نبرد قدرت ميان معتدلها و افراطيون در عربستان
خبر بيماري ملك عبدالله، پادشاه 86 ساله عربستان و سفر وي به آمريكا براي درمان، رقابت بر سر قدرت در اين پادشاهي را بيش از هر زماني جدي تر كرده است. در اين ميان انتصاب پسر ملك عبدالله به رياست گارد ملي نيز شبهات درخصوص احتمال انتقال قدرت از نسل اول سعوديها به نسل سوم را افزايش داده است اگرچه برخي از كارشناسان معتقدند كه شوراي بيعت مانع از انتقال قدرت به فرزندان ملك عبدالله خواهد شد. به گفتوگویی با صادق الحسيني درباره مسائل جديد در عربستان توجه کنید.
بعد از بازگشت بندر بن سلطان، برادرزاده ملك عبدالله و سفير اسبق عربستان در آمريكا به عربستان شاهد رقابتهاي بيشتري در اين كشور براي کسب قدرت بودهايم. اين تحولات را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
در عربستان سعودي ساختارقدرت وراثتي است. قبلا مدتي از پدر به پسر قدرت انتقال مييافت و کم کم از برادر به برادر و اخيرا هم در زمان پادشاهي کنوني در آيين نامه اصلاحات مديريت حکومت خاندان آل سعود که پادشاه کنوني ايجاد کرده است هياتي تشکيل شده است که اعضاي آن هم پادشاه آتي را پس ازفوت پادشاه فعلي و هم وليعهد جديد را تعيين ميکنند، لذا اخيرا پس از اينكه نايف بن عبدالعزيز (برادر ملك عبدالله و وزير کشور کنوني ) از طرف ملک عبدالله مستقيما به عنوان جانشين وليعهد تعيين شد، شاهزاده طلال بن عبدالعزيز يکي از برادران پادشاه به اين اقدام اعتراض کرد که چرا با وجود هيات تعيين وليعهد طبق آيين نامه اصلاحات حکومتي که انجام داده ايد اين اقدام صورت گرفته است. در اين حال اين تصميم طبق وضعيت وخيم وليعهد کنوني يعني امير سلطان بن عبدالعزيز و وزير دفاع کنوني انجام گرفته است. در اين چارچوب در واقع منازعاتي در خاندان حاکم هست و طرحها و قرائتهاي متفاوتي براي ادامه سياست حکومتي در عربستان وجود دارد.
در اين راستا جناح ملکعبدالله که الان حکومت را در دست دارد به عنوان جناح معتدل و اصلاحطلب معروف است که اصلاحات مالي، سياسي و حکومتي، فکري، فرهنگي و حتي ديني نسبت به مسائل مختلف جامعه را مطرح کرده است. بر اساس اين اصلاحات، ملك عبدالله مجموعه سياستهايي را چه در تعامل با کشورهاي همسايه و چه در تعامل با کشورهاي عربي و اسلامي و دنيا برقرار کرده که مهمترين آنها شايد آشتي با قطر -که قبلا منازعه شديدي با عربستان داشت- امنيت خليج فارس و مسئله فلسطين به علاوه نحوه مواجهه با سوريه ولبنان بود که باز هم جناح معتدل پيروز شد و ملک عبدالله اين مسائل را با تدبير به نفع خود و تعامل منطقهاي نه تهاجم يا دشمني حل کرد.
در اين حال بندر بن سلطان نماينده مقابل جناح حاکم يعني نماينده تندروهاست و مدتي نيز در خارج از مملکت و کشورهاي متعدد زندگي ميکرد و شايعاتي درباره وي وجود داشته است اخيرا نيز پيش پدرش در مراکش به سر ميبرد. در اين حال بازگشت وي به عربستان با استقبال نسبتا مهمي صورت گرفت که به عنوان يک نوع بازگشت به نوعي کشمکش قدرت در عربستان از طرف کارشناسان مسائل عربستان توصيف شده است. در اين حال بندر که نماينده جناح بازها در اين کشور است احيانا ميتواند يک نوع فشار آمريکاييها و تا حدودي مصريها و هم پيمانان آمريکا در منطقه بر شخص پادشاه کنوني به شمار آيد که سياست معتدل و منطقي و تا اندازهاي سياست تنشزدايي با کشورها و قدرتهاي منطقهاي مثل سوريه، قطر و حتي ايران در پيش گرفته بود.
