تشکیل مربع قدرت در عراق
پس از جلسه روز پنجشنبه پارلمان عراق و انتخاب نوري مالكي بهعنوان نخستوزير، فرآيند سياسي در عراق وارد مرحله جديدي شده است. به گفتوگویی در این رابطه با دکتر جعفر حق پناه توجه کنید:
مهمترين نتايج نشست پنج شنبه گذشته پارلمان عراق كه به ماموريت يافتن مالكي براي تشكيل دولت انجاميد را به اختصار چه ميدانيد؟
نشست پنج شنبه گذشته پارلمان عراق آغاز دور جديد حركت در جامعه سياسي اين كشور است و به خوبي مختصات فضاي جديد سياسي اين كشو را نشان داد و اينكه در شرايط جديد پس از هشت ماه چه بازيگراني در آن نقش دارند و مطالبات آنها چيست و قواعد رقابت به چه شكلي است. از اين بابت ميتوان گفت كه اين نشست به عنوان نقطه حركت دوران جديد محسوب ميشود.
در چند ماه گذشته و همچنين در نشست مهم پنج شنبه گذشته بحث مهم شوراي سياستهاي راهبردي عراق مطرح شد. آيا اين نهاد براي نظارت بر دولت مالكي تاسيس شده است؟ اين نهاد چه نقشي در آينده اين كشور ميتواند ايفا كند؟
اين نهاد بر خلاف قانون اساسي اين كشور نيست و طبق قانون اساسي اين كشور هم ميتوان چنين نهادي را تشكيل داد. در طول چند ماه گذشته هم اين نهاد به عنوان آلترناتيوي مطرح بوده است كه براي توازن قوا و كاستن از رقابتهايي كه در هشت ماه گذشته رخ داد تشكيل شد. به اين شكل كه برخي از اختيارات ويژه نخست وزير و حتي رئيسجمهور را از آنان گرفته و رئيس شوراي راهبردي تفويض كنند كه در اين صورت در واقع مثلث قدرت در اين كشور به مربع قدرت تغيير شكل دهد و توازن قوا هم خود به خود در بين اين چهار ضلع ايجاد شود و هيچ جريان سياسي حذف نشود و هيچ جرياني هم قدرت را يكجا در اختيار نگيرد.
در اين بين درباره حدود اختيارات اين نهاد تازه تاسيس همواره بحث بوده و به توافقي هم نرسيدهاند بهويژه اينكه ساير نهادها مانند نخست وزيري و رئيس جمهوري سابقه شش ساله دارند و اكنون اين نهاد جديد تا اندازهاي قابل پذيرش نبوده بهخصوص اينكه اگر قرار باشد به جريان ديگري خارج از حوزه سنتي رقابت داده شود. به نظر ميرسيد اگر اين اتفاق رخ دهد جرياني كه سهمي پايينتر دارد پست رياست شورا را به عهده ميگيرد و جريانهاي قوي تر پستهاي مهم تر را به دست ميگيرند كه عملا نيز همين طور هم شد و آقاي مالكي نخست وزير و طالباني رئيسجمهور شدند.
با توجه به نقش كردها و بارزاني در ميانجيگري، روند تشكيل دولت عراق حائز اهميت بود، برخي معتقدند كه كردها خواهند كوشيد در آينده در موضوعي مانند كركوك از مالكي امتياز بگيرند. نگاه شما دراين مورد و نقش آينده كردها چيست؟
با اين ايده كه كردها براي امتياز در كركوك به مالكي نزديك شدهاند موافق نيستم. به نظر ميآيد كه كردها اولا ازآقاي مالكي امتيازات ديگري بگيرند و تنها مسئله آنان كركوك نيست. دوم اينكه الان مسائل كوچكتر و جزئي تر براي كردها اهميت بيشتري دارد و شايد بتوان گفت كه مسئله كركوك بهرغم هياهو آنقدر اولويت نداشته باشد. سوم اينكه لزوما به خاطر امتياز گيري از مالكي نبود كه با وي همكاري كردند بلكه بخش زيادي به خاطر ترس از العراقيه و احياي جريان بعثيها بود كه زير لواي علاوي به سرعت حركت ميكند و كردها كه تاكنون برنده اصلي سقوط صدام بودهاند در صورتي كه قاعده بازي به هم خورد بازنده اصلي هم خواهند بود لذا ميدانند كه بعثيها چه تواني دارند و چه جريانياند و چه خشونتي با كردها دارند.
