند خسارت خود را مطالبه کنند، دادستان تهران اظهار داشته است: «خوشبختانه در مورد آلودگی هوا با توجه به قوانين موجود در بخش محيط زيست و همچنين آييننامه آلودگی هوا، مسئولان ورود پيدا کردهاند. اجازه دهيد به واسطه ورود دادستان پيگيری اين موضوع به يک بخش محدود نشود و نيازی به برخورد قضايی نباشد».
این در حالی است که یدالله علیزاده، معاون نظارت بر دادسراهای دادستانی کل کشور به دادنا میگوید: «هر فردی که ادعا می کند به دلیل آلودگی هوا از لحاظ جسمانی متضرر شده داست می تواند با ارائه مستندات خود به دستگاه قضایی مراجعه کند و قوه قضائیه نیز این مسئله را در کمیسیونهای تخصصی مورد رسیدگی قرار می دهد».
قانونی برای اجرا نشدن؟
شاید کمتر کسی از وجود قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا که در سال 74 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است، خبردار باشد. طبیعتاً زمانی که بحث پیگیری قضایی راجع به آلودگی هوا پیش میآید، مهمترین سند قانونی در این زمینه قانون نحوه پیشگیری از آلودگی هواست.
نکته جالب توجه در اینجاست که علیرغم شناسایی مسئولیت دستگاههای مختلف در خصوص آلودگی هوا از وزارتخانههای کشاورزی، صنایع و معادن، مسکن و کشور گرفته تا شهرداری، سازمان محیط زیست، وزارت بهداشت و نیروی انتظامی، ضمانت اجرایی برای الزام نهادهای دولتی به انجام وظایف خود در قبال جلوگیری از آلودگی هوا مشخص نشده است.
در فصل مربوط به مجازاتهای این قانون تنها برای شهروندان متخلف مجازات وضع شده است و مشخص نشده اگر آلودگی هوا منجر به بروز خسارت برای عموم شهروندان شود، اولا مقام مسئول کیست و ثانیا حدود مسئولیت او چه قدر است؟ آیا این بدان معناست که شهروندان نمیتوانند خسارت خود را بابت آلودگی هوا از هیچ مقامی مطالبه کنند؟ شاید تنها راه چاره مطالبه این خسارات توسل به اصول حقوقی و سایر قوانین باشد.
بر اساس اصول حقوقی، تنها خسارتی قابل مطالبه است که قطعی باشد، بنابراین تا آلودگی هوا منجر به بیماری یا فوت کسی نشود، نمیتوان خسارات وارده را مطالبه کرد. هر چند در اینجا نیز بحث جدی است که آیا به آسیبدیدگان دیه تعلق میگیرد؟ اگر بله، مسئولیت پرداخت این دیه با چه کسی است، مسئول متخلف یا بیتالمال؟
به هر حال بر اساس ماده نخست قانون مسئولیت مدنی، «هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بیاحتیاطی به جان یا سلامتی ....افراد....لطمهای وارد نماید که موجب ضرر مادی یا معنوی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود میباشد».
به نظر میرسد علیرغم اجمال قوانین در این خصوص، باز هم قوانین کافی برای تکلیف به رسیدگی راجع به خسارات ناشی از آلودگی هوا وجود دارد و اظهارات دادستان تهران درباره عدم ضرورت پیگیری قضایی آلودگی هوا چندان موجه نباشد. هر چند شهروندان میتوانند بابت ضررهای وارده به خود به دادگاهها شکایت ببرند، اما به نظر میرسد دادستان به عنوان حافظ منافع عمومی نیز باید وارد این دعوا شود.