با توجه به انتصابهاي اخيري که در عربستان انجام گرفته است تا چه اندازه رقابت بر سر پستهايي نظير وليعهدي يا پادشاهي را بيشتر در آينده شاهد خواهيم بود؟
در واقع از زماني که عبدالله بر سر کار آمد کابينه را از لحاظ فکري - فرهنگي و سياست داخلي با تعديلات مهمي روبهرو کرده است و اخيرا نيز در انتصابهاي جديد پسرش را به عنوان رئيس گارد ملي و با درجه وزير معين کرده است که اين براي تقويت مجموعه تيم کبوترها و جناح پادشاه بوده است. ملك عبدالله خيلي از مسائل امور منطقه را هم از دست وزارت خارجه يا امنيت ملي (که رئيس شوراي امنيت ملي همان بندر بن سلطان است، هرچند ماموريت وي معلق است يعني ماموريت وي تمديد شده است اما ماموريت خاصي عملا به وي داده نميشود) خارج کرده و بيشتر به پسر ديگر خود داده است. عبدالعزيز بن عبدالله پسر پادشاه يعني همان کسي است که طور مرتب به سوريه و لبنان سفر ميکند و عملا ماموريتهايي سياسي و امنيتي به وي داده شده و به جاي وزير خارجه و به جاي بندر بن سلطان عمل ميكند. اين اقدامات پادشاه در واقع در چارچوب تقويت جناح کبوترها يا جناح اعتدال و تنشزدايي و سعي در آزاد شدن از فشارهاي شديد آمريکاييها بهويژه جفري فيلتمن که مسئول پرونده اغتشاش در منطقه و همه کشورهاي عربي، اسلامي و بهويژه لبنان است، ارزيابي ميشود.
در صورت فوت وليعهد بيمارعربستان که اکنون در مراکش به سر ميبرد رقابت بر سر تعيين وليعهدي به چه سمتي حرکت خواهد کرد؟
در واقع قسمتي از سناريو را خود پادشاه کنوني تا حدودي با تعيين نايف بن عبدالعزيز برادر ناتني خود به عنوان معاون وليعهد که الان وزير کشور است، معين کرده است. ولي اين پايان قصه نخواهد بود چون هم بندر بن سلطان ادعاي وليعهدي و حتي پادشاهي دارد که به خودي خود ادعا و قدرتي دارد. علاوه بر اين ساير برادران هم احساس ميکنند که شايد براي اين مقام و منصب شايسته هستند و سوم هم اينکه خالد بن سلطان که برادر ناتني بندر و اکنون معاون وزير دفاع است و شهرت نظامي خاصي هم دارد هم ادعاي وليعهدي دارد.
گذشته از اين طلال بن عبدالعزيز هم که برادر ناتني پادشاه کنوني است اعلام کرده است اين انتصاب پادشاه مخالف آيين نامه اصلاحات حکومتي خود پادشاه است. در اين حال اين چهار گزينه ميتوانند وارد عمل شوند ولي بايد گفت که قسمت اصلي را خود پادشاه تعيين کرده است يعني اگر اتفاق خاصي براي وليعهد کنوني بيفتد روز بعد عملا نايف وليعهد خواهد بود.
برخي معتقدند بندر بن سلطان با وجود حمايتهاي خارجي که با خود دارد احتمال اينکه دست به کودتايي درآينده بزند وجود دارد.
شايعات در اين باره زياد است و حتي گفته ميشود قبلا نيز دست به کودتا زده است و کارهايي بسيار در خارج کشور يعني سوريه و لبنان به ضرر پادشاه انجام داده است. حتي معاملات تسليحاتي مستقيمي با آمريکا انجام داده است. در اين حال مجموعه اين شايعات زياد بوده و نشانه تحرک جدي وي براي کسب قدرت است ولي مهم شخص وي نيست بلکه کشمکش بين جناح قدرتمند کنوني که سعي ميکند کشور را به سوي استقرار و ثبات و دوستي با همسايگان ببرد و جناح ديگري که بندر و ديگران هستند که سياستهاي تنش زايي بالايي دارند.