آمريكايیهای مريخی اروپاييهای ونوسی
كليشههايي كه در مورد اروپا در ذهنتان وجود دارد را از پنجره پرت كنيد بيرون. چند هفته پيش، دولت يونان با اينكه هزينههاي بخش عمومي و مستمريها را كاهش داده است پيروزي چشمگيري را در انتخابات محلي كسب كرد.
با وجود اعتصابها اين واقعيت كه بدهيهاي يونان همچنان در حال افزايش و در نتيجه كاهش شديدتر هزينههاي دولتي در راه خواهد بود، در آتن براي اولين بار طي 24 سال اخير يك سوسياليست بهعنوان شهردار انتخاب ميشود.
در يونان سوسياليستها به دنبال كاهش بودجه هستند و محافظهكاران مخالف آن. ماه قبل دولت لتوني با اينكه پرداختي خود به كارمندان بخش دولتي را 50 درصد كاهش داده بود بازهم در انتخابات پيروز شد. دولت ائتلافي بريتانيا هم كه تلاش ميكند تا كمك هزينهها را حذف كند و مخارج دولت را كاهش دهد همچنان به طرز عجيبي محبوب باقي مانده است.
هرچند انگلستان اين روزها برخلاف سنت هميشگياش شاهد تظاهراتي در مخالفت با برنامههاي رياضت اقتصادي است اما بايد يادآور شد كه در انگلستان حمايت عمومي چنداني از تظاهركنندگان وجود ندارد و نظرسنجيها هم نشان ميدهند كه آسيبي به محبوبيت دولت وارد نيامده است.
خيلي زود است كه چنين وضعيتي را يك الگوي جديد بناميم، ممكن است اين تغيير دائمي نباشد. همچنين من اطمينان دارم كه بسياري از مقامات فعلي اروپايي از رويارويي بعدي خود با راي دهندگان سربلند بيرون نخواهند آمد. اما اتفاقاتي در اروپا در حال رخ دادن است. به نظر ميرسد كه حداقل برخي از اروپاييها از بحران اخير و تلاطم بازار اوراق قرضه درسهايي آموخته اند.
آنها درك كرده اند يا در حال درك كردنند كه بخش دولتي كشورشان بسيار بزرگ است. اروپاييها در حال پذيرفتن اين واقعيت هستند كه اكنون هزينههاي بخش عمومي كه در زمان رونق اقتصادي قابل توجيه بود، بايد كاهش يابد.
طبقه متوسط اروپا دارد با اين واقعيت كنار ميآيد كه بسياري از يارانههاي فعلي مانند كمك هزينه خريد مسكن، كمك هزينه شهريه دانشگاه و حتي كمك هزينههاي درماني و بهداشتي بايد كاهش يابند. برخي از راي دهندگان پذيرفتهاند كه حتي نظام مستمري بازنشستگي فعلي هم در بلندمدت پايدار نخواهد ماند.
دو اقتصاددان آمريكايي به نامهاي داگلاس بشارف و داگلاس كال اخيرا در مقالهاي شرح دادهاند كه چگونه بيشتر كشورهاي توسعه يافته در اروپا و آسيا، اگرچه با ترديد اما به هر حال به سمت نظام درماني و مستمري بازنشستگي بازار محور پيش ميروند.
حتي كشورهايي مانند ايتاليا، سوئد و لهستان كه بهطور سنتي نسبت به بازار آزاد بدبين بودهاند هم چنين روندي را در پيش گرفته اند. با اينكه بيشتر كشورهاي توسعه يافته چنين مسيري را اتخاذ كردهاند اما آمريكا مسير مخالفي را در پيش گرفته است.
باراك اوباما تلاش ميكند تا با افزايش هزينههاي دولتي كشور را در مسير رشد قرار دهد. شايد به نظر بيايد كه آمريكاييها از مريخ آمدهاند و اروپاييها از ونوس. اما بايد به اين را هم در نظر گرفت كه اگر رئيسجمهور آمريكا دست به اقداماتي مانند كاهش حقوق كارمندان دولت بزند، در آن صورت آيا شانسي براي پيروزي مجدد در انتخابات دارد؟