بنا براين بخشي از همكاري نياز استرا تژيكي است كه كردها براي تعاملات در عراق دارند و امر بعيد و عجيبي هم نيست چه اينكه همكاري كردها و شيعيان در عراق حداقل به اوايل دهه 1360 شمسي ميرسد و تابع بازي برد برد بوده است. تا الان اگر موقعيت مثبتي براي دوطرف بهوجود آمده ناشي ازاين همكاري بوده است و دو طرف هم از به هم خوردن اين بازي ضرر خواهند كرد.
با توجه به اخبار و گزارشهاي مختلف در مورد رويكردهاي كنوني و گذشته جريان العراقيه به نظر شما آنان چه سياستي را درآينده و روند تشكيل دولت در پيش ميگيرند؟
العراقيه در واقع بخش آشكار فعاليت خزنده بعثيسم و احياي جريانهاي اعراب سني است كه در ابعاد مختلفي جريان دارد و به تدريج تلاش ميكنند تا با تجديد و سازماندهي اركان حكومتي در بدنههاي كارشناسي نفوذ خود را مجددا بهدست بياورند و در حوزه افكارسازي ورسانهاي و آموزش بتوانند جايگاه سابق را بهدست آورند. العراقيه در تلاش است بدون برانگيختن حساسيتهاي كلي، صورت بندي ديگري از بعثيسم را ارائه دهند كه دگمهاي اوليه را ندارد اما طبيعتا ناسيوناليسم عربي و تلاش براي حفظ موقعيت عراق عرب سني مرتبط با جهان عرب همچون گذشته در سر لوحه كار آنها خواهد بود. اين جريان خزنده در حوزه ديپلماسي تلاش خواهدكرد تا روابط با جهان عرب را بيشتر دنبال كرده و برروابط با كشورهايي نظير ايران تاثير بگذارد.
آيا العراقيه درروند تشكيل كابينه چالش ايجاد خواهد كرد؟
طبيعتا در روند تشكيل دولت به معناي ساقط كردن دولت نميتواند عمل كند اما به عنوان ترمزي بسيار قوي ميتواند عمل كند. در اين بين به نظر ميرسد العراقيه كاري نميكند تا بن بستي سياسي ايجاد شود و مقصر آن نيز العراقيه دانسته شود، ضمن اينكه آنان از وضعيت خود راضي هستند چه اينكه در پارلمان قبلي چنين جايگاهي نداشتند و الان فراكسيوني قوي هستند و طبيعتا به دنبال قدرتمند ترشدن در انتخابات بعدي و بهدست آوردن قوه مجريه هستند.
برخي گمانه زنيها حكايت از انتخاب صالح المطلك براي پست وزارت خارجه دردولت دارد. به نظر شما با توجه به گرايش وي به حزب بعث، امكان اين امر وجود دارد؟
پست وزير خارجه يكي از سه پست مهم است كه بايد به صورت توافقي تقسيم شود. يعني اگر اين پست در اختيار اعراب سني باشد دو پست ديگر به كردها وشيعيان ميرسد يعني نياز به توافقي ديگردرسطوح عالي هست. در اين حال من شخصا اين را بعيد ميدانم چه اينكه وزارت خارجه عراق يكي از باثبات ترين وزارتخانههاي اين كشور بوده و به علاوه هوشيار زيباري با پشتيباني كردها با شيعيان هم تخاصمي نداشته است و وي علاوه بر حوزه خارجي در حوزه داخلي هم به نحوي عمل كرده كه مطالبات حداقلي همه را پاسخ داده است و با همه كشورهاي منطقه رابطه ايجاد كرده است. در اين حال بايد گفت وزارت خارجه عراق بيشتر از اينكه به وزير متكي باشد به بدنه كاركشته و مديريت مياني خود كه جرياني ناسيوناليست و تاحدودي بعثي هستند وابسته است و از نظر من شايد رفتن زيباري خيلي تغييري در رفتارهاي اين دستگاه ايجاد نكند و اعراب سني هم شايد براي گرفتن اين پست پافشاري كنند چه اينكه الان هم خيلي به ضرر آنها عمل نكرده است.